൧൧. ചീവരസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൪. രാജഗഹസ്സ ദക്ഖിണഭാഗേ ഗിരി ദക്ഖിണാഗിരി ണ-കാരേ അ-കാരസ്സ ദീഘം കത്വാ, തസ്സ ദക്ഖിണഭാഗേ ജനപദോപി ‘‘ദക്ഖിണാഗിരീ’’തി വുച്ചതി, ‘‘ഗിരിതോ ദക്ഖിണഭാഗോ’’തി കത്വാ. ഏകദിവസേനാതി ഏകേന ദിവസേന ഉപ്പബ്ബാജേസും തേസം സദ്ധാപബ്ബജിതാഭാവതോ.

യത്ഥ ചത്താരോ വാ ഉത്തരി വാ ഭിക്ഖൂ അകപ്പിയനിമന്തനം സാദിയിത്വാ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭോജനം ഏകതോ പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ഭുഞ്ജന്തി, ഏതം ഗണഭോജനം നാമ, തം തിണ്ണം ഭിക്ഖൂനം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി ‘‘തികഭോജനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി വചനേന ഗണഭോജനം പടിക്ഖിത്തന്തി വുത്തം ഹോതി. തയോ അത്ഥവസേ പടിച്ച അനുഞ്ഞാതത്താപി ‘‘തികഭോജന’’ന്തി വദന്തി.

‘‘ദുമ്മങ്കൂനം നിഗ്ഗഹോ ഏവ പേസലാനം ഫാസുവിഹാരോ’’തി ഇദം ഏകം അങ്ഗം. തേനേവാഹ ‘‘ദുമ്മങ്കൂനം നിഗ്ഗഹേനേവാ’’തിആദി. ‘‘യഥാ ദേവദത്തോ…പേ… സങ്ഘം ഭിന്ദേയ്യു’’ന്തി ഇമിനാ കാരണേന തികഭോജനം പഞ്ഞത്തം.

അഥ കിഞ്ചരഹീതി അഥ കസ്മാ ത്വം അസമ്പന്നഗണം ബന്ധിത്വാ ചരസീതി അധിപ്പായോ. അസമ്പന്നായ പരിസായ ചാരികാചരണം കുലാനുദ്ദയായ ന ഹോതി, കുലാനം ഘാതിതത്താതി അധിപ്പായേന ഥേരോ ‘‘സസ്സഘാതം മഞ്ഞേ ചരസീ’’തിആദിമവോച.

സോധേന്തോ തസ്സാ അതിവിയ പരിസുദ്ധഭാവദസ്സനേന. ഉദ്ദിസിതും ന ജാനാമി തഥാ ചിത്തസ്സേവ അനുപ്പന്നപുബ്ബത്താ. കിഞ്ചനം കിലേസവത്ഥു. സങ്ഗഹേതബ്ബഖേത്തവത്ഥു പലിബോധോ, ആലയോ അപേക്ഖാ. ഓകാസാഭാവതോതി ബഹുകിച്ചകരണീയതായ കുസലകിരിയായ ഓകാസാഭാവതോ. സന്നിപാതട്ഠാനതോതി സങ്കേതം കത്വാ വിയ കിലേസരജാനം തത്ഥ സന്നിജ്ഝപവത്തനതോ.

സിക്ഖത്തയബ്രഹ്മചരിയന്തി അധിസീലസിക്ഖാദിസിക്ഖത്തയസങ്ഗഹം ബ്രഹ്മം സേട്ഠം ചരിയം. ഖണ്ഡാദിഭാവാപാദനേന അഖണ്ഡം കത്വാ. ലക്ഖണവചനഞ്ഹേതം. കിഞ്ചി സിക്ഖേകദേസം അസേസേത്വാ ഏകന്തേനേവ പരിപൂരേതബ്ബതായ ഏകന്തപരിപുണ്ണം. ചിത്തുപ്പാദമത്തമ്പി സംകിലേസമലം അനുപ്പാദേത്വാ അച്ചന്തമേവ വിസുദ്ധം കത്വാ പരിഹരിതബ്ബതായ ഏകന്തപരിസുദ്ധം. തതോ ഏവ സങ്ഖം വിയ ലിഖിതന്തി സങ്ഖലിഖിതം. തേനാഹ ‘‘ലിഖിതസങ്ഖസദിസ’’ന്തി. ദാഠികാപി തഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹേത്വാ ‘‘മസ്സു’’ത്വേവ വുത്തം, ന ഏത്ഥ കേവലം മസ്സുയേവാതി അത്ഥോ. കസായേന രത്താനി കാസായാനി.

