൩-൫. പഞ്ചസിക്ഖാപദസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൦൯-൧൧൧. സുരാമേരയസങ്ഖാതന്തി പിട്ഠസുരാദിസുരാസങ്ഖാതം പുപ്ഫാസവാദിമേരയസങ്ഖാതഞ്ച. മജ്ജനട്ഠേന മജ്ജം. സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദോതി വുച്ചതി ‘‘മജ്ജതി തേനാ’’തി കത്വാ. തസ്മിം തിട്ഠന്തീതി തസ്മിം പമാദേ പമജ്ജനവസേന തിട്ഠന്തീതി അത്ഥോ. സേസം തതിയചതുത്ഥേസു സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

പഞ്ചമേ താനി പദാനി സംവണ്ണേതും ‘‘പഞ്ചമേ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ പാണോ നാമ വോഹാരതോ സത്തോ, പരമത്ഥതോ ജീവിതിന്ദ്രിയം, തം പാണം അതിപാതേന്തി അതിച്ച അന്തരേയേവ, അതിക്കമ്മ വാ സത്ഥാദീഹി അഭിഭവിത്വാ പാതേന്തി സണികം പതിതും അദത്വാ സീഘം പാതേന്തീതി അത്ഥോ. കായേന വാചായ വാ അദിന്നം പരസന്തകം. ആദിയന്തീതി ഗണ്ഹന്തി. മിച്ഛാതി ന സമ്മാ, ഗാരയ്ഹവസേന. മുസാതി അതഥം വത്ഥു. വദന്തീതി വിസംവാദനവസേന വദന്തി. പിയസുഞ്ഞകരണതോ പിസുണാ, പിസതി വാ പരേ സത്തേ, ഹിംസതീതി അത്ഥോ. മമ്മച്ഛേദികാതി ഏതേന പരസ്സ മമ്മച്ഛേദവസേന ഏകന്തഫരുസസഞ്ചേതനാ ഫരുസവാചാ നാമാതി ദസ്സേതി. അഭിജ്ഝാസദ്ദോ ലുബ്ഭനേ നിരുള്ഹോതി ആഹ ‘‘പരഭണ്ഡേ ലുബ്ഭനസീലാതി അത്ഥോ’’തി. ബ്യാപന്നന്തി ദോസവസേന വിപന്നം. പകതിവിജഹനേന പൂതിഭൂതം. സാധൂഹി ഗരഹിതബ്ബതം പത്താ ‘‘നത്ഥി ദിന്ന’’ന്തിആദിനയപ്പവത്താ നത്ഥികാഹേതുകഅകിരിയദിട്ഠി കമ്മപഥപരിയാപന്നാ നാമ. മിച്ഛത്തപരിയാപന്നാ സബ്ബാപി ലോകുത്തരമഗ്ഗപടിപക്ഖാ വിപരീതദിട്ഠി.

തേസന്തി കമ്മപഥാനം. വോഹാരതോതി ഇന്ദ്രിയബദ്ധം ഉപാദായ പഞ്ഞത്തിമത്തതോ. തിരച്ഛാനഗതാദീസൂതി ആദി-സദ്ദേന പേതാനം സങ്ഗഹോ. പയോഗവത്ഥുമഹന്തതാദീഹി മഹാസാവജ്ജതാ തേഹി പച്ചയേഹി ഉപ്പജ്ജമാനായ ചേതനായ ബലവഭാവതോ. യഥാവുത്തപച്ചയവിപരിയായേപി തംതംപച്ചയേഹി ചേതനായ ബലവഭാവവസേന അപ്പസാവജ്ജമഹാസാവജ്ജതാ വാ വേദിതബ്ബാ. ഇദ്ധിമയോതി കമ്മവിപാകിദ്ധിമയോ ദാഠാകോടനാദീനം വിയ.

