൧൨. ധമ്മകഥികവഗ്ഗോ

൧-൨. അവിജ്ജാസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൧൩-൧൧൪. യാവതാതി യസ്മാ. ഇമായ…പേ… സമന്നാഗതോതി ‘‘ഇദം ദുക്ഖന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതീ’’തിആദിനാ നയേന വുത്തായ ചതൂസു അരിയസച്ചേസു അഞ്ഞാണസഭാവായ അവിജ്ജായ സമ്മോഹേന സമന്നാഗതോ. ഏത്താവതാതി ഏത്തകേന കാരണേന അവിജ്ജാഗതോ സമങ്ഗീഭൂതേന ഉപഗതോ, അവിജ്ജായ വാ ഉപേതോ നാമ ഹോതി.

ദുതിയേപീതി വിജ്ജാസുത്തേ. ‘‘വിജ്ജാവസേന ദേസനാ’’തി അയമേവ വിസേസോതി ആഹ ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി.

അവിജ്ജാസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ധമ്മകഥികസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൫. പഠമേന ധമ്മകഥികോ കഥിതോ ‘‘ധമ്മം ദേസേതീ’’തി വുത്തത്താ. ദുതിയേന സേഖഭൂമി കഥിതാ ‘‘പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി വുത്തത്താ, തതിയേന അസേഖഭൂമി കഥിതാ ‘‘അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതീ’’തി വുത്തത്താ. ധമ്മകഥികം പുച്ഛിതേന ഭഗവതാ. വിസേസേത്വാതി ധമ്മകഥികഭാവതോ വിസേസേത്വാ ഉക്കംസേത്വാ. ദ്വേ ഭൂമിയോതി സേക്ഖാസേക്ഖഭൂമിയോ.

ധമ്മകഥികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ദുതിയധമ്മകഥികസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൬. തീണി വിസ്സജ്ജനാനീതി യഥാപുച്ഛം തീണി വിസ്സജ്ജനാനി.

ദുതിയധമ്മകഥികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫-൯. ബന്ധനസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൧൭-൧൨൧. തീരം വുച്ചതി വട്ടം ഓരിമതീരന്തി കത്വാ. തേനാഹ ‘‘അഥായം ഇതരാ പജാ, തീരമേവാനുധാവതീ’’തി (ധ. പ. ൮൫). പാരം വുച്ചതി നിബ്ബാനം സംസാരസ്സ പാരിമന്തി കത്വാ. ബദ്ധോതി അനുസയപ്പഹാനസ്സ അകതത്താ കിലേസബന്ധനേന ബദ്ധോ, സുക്കപക്ഖേപി ദിട്ഠിസമനുപസ്സനായ രൂപാദിബന്ധനസ്സ പടിക്ഖേപമത്തമേവ വുത്തം, ന വിമോക്ഖന്തി അധിപ്പായോ. ഇമസ്മിം സുത്തേ വട്ടദുക്ഖം കഥിതന്തി ‘‘തീരദസ്സീ പാരദസ്സീ, പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമീ’’തി ആഗതത്താ വട്ടവിവട്ടം കഥികന്തി വത്തും സക്കാ.

ഛട്ഠാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ ഹേട്ഠാ വുത്തനയത്താ.

ബന്ധനസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. സീലവന്തസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൨. ആബാധട്ഠേനാതി ആദിതോ ഉപ്പത്തിതോ പട്ഠായ ബാധനട്ഠേന രുജനട്ഠേന. അന്തോദോസട്ഠേനാതി അബ്ഭന്തരേ ഏവ ദുസ്സനട്ഠേന കുപ്പനട്ഠേന. ഖണനട്ഠേനാതി സസനട്ഠേന. ദുക്ഖട്ഠേനാതി ദുക്ഖമത്താ ദുക്ഖഭാവേന. ദുക്ഖഞ്ഹി ലോകേ ‘‘അഘ’’ന്തി വുച്ചതി അതിവിയ ഹനനതോ. വിസഭാഗം …പേ… പച്ചയട്ഠേനാതി യഥാപവത്തമാനാനം ധാതാദീനം വിസഭാഗഭൂതമഹാഭൂതസമുട്ഠാനസ്സ ആബാധസ്സ പച്ചയഭാവേന. അസകട്ഠേനാതി അനത്തനിയതോ. പലുജ്ജനട്ഠേനാതി പകാരതോ ഭിജ്ജനട്ഠേന. സത്തസുഞ്ഞതട്ഠേനാതി സത്തസങ്ഖാതഅത്തസുഞ്ഞതട്ഠേന. അത്താഭാവേനാതി ദിട്ഠിഗതികപരികപ്പിതസ്സ അത്തനോ അഭാവേന. സുഞ്ഞതോ അനത്തതോതി ഏത്ഥ ‘‘പരതോ’’തി പദസ്സ സങ്ഗഹോ കാതബ്ബോ, തസ്മാ ‘‘ദ്വീഹി അനത്തമനസികാരോ’’തി വത്തബ്ബം.

സീലവന്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. സുതവന്തസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൩. തഥാ ഏകാദസമേതി ഏത്ഥ തഥാ-സദ്ദേന ‘‘ഉത്താനമേവാ’’തി ഇദം ആകഡ്ഢതി. ഇധാതി ഏകാദസമേ. കമ്മട്ഠാനസ്സ ഉഗ്ഗഹധാരണപരിചയമനസികാരവസേന പവത്തഞാണം കമ്മട്ഠാനസുതവസേന നിപ്ഫജ്ജനതോ ‘‘സുത’’ന്തി വുത്തം.

സുതവന്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൨-൧൩. കപ്പസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൨൪-൧൨൫. രാഹുലോവാദസദിസാനീതി രാഹുലോവാദസുത്തേ (മ. നി. ൨.൧൧൩ ആദയോ) ആഗതസുത്തസദിസാനി.

കപ്പസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ധമ്മകഥികവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.