വങ്ഗസാടകോതി വങ്ഗദേസേ ഉപ്പന്നസാടകോ. ഏസാതി മഹാകസ്സപത്ഥേരോ. അഭിനീഹാരതോ പട്ഠായ പണിധാനതോ പഭുതി, അയം ഇദാനി വുച്ചമാനാ. അഗ്ഗസാവകദ്വയം ഉപാദായ തതിയത്താ ‘‘തതിയസാവക’’ന്തി വുത്തം. അട്ഠസട്ഠിഭിക്ഖുസതസഹസ്സന്തി ഭിക്ഖൂനം സതസഹസ്സഞ്ചേവ സട്ഠിസഹസ്സാനി ച അട്ഠ ച സഹസ്സാനി.

അയഞ്ച അയഞ്ച ഗുണോതി സീലതോ പട്ഠായ യാവ അഗ്ഗഫലാ ഗുണോതി കിത്തേന്തോ മഹാസമുദ്ദം പൂരയമാനോ വിയ കഥേസി.

കോലാഹലന്തി ദേവതാഹി നിബ്ബത്തിതോ കോലാഹലോ.

ഖുദ്ദകാദിവസേന പഞ്ചവണ്ണാ. തരണം വാ ഹോതു മരണം വാതി മഹോഘം ഓഗാഹന്തോ പുരിസോ വിയ മച്ഛേരസമുദ്ദം ഉത്തരന്തോ പച്ഛാപി…പേ… പാദമൂലേ ഠപേസി ഭഗവതോ ധമ്മദേസനായ മച്ഛേരപഹാനസ്സ കഥിതത്താ.

സത്ഥു ഗുണാ കഥിതാ നാമ ഹോന്തീതി വുത്തം ‘‘സത്ഥു ഗുണേ കഥേന്തസ്സാ’’തി. തതോ പട്ഠായാതി തദാ സത്ഥു സമ്മുഖാ ധമ്മസ്സവനതോ പട്ഠായ.

തഥാഗതമഞ്ചസ്സാതി തഥാഗതസ്സ പരിഭോഗമഞ്ചസ്സ. ദാനം ദത്വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുരോഹിതട്ഠാനേ ഠപേസി. താദിസസ്സേവ സേട്ഠിനോ ധീതാ ഹുത്വാ.

അദിന്നവിപാകസ്സാതി പുബ്ബേ കതൂപചിതസ്സ സബ്ബസോ ന ദിന്നവിപാകസ്സ. തസ്സ കമ്മസ്സാതി തസ്സ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ പത്തേ പിണ്ഡപാതം ഛിന്ദിത്വാ കലലപൂരണകമ്മസ്സ. തസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ സത്തസു ഠാനേസു ദുഗ്ഗന്ധസരീരതായ പടിനിവത്തിതാ. ഇട്ഠകപന്തീതി സുവണ്ണിട്ഠകപന്തി. ഘടനിട്ഠകായാതി തസ്സ പന്തിയം പഠമം ഠപിതഇട്ഠകായ സദ്ധിം ഘടേതബ്ബഇട്ഠകായ ഊനാ ഹോതി. ഭദ്ദകേ കാലേതി ഈദിസിയാ ഇട്ഠകായ ഇച്ഛിതകാലേയേവ ആഗതാസി. തേന ബന്ധനേനാതി തേന സിലേസസമ്ബന്ധേന.