മേഥുനസമാചാരേസൂതി സദാരപരദാരഗമനവസേന ദുവിധേസു മേഥുനസമാചാരേസു. തേപി ഹീനാധിമുത്തികേഹി കത്തബ്ബതോ കാമാ നാമ. മിച്ഛാചാരോതി ഗാരയ്ഹാചാരോ. ഗാരയ്ഹതാ ചസ്സ ഏകന്തനിഹീനതായാതി ആഹ ‘‘ഏകന്തനിന്ദിതോ ലാമകാചാരോ’’തി അസദ്ധമ്മാധിപ്പായേനാതി അസദ്ധമ്മസേവനാധിപ്പായേന. ഗോത്തരക്ഖിതാതി സഗോത്തേഹി രക്ഖിതാ. ധമ്മരക്ഖിതാതി സഹധമ്മേഹി രക്ഖിതാ. സസ്സാമികാ നാമ സാരക്ഖാ. യസ്സാ ഗമനേ ദണ്ഡോ ഠപിതോ, സാ സപരിദണ്ഡാ. ഭരിയഭാവായ ധനേന കീതാ ധനക്കീതാ. ഛന്ദേന വസതീതി ഛന്ദവാസിനീ. ഭോഗത്ഥം വസതീതി ഭോഗവാസിനീ. പടത്ഥം വസതീതി പടവാസിനീ. ഉദകപത്തം ആമസിത്വാ ഗഹിതാ ഓദപത്തകിനീ. ചുമ്ബടം അപനേത്വാ ഗഹിതാ ഓഭടചുമ്ബടാ. കരമരാനീതാ ധജാഹടാ. തങ്ഖണികം ഗഹിതാ മുഹുത്തികാ. അഭിഭവിത്വാ വീതിക്കമോ മിച്ഛാചാരോ മഹാസാവജ്ജോ, ന തഥാ ദ്വിന്നം സമാനച്ഛന്ദതായ. അഭിഭവിത്വാ വീതിക്കമനേ സതിപി മഗ്ഗേനമഗ്ഗപടിപത്തിഅധിവാസനേ പുരിമുപ്പന്നസേവനാഭിസന്ധിപയോഗാഭാവതോ മിച്ഛാചാരോ ന ഹോതി അഭിഭുയ്യമാനസ്സാതി വദന്തി. സേവനാചിത്തേ സതി പയോഗാഭാവോ അപ്പമാണം യേഭുയ്യേന ഇത്ഥിയാ സേവനാപയോഗസ്സ അഭാവതോ. തഥാ സതി പുരേതരം സേവനാചിത്തസ്സ ഉപട്ഠാനേപി തസ്സാ മിച്ഛാചാരോ ന സിയാ, തഥാ പുരിസസ്സപി സേവനാപയോഗാഭാവേ. തസ്മാ അത്തനോ രുചിയാ പവത്തിതസ്സ വസേന തയോ, ബലക്കാരേന പവത്തിതസ്സ വസേന തയോതി സബ്ബേപി അഗ്ഗഹിതഗ്ഗഹണേന ‘‘ചത്താരോ സമ്ഭാരാ’’തി വുത്തം.

ആസേവനമന്ദതായാതി യായ അകുസലചേതനായ സമ്ഫം പലപതി, തസ്സാ ഇത്തരകാലതായ പവത്തിയാ അനാസേവനാതി പരിദുബ്ബലാ ഹോതി ചേതനാ.

ഉപസഗ്ഗവസേന അത്ഥവിസേസവാചിനോ ധാതുസദ്ദാതി അഭിജ്ഝായതീതി പദസ്സ പരഭണ്ഡാഭിമുഖീതിആദിഅത്ഥോ വുത്തോ. തന്നിന്നതായാതി തസ്മിം പരഭണ്ഡേ ലുബ്ഭനവസേന നിന്നതായ. അഭിപുബ്ബോ ഝേ-സദ്ദോ ലുബ്ഭനേ നിരുള്ഹോതി ദട്ഠബ്ബോ. യസ്സ ഭണ്ഡം അഭിജ്ഝായതി, തസ്സ അപ്പഗുണതായ അപ്പസാവജ്ജാ, മഹാഗുണതായ മഹാസാവജ്ജാതിആദിനാ നയേന തത്ഥ അപ്പസാവജ്ജമഹാസാവജ്ജവിഭാഗോ വേദിതബ്ബോ. തേനാഹ ‘‘അദിന്നാദാനം വിയാ’’തിആദി. അത്തനോ പരിണാമനം ചിത്തേനേവാതി ദട്ഠബ്ബം.

