൭. അചേലകസ്സപസുത്തവണ്ണനാ

൧൭. ലിങ്ഗേന അചേലകോതി പബ്ബജിതലിങ്ഗേന അചേലകോ. തേന അചേലകചരണേന അചേലോ, ന നിച്ചേലതാമത്തേനാതി ദസ്സേതി. നാമേനാതി ഗോത്തനാമേന കസ്സപോതി. ദേസേതി പവേദേതി സംസയവിഗമനം ഏതേനാതി ദേസോ, നിച്ഛയഹേതൂതി ആഹ ‘‘കിഞ്ചിദേവ ദേസ’’ന്തിആദി. സോ ഹി സംസയവിഗമനം കരോതീതി കാരണം. ഓകാസന്തി അവസംസന്ദനപദേസം. തേനാഹ ‘‘ഖണം കാല’’ന്തി. അന്തരഘരം അന്തോനിവേസനം. അന്തരേ ഘരാനി ഏതസ്സാതി അന്തരഘരം, അന്തോഗാമോ. യദാകങ്ഖസീതി യം ആകങ്ഖസി. ഇതി ഭഗവാ സബ്ബഞ്ഞുപവാരണായ പവാരേതി. തേനാഹ ‘‘യം ഇച്ഛസീ’’തി. യദാകങ്ഖസീതി യം ആകങ്ഖസി, കസ്സപ, തിക്ഖത്തും പടിക്ഖിപന്തോപി പുച്ഛസി, യം ആകങ്ഖസി, തമേവ പുച്ഛാതി അത്ഥോ.

‘‘യാവതതിയം പടിക്ഖിപീ’’തി വുത്തത്താ ‘‘തതിയമ്പി ഖോ’’തിആദിനാ പാഠേന ഭവിതബ്ബം. സോ പന നയവസേന സംഖിത്തോതി ദട്ഠബ്ബോ. യേന കാരണേന ഭഗവാ അചേലകസ്സ തിക്ഖത്തും യാചാപേത്വാ ചസ്സ പഞ്ഹം കഥേസി, തം ദസ്സേതും ‘‘കസ്മാ പനാ’’തിആദിമാഹ. ഗാരവജനനത്ഥം യാവതതിയം പടിക്ഖിപി തഞ്ച ധമ്മസ്സ സുസ്സൂസായ. ധമ്മഗരുകാ ഹി ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ. സത്താനം ഞാണപരിപാകം ആഗമയമാനോ യാവതതിയം യാചാപേതീതി വിഭത്തിവിപരിണാമവസേന സാധാരണതോ പദം യോജേത്വാ പുന ‘‘ഏത്തകേന കാലേനാ’’തി കസ്സപസ്സ വസേന യോജേതബ്ബം.