ഓലമ്ബകാതി മുത്താമണിമയാ ഓലമ്ബകാ. പുഞ്ഞന്തി നത്ഥി നോ പുഞ്ഞം തം, യം നിമിത്തം യം കാരണാ ഇതോ സുഖുമതരസ്സ പടിലാഭോ സിയാതി അത്ഥോ. പുഞ്ഞനിയാമേനാതി പുഞ്ഞാനുഭാവസിദ്ധേന നിയാമേന. സോ ച അസ്സ ബാരാണസിരജ്ജം ദാതും കതോകാസോ.

ഫുസ്സരഥന്തി മങ്ഗലരഥം. ഉണ്ഹീസം വാലബീജനീ ഖഗ്ഗോ മണിപാദുകാ സേതച്ഛത്തന്തി പഞ്ചവിധം രാജകകുധഭണ്ഡം. സേതച്ഛത്തം വിസും ഗഹിതം. ദിബ്ബവത്ഥം സാദിയിതും പുഞ്ഞാനുഭാവചോദിതോ ‘‘നനു താതാ ഥൂല’’ന്തിആദിമാഹ.

പഞ്ച ചങ്കമനസതാനീതി ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദേന ആദിഅത്ഥേന അഗ്ഗിസാലാദീനി പബ്ബജിതസാരുപ്പട്ഠാനാനി സങ്ഗണ്ഹാതി.

സാധുകീളിതന്തി അരിയാനം പരിനിബ്ബുതട്ഠാനേ കാതബ്ബസക്കാരം വദതി.

നപ്പമജ്ജി നിരോഗാ അയ്യാതി പുച്ഛിതാകാരദസ്സനം. പരിനിബ്ബുതാ ദേവാതി ദേവീ പടിവചനം അദാസി. പടിയാദേത്വാതി നിയ്യാതേത്വാ. സമണകപബ്ബജ്ജന്തി സമിതപാപേഹി അരിയേഹി അനുട്ഠാതബ്ബപബ്ബജ്ജം. സോ ഹി രാജാ പച്ചേകബുദ്ധാനം വേസസ്സ ദിട്ഠത്താ ‘‘ഇദമേവ ഭദ്ദക’’ന്തി താദിസംയേവ ലിങ്ഗം ഗണ്ഹി.

തത്ഥേവാതി ബ്രഹ്മലോകേയേവ. വീസതിമേ വസ്സേ സമ്പത്തേതി ആഹരിത്വാ സമ്ബന്ധോ. ബ്രഹ്മലോകതോ ആഗന്ത്വാ നിബ്ബത്തത്താ ബ്രഹ്മചരിയാധികാരസ്സ ചിരകാലം സങ്ഗഹിതത്താ ‘‘ഏവരൂപം കഥം മാ കഥേഥാ’’തിആദിമാഹ.

വീസതി ധരണാനി ‘‘നിക്ഖ’’ന്തി വദന്തി. അലഭന്തോ ന വസാമീതി സഞ്ഞാപേസ്സാമീതി സമ്ബന്ധോ.

ഇത്ഥാകരോതി ഇത്ഥിരതനസ്സ ഉപ്പത്തിട്ഠാനം. അയ്യധീതാതി അമ്ഹാകം അയ്യസ്സ ധീതാ, ഭദ്ദകാപിലാനീതി അത്ഥോ. പസാദരൂപേന നിബ്ബിസിട്ഠതായ ‘‘മഹാഗീവ’’ന്തി പടിമായ സദിസഭാവമാഹ. തേനാഹ ‘‘അയ്യധീതായാ’’തിആദി.

സമാനപണ്ണന്തി സദിസപണ്ണം, കുമാരസ്സ കുമാരിയാ ച വുത്തന്തപണ്ണം. ഇതോ ച ഏത്തോ ചാതി തേ പുരിസാ സമാഗമട്ഠാനതോ മഗധരട്ഠേ മഹാതിത്ഥഗാമം മദ്ദരട്ഠേ സാഗലനഗരഞ്ച ഉദ്ദിസ്സ പക്കമന്താ അഞ്ഞമഞ്ഞം വിസ്സജ്ജേന്താ നാമ ഹോന്തീതി ‘‘ഇതോ ച ഏത്തോ ച പേസേസു’’ന്തി വുത്താ.