ഹിതസുഖം ബ്യാപാദയതീതി യോ നം ഉപ്പാദേതി, യസ്സ ഉപ്പാദേതി, തസ്സ സതി സമവായേ ഹിതസുഖം വിനാസേതി. അഹോ വതാതി ഇമിനാ യഥാ അഭിജ്ഝാനേ വത്ഥുനോ ഏകന്തതോ അത്തനോ പരിണാമനം ദസ്സിതം, ഏവമിധാപി വത്ഥുനോ ‘‘അഹോ വതാ’’തി ഇമിനാ പരസ്സ വിനാസചിന്തായ ഏകന്തതോ നിയമിതഭാവം ദസ്സേതി. ഏവഞ്ഹി നേസം ദാരുണപ്പവത്തിയാ കമ്മപഥപ്പവത്തി.

യഥാഭുച്ചഗഹണാഭാവേനാതി യഥാതച്ഛഗഹണസ്സ അഭാവേന അനിച്ചാദിസഭാവസ്സ നിച്ചാദിതോ ഗഹണേന. മിച്ഛാ പസ്സതീതി വിതഥം പസ്സതി. സമ്ഫപ്പലാപോ വിയാതി ഇമിനാ ആസേവനസ്സ അപ്പമഹന്തതാഹി മിച്ഛാദിട്ഠിയാ അപ്പസാവജ്ജമഹാസാവജ്ജതാ. വത്ഥുനോതി ഗഹിതവത്ഥുനോ. ഗഹിതാകാരവിപരീതതാതി മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ഗഹിതാകാരസ്സ വിപരീതതാ. തഥാഭാവേനാതി അത്തനോ ഗഹിതാകാരേനേവ തസ്സാ ദിട്ഠിയാ, ഗഹിതസ്സ വാ വത്ഥുനോ ഉപട്ഠാനം ‘‘ഏവമേതം, ന ഇതോ അഞ്ഞഥാ’’തി.

ധമ്മതോതി സഭാവതോ. കോട്ഠാസതോതി ചിത്തങ്ഗകോട്ഠാസതോ, യംകോട്ഠാസാ ഹോന്തി, തതോതി അത്ഥോ. ചേതനാധമ്മാവാതി ചേതനാസഭാവാ ഏവ. പടിപാടിയാ സത്താതി ഏത്ഥ നനു ചേതനാ അഭിധമ്മേ കമ്മപഥേസു ന വുത്താതി പടിപാടിയാ സത്തന്നം കമ്മപഥഭാവോ ന യുത്തോതി? ന, അവചനസ്സ അഞ്ഞഹേതുകത്താ. ന ഹി തത്ഥ ചേതനായ അകമ്മപഥത്താ കമ്മപഥരാസിമ്ഹി അവചനം, കദാചി പന കമ്മപഥോ ഹോതി, ന സബ്ബദാതി കമ്മപഥഭാവസ്സ അനിയതത്താ അവചനം. യദാ, പനസ്സ കമ്മപഥഭാവോ ഹോതി, തദാ കമ്മപഥരാസിസങ്ഗഹോ ന നിവാരിതോ. ഏത്ഥാഹ – യദി ചേതനായ സബ്ബദാ കമ്മപഥഭാവാഭാവതോ അനിയതോ കമ്മപഥഭാവോതി കമ്മപഥരാസിമ്ഹി അവചനം, നനു അഭിജ്ഝാദീനമ്പി കമ്മപഥഭാവം അപ്പത്താനം അത്ഥിതായ അനിയതോ കമ്മപഥഭാവോതി തേസമ്പി കമ്മപഥരാസിമ്ഹി അവചനം ആപജ്ജതീതി? നാപജ്ജതി, കമ്മപഥതാതംസഭാഗതാഹി തേസം തത്ഥ വുത്തത്താ. യദി ഏവം ചേതനാപി തത്ഥ വത്തബ്ബാ സിയാ? സച്ചമേതം. സാ പന പാണാതിപാതാദികാതി പാകടോ തസ്സാ കമ്മപഥഭാവോതി ന വുത്താ സിയാ. ചേതനായ ഹി ‘‘ചേതനാഹം, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം വദാമി (അ. നി. ൬.൬൩; കഥാ. ൫൩൯) തിവിധാ, ഭിക്ഖവേ, കായസഞ്ചേതനാ അകുസലം കായകമ്മ’’ന്തിആദിവചനതോ (കഥാ. ൫൩൯) കമ്മഭാവോ പാകടോ. കമ്മംയേവ ച സുഗതിദുഗ്ഗതീനം തത്ഥുപ്പജ്ജനകസുഖദുക്ഖാനഞ്ച പഥഭാവേന പവത്തം കമ്മപഥോതി വുച്ചതീതി പാകടോ, തസ്സാ കമ്മപഥഭാവോ. അഭിജ്ഝാദീനം പന ചേതനാസമീഹനഭാവേന സുചരിതദുച്ചരിതഭാവോ, ചേതനാജനിതപിട്ഠിവട്ടകഭാവേന സുഗതിദുഗ്ഗതിതദുപ്പജ്ജനകസുഖദുക്ഖാനം പഥഭാവോ ചാതി, ന തഥാ പാകടോ കമ്മപഥഭാവോതി, തേ ഏവ തേന സഭാവേന ദസ്സേതും അഭിധമ്മേ കമ്മപഥരാസിഭാവേന വുത്താ. അതഥാജാതിയകത്താ വാ ചേതനാ തേഹി സദ്ധിം ന വുത്താതി ദട്ഠബ്ബം. മൂലം പത്വാതി മൂലദേസനം പത്വാ, മൂലസഭാവേസു ധമ്മേസു ദേസിയമാനേസൂതി അത്ഥോ.

