൩. ചന്ദൂപമസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൬. പിയമനാപനിച്ചനവകാദിഗുണേഹി ചന്ദോ ഉപമാ ഏതേസന്തി ചന്ദൂപമാ. സന്ഥവാദീനി പദാനി അഞ്ഞമഞ്ഞവേവചനാനി. പരിയുട്ഠാനം പുന ചിത്തേ കിലേസാധിഗമോ. സബ്ബേഹിപി പദേഹി കത്ഥചി സത്തേ അനുരോധരോധാഭാവമാഹ. അത്തനോ പന സോമ്മഭാവേന മഹാജനസ്സ പിയോ മനാപോ. യദത്ഥമേത്ഥ ചന്ദൂപമാ ആഹടാ, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഏവ’’ന്തിആദിമാഹ. ന കേവലം ചന്ദൂപമതായ ഏത്തകോ ഏവ ഗുണോ, അഥ ഖോ അഞ്ഞേപി സന്തീതി തേ ദസ്സേതും ‘‘അപിചാ’’തിആദി വുത്തം. ഏവമാദീഹീതി ആദി-സദ്ദേന യഥാ. ചന്ദോ ലോകാനുഗ്ഗഹേന അജവീഥിആദികാ നാനാവീഥിയോ പടിപജ്ജതി, ഏവം ഭിക്ഖു തം തം ദിസം ഉപഗച്ഛതി കുലാനുദ്ദയായ. യഥാ ചന്ദോ കണ്ഹപക്ഖതോ സുക്കപക്ഖം ഉപഗച്ഛന്തോ കലാഹി വഡ്ഢമാനോ ഹുത്വാ നിച്ചനവോ ഹോതി, ഏവം ഭിക്ഖു കണ്ഹപക്ഖം പഹായ സുക്കപക്ഖം ഉപഗന്ത്വാ ഗുണേഹി വഡ്ഢമാനോ ലോകസ്സ വാ പാമോജ്ജപാസംസത്ഥോ നിച്ചനവതായ ചന്ദസമചിത്തോ അധുനുപസമ്പന്നോ വിയ ച നിച്ചനവോ ഹുത്വാ ചരതി.

അപകസ്സിത്വാതി കിലേസകാമവത്ഥുകാമേഹി വിവേചേത്വാ. തം നേക്ഖമ്മാഭിമുഖം കായചിത്താനം ആകഡ്ഢനം കായതോ അപനയനഞ്ച ഹോതീതി ആഹ ‘‘ആകഡ്ഢിത്വാ അപനേത്വാതി അത്ഥോ’’തി. ചതുക്കഞ്ചേത്ഥ സമ്ഭവതീതി തം ദസ്സേതും ‘‘യോ ഹി ഭിക്ഖൂ’’തിആദി വുത്തം.

നിച്ചനവയാതി ‘‘നിച്ചനവകാ’’ഇച്ചേവ വുത്തം ഹോതി. ക-സദ്ദേന ഹി പദം വഡ്ഢിതം, ക-കാരസ്സ ച യ-കാരാദേസോ. ഏവം വിചരിംസൂതി കിഞ്ജക്ഖവസേന പരിഗ്ഗഹാഭാവേന യഥാ ഇമേ, ഏവം വിചരിംസു അഞ്ഞേതി അനുകമ്പമാനാ.

ദ്വേഭാതികവത്ഥൂതി ദ്വേഭാതികത്ഥേരപടിബദ്ധം വത്ഥും. അപ്പതിരൂപകരണന്തി ഭിക്ഖൂനം അസാരുപ്പകരണം. ആധായിത്വാതി ആരോപനം ഠപേത്വാ. തഥാതി യഥാ സങ്ഘമജ്ഝേ ഗണമജ്ഝേ ച, തഥാ വുഡ്ഢതരേ പുഗ്ഗലേ അപ്പതിരൂപകരണം. ഏവമാദീതി ആദി-സദ്ദേന അന്തരഘരപ്പവേസനേ അഞ്ഞത്ഥ ച യഥാവുത്തതോ അഞ്ഞം അസാരുപ്പകിരിയം സങ്ഗണ്ഹാതി. തത്ഥേവാതി സങ്ഘമജ്ഝേ ഗണമജ്ഝേ പുഗ്ഗലസ്സ ച വുഡ്ഢസ്സ സന്തികേ.