പുപ്ഫദാമന്തി ഹത്ഥിഹത്ഥപ്പമാണം പുപ്ഫദാമം. താനി പുപ്ഫദാമാനി. തേതി ഉഭോ ഭദ്ദാ ചേവ പിപ്പലികുമാരോ ച. ലോകാമിസേനാതി ഗേഹസ്സിതപേമേന, കാമസ്സാദേനാതി അത്ഥോ. അസംസട്ഠാതി ന സംസട്ഠാ. വിചാരയിംസു ഘടേ ജലന്തേന വിയ പദീപേന അജ്ഝാസയേന സമുജ്ജലന്തേന വിമോക്ഖബീജേന സമുസ്സാഹിതചിത്താ. യന്തബദ്ധാനീതി സസ്സസമ്പാദനത്ഥം തത്ഥ തത്ഥ ഇട്ഠകദ്വാരകവാടയോജനവസേന യന്തബദ്ധഉദകനിക്ഖമനതുമ്ബാനി. കമ്മന്തോതി കസികമ്മകരണട്ഠാനം. ദാസഗാമാതി ദാസാനം വസനഗാമാ.

ഓസാപേത്വാതി പക്ഖിപിത്വാ. ആകപ്പകുത്തവസേനാതി ആകാരവസേന കിരിയാവസേന ച. അനനുച്ഛവികന്തി പബ്ബജിതവേസസ്സ അനനുരൂപം. തസ്സ മത്ഥകേതി ദ്വേധാപഥസ്സ ദ്വിധാഭൂതട്ഠാനേ.

ഏതേസം സങ്ഗഹം കാതും വട്ടതീതി നിസീദീതി സമ്ബന്ധോ. സാ പന സത്ഥു തത്ഥ നിസജ്ജാ ഏദിസീതി ദസ്സേതും ‘‘നിസീദന്തോ പനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യാ ബുദ്ധാനം അപരിമിതകാലസങ്ഗഹിതാ അചിന്തേയ്യാപരിമേയ്യപുഞ്ഞസമ്ഭാരൂപചയനിബ്ബത്താ നിരൂപിതസഭാവബുദ്ധഗുണവിജ്ജോതിതാ ലക്ഖണാനുബ്യഞ്ജനസമുജ്ജലാ ബ്യാമപ്പഭാകേതുമാലാലങ്കതാ സഭാവസിദ്ധതായ അകിത്തിമാ രൂപകായസിരീ, തംയേവ മഹാകസ്സപസ്സ അദിട്ഠപുബ്ബം പസാദസംവഡ്ഢനത്ഥം അനിഗ്ഗഹേത്വാ നിസിന്നോ ഭഗവാ ‘‘ബുദ്ധവേസം ഗഹേത്വാ…പേ… നിസീദീ’’തി വുത്തോ. അസീതിഹത്ഥം പദേസം ബ്യാപേത്വാ പവത്തിയാ ‘‘അസീതിഹത്ഥാ’’തി വുത്താ. സതസാഖോതി ബഹുസാഖോ അനേകസാഖോ. സുവണ്ണവണ്ണോ അഹോസി നിരന്തരം ബുദ്ധരസ്മീഹി സമന്തതോ സമോകിണ്ണത്താ. ഏവം വുത്തപ്പകാരേന വേദിതബ്ബാ.