അദിന്നാദാനം സത്താരമ്മണന്തി ഇദം ‘‘പഞ്ച സിക്ഖാപദാ പരിത്താരമ്മണാ ഏവാ’’തി ഇമായ പാളിയാ വിരുജ്ഝതി. യഞ്ഹി പാണാതിപാതാദിദുസ്സീല്യസ്സ ആരമ്മണം, തദേവ തം വേരമണിയാ ആരമ്മണം. വീതിക്കമിതബ്ബവത്ഥുതോ ഏവ ഹി വിരതീതി. ‘‘സത്താരമ്മണ’’ന്തി വാ സത്തസങ്ഖാതം സങ്ഖാരാരമ്മണമേവ ഉപാദായ വുത്തത്താ ന കോചി വിരോധോ. തഥാ ഹി വുത്തം സമ്മോഹവിനോദനിയം (വിഭ. അട്ഠ. ൭൧൪) ‘‘യാനി സിക്ഖാപദാനി ഏത്ഥ ‘സത്താരമ്മണാനീ’തി വുത്താനി, താനി യസ്മാ ‘സത്തോതി’തി സങ്ഖം ഗതേ സങ്ഖാരേയേവ ആരമ്മണം കരോന്തീ’’തി. ഇതോ പരേസുപി ഏസേവ നയോ. വിസഭാഗവത്ഥുനോ ‘‘ഇത്ഥിപുരിസാ’’തി ഗഹേതബ്ബതോ സത്താരമ്മണോതിപി ഏകേ. ‘‘ഏകോ ദിട്ഠോ, ദ്വേ സുതാ’’തിആദിനാ സമ്ഫപ്പലപനേ ദിട്ഠസുതമുതവിഞ്ഞാതവസേന. തഥാ അഭിജ്ഝാതി ഏത്ഥ തഥാ-സദ്ദോ ‘‘ദിട്ഠസുതമുതവിഞ്ഞാതവസേനാ’’തി ഇദമ്പി ഉപസംഹരതി, ന സത്തസങ്ഖാരാരമ്മണതം ഏവ ദസ്സനാദിവസേന അഭിജ്ഝായനതോ. ‘‘നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ’’തി പവത്തമാനാപി മിച്ഛാദിട്ഠി തേഭൂമകധമ്മാരമ്മണാ ഏവാതി അധിപ്പായേന തസ്സാ സങ്ഖാരാരമ്മണതാ വുത്താ. കഥം പന മിച്ഛാദിട്ഠിയാ മഹഗ്ഗതപ്പത്താ ധമ്മാ ആരമ്മണം ഹോന്തീതി? സാധാരണതോ. നത്ഥി സുകടദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോതി ഹി പവത്തമാനായ അത്ഥതോ രൂപാരൂപാവചരധമ്മാപി ഗഹിതാവ ഹോന്തീതി.

