൧. സന്തുട്ഠസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൪. സന്തുട്ഠോതി സകേന ഉച്ചാവചേന പച്ചയേന സമമേവ ച തുസ്സനകോ. തേനാഹ ‘‘ഇതരീതരേനാ’’തിആദി. തത്ഥ ദുവിധം ഇതരീതരം – പാകതികം, ഞാണസഞ്ജനിതഞ്ചാതി. തത്ഥ പാകതികം പടിക്ഖിപിത്വാ ഞാണസഞ്ജനിതമേവ ദസ്സേന്തോ ‘‘ഥൂലസുഖുമാ’’തിആദിമാഹ. ഇതരം വുച്ചതി ഹീനം പണീതതോ അഞ്ഞത്താ. തഥാ പണീതമ്പി ഇതരം ഹീനതോ അഞ്ഞത്താ. അപേക്ഖാസദ്ദാ ഹി ഇതരീതരാതി. ഇതി യേന കേനചി ഹീനേന വാ പണീതേന വാ ചീവരാദിപച്ചയേന സന്തുസ്സിതോ തഥാപവത്തോ അലോഭോ ഇതരീതരപച്ചയസന്തോസോ, തംസമങ്ഗിതായ സന്തുട്ഠോ. യഥാലാഭം അത്തനോ ലാഭാനുരൂപം സന്തോസോ യഥാലാഭസന്തോസോ. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ലബ്ഭതീതി വാ ലാഭോ, യോ യോ ലാഭോ യഥാലാഭോ, തേന സന്തോസോ യഥാലാഭസന്തോസോ. ബലന്തി കായബലം. സാരുപ്പന്തി ഭിക്ഖുനോ അനുച്ഛവികതാ.

യഥാലദ്ധതോ അഞ്ഞസ്സ അപത്ഥനാ നാമ സിയാ അപ്പിച്ഛതായ പവത്തിആകാരോതി തതോ വിനിവത്തിതമേവ സന്തോസസ്സ സരൂപം ദസ്സേന്തോ ‘‘ലഭന്തോപി ന ഗണ്ഹാതീ’’തി ആഹ. തം പരിവത്തേത്വാതി പകതിദുബ്ബലാദീനം ഗരുചീവരം ന ഫാസുഭാവാവഹം സരീരബാധാവഹഞ്ച ഹോതീതി പയോജനവസേന, നാത്രിച്ഛതാദിവസേന പരിവത്തേത്വാ. ലഹുകചീവരപരിഭോഗേ സന്തോസവിരോധി ന ഹോതീതി ആഹ ‘‘ലഹുകേന യാപേന്തോപി സന്തുട്ഠോവ ഹോതീ’’തി. മഹഗ്ഘചീവരം ബഹൂനി വാ ചീവരാനി ലഭിത്വാ താനി വിസ്സജ്ജേത്വാ അഞ്ഞസ്സ ഗഹണം യഥാസാരുപ്പനയേ ഠിതത്താ ന സന്തോസവിരോധീതി ആഹ ‘‘തേസം…പേ… ധാരേന്തോപി സന്തുട്ഠോവ ഹോതീ’’തി. ഏവം സേസപച്ചയേസു യഥാബലയഥാസാരുപ്പനിദ്ദേസേസു അപി-സദ്ദഗ്ഗഹണേ അധിപ്പായോ വേദിതബ്ബോ.

പകതീതി വാചാപകതിആദികാ. അവസേസനിദ്ദായ അഭിഭൂതത്താ പടിബുജ്ഝതോ സഹസാ പാപകാ വിതക്കാ പാതുഭവന്തീതി.

മുത്തഹരീതകന്തി ഗോമുത്തപരിഭാവിതം, പൂതിഭാവേന വാ ഛഡ്ഡിതത്താ മുത്തഹരീതകം. ബുദ്ധാദീഹി വണ്ണിതന്തി ‘‘പൂതിമുത്തഭേസജ്ജം നിസ്സായ യാ പബ്ബജ്ജാ’’തിആദിനാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാദീഹി പസത്ഥം.

ഏകോ ഏകച്ചോ സന്തുട്ഠോ ഹോതി, സന്തോസസ്സ വണ്ണം ന കഥേതി സേയ്യഥാപി ആയസ്മാ ബാകുലത്ഥേരോ. ന സന്തുട്ടോ ഹോതി, സന്തോസസ്സ വണ്ണം കഥേതി സേയ്യഥാപി ഥേരോ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ. നേവ സന്തുട്ഠോ ഹോതി, ന സന്തോസസ്സ വണ്ണം കഥേതി സേയ്യഥാപി ഥേരോ ലാളുദായീ. അയന്തി ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ. അനേസനന്തി അയോനിസോ മിച്ഛാജീവവസേന പച്ചയപരിയേസനം. ഉത്തസതീതി ‘‘കഥം നു ഖോ ലഭേയ്യ’’ന്തി ജാതുത്താസേന ഉത്തസതി. തഥാ പരിതസ്സതി. അയന്തി മഹാകസ്സപത്ഥേരോ. ഏവം യഥാവുത്തഏകച്ചഭിക്ഖു വിയ ന പരിതസ്സതി, അലാഭപരിത്താസേന വിഘാതപ്പത്തിയാ ന പരിത്താസം ആപജ്ജതി. ലോഭോയേവ ആരമ്മണേന സദ്ധിം ഗന്ഥനട്ഠേന ബജ്ഝനട്ഠേന ഗേധോ ലോഭഗേധോ. മുച്ഛന്തി ഗേധം മോമൂഹത്തഭാവം. ആദീനവന്തി ദോസം. നിസ്സരണമേവാതി ചീവരേ ഇദമത്ഥിതാദസ്സനപുബ്ബകം അലഗ്ഗഭാവസങ്ഖാതനിയ്യാനമേവ പജാനന്തോ. യഥാലദ്ധാദീനന്തി യഥാലദ്ധപിണ്ഡപാതാദീനം. നിദ്ധാരണേ ചേതം സാമിവചനം.

യഥാ മഹാകസ്സപത്ഥേരോതി അത്തനാ വത്തബ്ബനിയാമേന വദതി, ഭഗവതാ പന വത്തബ്ബനിയാമേന ‘‘യഥാ കസ്സപോ ഭിക്ഖൂ’’തി ഭവിതബ്ബം. കസ്സപേന നിദസ്സനഭൂതേന. കഥനം നാമ ഭാരോ ‘‘മുത്തോ മോചേയ്യ’’ന്തി പടിഞ്ഞാനുരൂപത്താ. പടിപത്തിം പരിപൂരം കത്വാ പൂരണം ഭാരോ സത്ഥു ആണായ സിരസാ സമ്പടിച്ഛിതബ്ബതോ.

സന്തുട്ഠസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.