രാജഗഹം നാളന്ദന്തി ച സാമിഅത്ഥേ ഉപയോഗവചനം അന്തരാസദ്ദയോഗതോതി ആഹ ‘‘രാജഗഹസ്സ നാളന്ദായ ചാ’’തി. ന ഹി മേ ഇതോ അഞ്ഞേന സത്ഥാരാ ഭവിതും സക്കാ ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികപരമത്ഥേഹി സത്താനം യഥാരഹം അനുസാസനസമത്ഥസ്സ അഞ്ഞസ്സ സദേവകേ അഭാവതോ. ന ഹി മേ ഇതോ അഞ്ഞേന സുഗതേന ഭവിതും സക്കാ സോഭനഗമനഗുണഗണയുത്തസ്സ അഞ്ഞസ്സ അഭാവതോ. ന ഹി മേ ഇതോ അഞ്ഞേന സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ഭവിതും സക്കാ സമ്മാ സബ്ബധമ്മാനം സയമ്ഭുഞാണേന അഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ അഭാവതോ. ഇമിനാതി ‘‘സത്ഥാ മേ, ഭന്തേ’’തി ഇമിനാ വചനേന.

അജാനമാനോവ സബ്ബഞ്ഞേയ്യന്തി അധിപ്പായോ. സബ്ബചേതസാതി സബ്ബഅജ്ഝത്തികങ്ഗപരിപുണ്ണചേതസാ. സമന്നാഗതന്തി സമ്പന്നം സമ്മദേവ അനു അനു ആഗതം ഉപഗതം. ഫലേയ്യാതി വിദാലേയ്യ. വിലയന്തി വിനാസം.

ഏവം സിക്ഖിതബ്ബന്തി ഇദാനി വുച്ചമാനാകാരേന. ഹിരോത്തപ്പസ്സ ബഹലതാ നാമ വിപുലതാതി ആഹ ‘‘മഹന്ത’’ന്തി. പഠമതരമേവാതി പഗേവ ഉപസങ്കമനതോ. തഥാ അതിമാനപഹീനോ അസ്സ, ഹിരിഓത്തപ്പം യഥാ സണ്ഠാതി. കുസലസന്നിസ്സിതന്തി അനവജ്ജധമ്മനിസ്സിതം. അട്ഠികന്തി തേന ധമ്മേന അട്ഠികം. ആദിതോ പട്ഠായ യാവ പരിയോസാനാ സവനചിത്തം ‘‘സബ്ബചേതോ’’തി അധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘ചിത്തസ്സ ഥോകമ്പി ബഹി ഗന്തും അദേന്തോ’’തി. തേന സമോധാനം ദസ്സേതി. സബ്ബേന…പേ… സമന്നാഹരിത്വാ ആരമ്ഭതോ പഭുതി യാവ ദേസനാ നിപ്ഫന്നാ, താവ അന്തരന്തരാ പവത്തേന സബ്ബേന സമന്നാഹാരചിത്തേന ധമ്മംയേവ സമന്നാഹരിത്വാ. ഠപിതസോതോതി ധമ്മേ നിഹിതസോതോ. ഓദഹിത്വാതി അപിഹിതം കത്വാ. പഠമജ്ഝാനവസേനാതി ഇദം അസുഭേസു തസ്സേവ ഇജ്ഝതോ, ഇതരത്ഥഞ്ച സുഖസമ്പയുത്തതാ വുത്താ.

സംസാരസാഗരേ പരിബ്ഭമന്തസ്സ ഇണട്ഠാനേ തിട്ഠന്തി കിലേസാ ആസവസഭാവാപാദനതോതി ആഹ ‘‘സരണോതി സകിലേസോ’’തി. ചത്താരോ ഹി പരിഭോഗാതിആദീസു യം വത്തബ്ബം, തം വിസുദ്ധിമഗ്ഗത്തം സംവണ്ണനാസു വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ഏത്ഥ ച ഭഗവാ പഠമം ഓവാദം ഥേരസ്സ ബ്രാഹ്മണജാതികത്താ ജാതിമാനപഹാനത്ഥമഭാസി, ദുതിയം ബാഹുസച്ചം നിസ്സായ ഉപ്പജ്ജനകഅഹംകാരപഹാനത്ഥം, തതിയം ഉപധിസമ്പത്തിം നിസ്സായ ഉപ്പജ്ജനകഅത്തസിനേഹപഹാനത്ഥം. അട്ഠമേ ദിവസേതി ഭഗവതാ സമാഗതദിവസതോ അട്ഠമേ ദിവസേ.