സുഖബഹുലതായ രാജാനോ ഹസമാനാപി ‘‘ചോരം ഘാതേഥാ’’തി വദന്തി, ഹാസോ പന തേസം അഞ്ഞവിസയോതി ആഹ ‘‘സന്നിട്ഠാപകചേതനാ പന നേസം ദുക്ഖസമ്പയുത്താവ ഹോതീ’’തി. മജ്ഝത്തവേദനോ ന ഹോതി, സുഖവേദനോവ. തത്ഥ ‘‘കാമാനം സമുദയാ’’തിആദിനാ വേദനാഭേദോ വേദിതബ്ബോ. ലോഭസമുട്ഠാനോ മുസാവാദോ സുഖവേദനോ വാ സിയാ മജ്ഝത്തവേദനോ വാ, ദോസസമുട്ഠാനോ ദുക്ഖവേദനോ വാതി മുസാവാദോ തിവേദനോ സിയാ. ഇമിനാ നയേന സേസേസുപി യഥാരഹം വേദനാനം ‘‘ലോഭോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായാ’’തിആദിനാ ഭേദോ വേദിതബ്ബോ.

പാണാതിപാതോ ദോസമോഹവസേന ദ്വിമൂലകോതി സമ്പയുത്തമൂലമേവ സന്ധായ വുത്തം. തസ്സ ഹി മൂലട്ഠേന ഉപകാരഭാവോ ദോസവിസേസോ, നിദാനമൂലേ പന ഗയ്ഹമാനേ ലോഭമോഹവസേനപി വട്ടതി. സമ്മൂള്ഹോ ആമിസകിഞ്ജക്ഖകാമോപി ഹി പാണം ഹനതി. തേനേവാഹ ‘‘ലോഭോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായാ’’തിആദി (അ. നി. ൩.൩൪). സേസേസുപി ഏസേവ നയോ.

അസമാദിന്നസീലസ്സ സമ്പത്തതോ യഥാഉപട്ഠിതവീതിക്കമിതബ്ബവത്ഥുതോ വിരതി സമ്പത്തവിരതി. സമാദാനേന ഉപ്പന്നാ വിരതി സമാദാനവിരതി. കിലേസാനം സമുച്ഛിന്ദനവസേന പവത്താ മഗ്ഗസമ്പയുത്താ വിരതി സമുച്ഛേദവിരതി. കാമഞ്ചേത്ഥ പാളിയം വിരതിയോവ ആഗതാ, സിക്ഖാപദവിഭങ്ഗേ പന ചേതനാപി ആഹരിത്വാ ദസ്സിതാതി തദുഭയമ്പി ഗണ്ഹന്തോ ‘‘ചേതനാപി വട്ടന്തി വിരതിയോപീ’’തി ആഹ.

അദുസ്സീല്യാരമ്മണാ ജീവിതിന്ദ്രിയാദിആരമ്മണാ കഥം ദുസ്സീല്യാനി പജഹന്തീതി ദസ്സേതും ‘‘യഥാ പനാ’’തിആദി വുത്തം. പാണാതിപാതാദീഹി വിരമണവസേന പവത്തനതോ തദാരമ്മണഭാവേനേവ താനി പജഹന്തി. ന ഹി തദേവ ആരബ്ഭ തം പജഹിതും സക്കാ തതോ അനിസ്സടഭാവതോ.

അനഭിജ്ഝാ…പേ… വിരമന്തസ്സാതി അഭിജ്ഝം പജഹന്തസ്സാതി അത്ഥോ. ന ഹി മനോദുച്ചരിതതോ വിരതി അത്ഥി അനഭിജ്ഝാദീഹേവ തപ്പഹാനസിദ്ധിതോ.

പഞ്ചസിക്ഖാപദസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.