യഥാവുത്തേസു അഞ്ഞേസു ച തേസു ഠാനേസു. പാപിച്ഛതാപി മനോപാഗബ്ഭിയന്തി ഏതേനേവ കോധൂപനാഹാദീനം സമുദാചാരോ മനോപാഗബ്ഭിയന്തി ദസ്സിതം ഹോതി.

ഏകതോ ഭാരിയന്തി പിട്ഠിപസ്സതോ ഓനതം. വായുപത്ഥമ്ഭന്തി ചിത്തസമുട്ഠാനവായുനാ ഉപത്ഥമ്ഭനം. അനുബ്ബേജേത്വാ ചിത്തന്തി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. ചിത്തസ്സ ഹി തതോ അനുബ്ബേജനം തദനുനയനം. തേനാഹ ‘‘സമ്പിയായമാനോ ഓലോകേതീ’’തി. വായുപത്ഥമ്ഭകം ഗാഹാപേത്വാതി കായം തഥാ ഉപത്ഥമ്ഭകം കത്വാ.

ഓപമ്മസംസന്ദനം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. കാമഗിദ്ധതായ ഹീനാധിമുത്തികോ, അവിസുദ്ധസീലാചാരതായ മിച്ഛാപടിപന്നോ.

അങ്ഗുലീഹി നിക്ഖന്തപഭാ ആകാസസഞ്ചലനേന ദിഗുണാ ഹുത്വാ ആകാസേ വിചരിംസൂതി ആഹ ‘‘യമകവിജ്ജുതം ചാരയമാനോ വിയാ’’തി. ‘‘ആകാസേ പാണിം ചാലേസീ’’തി പദസ്സ അഞ്ഞത്ഥ അനാഗതത്താ ‘‘അസമ്ഭിന്നപദ’’ന്തി വുത്തം. അത്തമനോതി പീതിസോമനസ്സേഹി ഗഹിതമനോ. യഞ്ഹി ചിത്തം അനവജ്ജം പീതിസോമനസ്സസഹിതം, തം സസന്തകം ഹിതസുഖാവഹത്താ. തേനാഹ ‘‘സകമനോ’’തിആദി. ന ദോമനസ്സേന…പേ… ഗഹിതമനോ സകചിത്തസ്സ തബ്ബിരുദ്ധത്താ. പുരിമനയേനേവാതി ‘‘ഇദാനി യോ ഹീനാധിമുത്തികോ’’തിആദിനാ പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ.

പസന്നാകാരന്തി പസന്നേഹി കാതബ്ബകിരിയം. തം സരൂപതോ ദസ്സേതി ‘‘ചീവരാദയോ പച്ചയേ ദദേയ്യു’’ന്തി. തഥഭാവായാതി യദത്ഥം ഭഗവതാ ധമ്മോ ദേസിതോ, യദത്ഥഞ്ച സാസനേ പബ്ബജ്ജാ, തദത്ഥായ. രക്ഖണഭാവന്തി അപായഭയതോ ച രക്ഖണജ്ഝാസയം. ചന്ദോപമാദിവസേനാതി ആദി-സദ്ദേന ആകാസേ ചലിതപാണി വിയ കത്ഥചി അലഗ്ഗതായ പരിസുദ്ധജ്ഝാസയതാ സത്തേസു കാരുഞ്ഞന്തി ഏവമാദീനം സങ്ഗഹോ.

ചന്ദൂപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.