മഗ്ഗതോ ഓക്കമനം പഠമതരം ഭഗവതാ സമാഗതദിവസേയേവ അഹോസി. യദി അരഹത്താധിഗമോ പച്ഛാ, അഥ കസ്മാ പാളിയം പഗേവ സിദ്ധം വിയ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ദേസനാവാരസ്സാ’’തിആദി. ‘‘സത്താഹമേവ ഖ്വാഹം, ആവുസോ സരണോ, രട്ഠപിണ്ഡം ഭുഞ്ജി’’ന്തി വത്വാ അവസരപ്പത്തം അരഹത്തം പവേദേന്തോ ‘‘അട്ഠമിയാ അഞ്ഞാ ഉദപാദീ’’തി ആഹ. അയമേത്ഥ ദേസനാവാരസ്സ ആഗമോ. തതോ പരം ഭഗവതാ അത്തനോ കതം അനുഗ്ഗഹം ചീവരപരിവത്തനം ദസ്സേന്തോ ‘‘അഥ ഖോ, ആവുസോ’’തിആദിമാഹ.

അന്തന്തേനാതി ചതുഗ്ഗുണം കത്വാ പഞ്ഞത്തായ സങ്ഘാടിയാ അന്തന്തേന. ജാതിപംസുകൂലികേന…പേ… ഭവിതും വട്ടതീതി ഏതേന പുബ്ബേ ജാതിആരഞ്ഞകഗ്ഗഹണേന ച തേരസ ധുതങ്ഗാ ഗഹിതാ ഏവാതി ദട്ഠബ്ബം. അനുച്ഛവികം കാതുന്തി അനുരൂപം പടിപത്തിം പടിപജ്ജിതും. ഥേരോ പാരുപീതി സമ്ബന്ധോ.

ഭഗവതോ ഓവാദം ഭഗവതോ വാ ധമ്മകായം നിസ്സായ ഉരസ്സ വസേന ജാതോതി ഓരസോ. ഭഗവതോ വാ ധമ്മസരീരസ്സ മുഖതോ സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയതോ ജാതോ. തേനേവ ധമ്മജാതധമ്മനിമ്മിതഭാവോപി സംവണ്ണിതോതി ദട്ഠബ്ബോ. ഓവാദധമ്മോ ഏവ സത്ഥാരാ ദാതബ്ബതോ ഥേരേന ആദാതബ്ബതോ ഓവാദധമ്മദായാദോ, ഓവാദധമ്മദായജ്ജോതി അത്ഥോ, തം അരഹതീതി. ഏസ നയോ സേസപദേസുപി.

‘‘പബ്ബജ്ജാ ച പരിസോധിതാ’’തി വത്വാ തസ്സാ സമ്മദേവ സോധിതഭാവം ബ്യതിരേകമുഖേന ദസ്സേതും, ‘‘ആവുസോ, യസ്സാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഏവന്തി യഥാ അഹം ലഭിം, ഏവം സോ സത്ഥു സന്തികാ ലഭതീതി യോജനാ. സീഹനാദം നദിതുന്തി ഏത്ഥാപി സീഹനാദനദനാ നാമ ദേസനാവ, ഥേരോ സത്ഥാരാ അത്തനോ കതാനുഗ്ഗഹമേവ അനന്തരസുത്തേ വുത്തനയേന ഉല്ലിങ്ഗേതി, ന അഞ്ഞഥാ. ന ഹി മഹാഥേരോ കേവലം അത്തനോ ഗുണാനുഭാവം വിഭാവേതി. സേസന്തി യം ഇധ അസംവണ്ണിതം. പുരിമനയേനേവാതി അനന്തരസുത്തേ വുത്തനയേനേവ.

ചീവരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.