മാതി പടിസേധേ നിപാതോ. ഭണീതി പുനവചനവസേന കിരിയാപദം വദതി. മാ ഏവം ഭണി, കഥേസീതി അത്ഥോ. ‘‘ഇതി ഭഗവാ അവോചാ’’തി പന സങ്ഗീതികാരവചനം. സയംകതം ദുക്ഖന്തി പുരിസസ്സ ഉപ്പജ്ജമാനദുക്ഖം, തേന കതം നാമ തസ്സ കാരണസ്സ പുബ്ബേ തേനേവ കമ്മസ്സ ഉപചിതത്താതി അയം നയോ അനവജ്ജോ. ദിട്ഠിഗതികോ പന പഞ്ചക്ഖന്ധവിനിമുത്തം നിച്ചം കാരകവേദകലക്ഖണം അത്താനം പരികപ്പേത്വാ തസ്സ വസേന ‘‘സയംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി പുച്ഛതീതി ഭഗവാ ‘‘മാ ഹേവ’’ന്തി അവോച, തേനാഹ ‘‘സയംകതം ദുക്ഖന്തി വത്തും ന വട്ടതീ’’തിആദി. ഏത്ഥ ച യദി ബാഹിരകേഹി പരികപ്പിതോ അത്താ നാമ കോചി അത്ഥി, സോ ച നിച്ചോ, തസ്സ നിബ്ബികാരതായ, പുരിമരൂപാവിജഹനതോ കസ്സചി വിസേസാധാനസ്സ കാതും അസക്കുണേയ്യതായ അഹിതതോ നിവത്തനത്ഥം, ഹിതേ ച വത്തനത്ഥം ഉപദേസോ ച നിപ്പയോജനോ സിയാ അത്തവാദിനോ. കഥം വാ സോ ഉപദേസോ പവത്തീയതി? വികാരാഭാവതോ. ഏവഞ്ച അത്തനോ അജടാകാസസ്സ വിയ ദാനാദികിരിയാ ഹിംസാദികിരിയാ ച ന സമ്ഭവതി, തഥാ സുഖസ്സ ദുക്ഖസ്സ ച അനുഭവനബന്ധോ ഏവ അത്തവാദിനോ ന യുജ്ജതി കമ്മബന്ധാഭാവതോ. ജാതിആദീനഞ്ച അസമ്ഭവതോ കുതോ വിമോക്ഖോ. അഥ പന ‘‘ധമ്മമത്തം തസ്സ ഉപ്പജ്ജതി ചേവ വിനസ്സതി ച. യസ്സ വസേനായം കിരിയാവോഹാരോ’’തി വദേയ്യ, ഏവമ്പി പുരിമരൂപാവിജഹനേന അവട്ഠിതസ്സ അത്തനോ ധമ്മമത്തന്തി ന സക്കാ സമ്ഭാവേതും. തേ വാ പനസ്സ ധമ്മാ അവത്ഥാഭൂതാ, തതോ അഞ്ഞേ വാ സിയും അനഞ്ഞേ വാ. യദി അഞ്ഞേ, ന താഹി തസ്സ ഉപ്പന്നാഹിപി കോചി വിസേസോ അത്ഥി. യോ ഹി കരോതി പടിസംവേദേതി ചവതി ഉപപജ്ജതി ചാതി ഇച്ഛിതം, തസ്മാ തദത്ഥോ ഏവ യഥാവുത്തദോസോ. കിഞ്ച ധമ്മകപ്പനാപി നിരത്ഥികാ സിയാ. അഥ അനഞ്ഞേ, ഉപ്പാദവിനാസവന്തീഹി അവത്ഥാഹി അനഞ്ഞസ്സ അത്തനോ താസം വിയ ഉപ്പാദവിനാസസമ്ഭവതോ കുതോ നിച്ചതാവകാസോ. താസമ്പി വാ അത്തനോ വിയ നിച്ചതാപത്തീതി ബന്ധവിമോക്ഖാനം അസമ്ഭവോ ഏവാതി ന യുജ്ജതേവായം അത്തവാദോ. തേനാഹ ‘‘അത്താ നാമ കോചി ദുക്ഖസ്സ കാരകോ നത്ഥീതി ദീപേതീ’’തി. പരതോതി ‘‘പരംകതം ദുക്ഖ’’ന്തിആദികേ പരസ്മിം തിവിധേപി നയേ. അധിച്ചസമുപ്പന്നന്തി അധിച്ച യദിച്ഛായ കിഞ്ചി കാരണം കസ്സചി വാ പുബ്ബം വിനാ സമുപ്പന്നം. തേനാഹ ‘‘അകാരണേന യദിച്ഛായ ഉപ്പന്ന’’ന്തി. കസ്മാ ഏവമാഹാതി ഏവം വക്ഖമാനോതി അധിപ്പായോ. അസ്സാതി അചേലസ്സ. അയന്തി ഭഗവന്തം സന്ധായ വദതി. സോധേന്തോതി സയം വിസുദ്ധം കത്വാ പുച്ഛിതമത്ഥം ഏവ അത്തനോ പുച്ഛായ സുദ്ധിം ദസ്സേന്തോ. ലദ്ധിയാ ‘‘സയംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി മിച്ഛാഗഹണസ്സ പടിസേധനത്ഥായ.

സോ കരോതീതി സോ കമ്മം കരോതി. സോ പടിസംവേദയതീതി കാരകവേദകാനം അനഞ്ഞത്തദസ്സനപരം ഏതം, ന പന കമ്മകിരിയാഫലാനം പടിസംവേദനാനം സമാനകാലതാദസ്സനപരം. ഇതീതി നിദസ്സനത്ഥേ നിപാതോ. ഖോതി അവധാരണേ. ‘‘സോ ഏവാ’’തി ദസ്സിതോ. അനിയതാദേസാ ഹി ഏതേ നിപാതാ. ആദിതോതി ഭുമ്മത്ഥേ നിസ്സക്കവചനന്തി ആഹ ‘‘ആദിമ്ഹിയേവാ’’തി. ‘‘സയംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി ലദ്ധിയാ പഗേവ ‘‘സോ കരോതി, സോ പടിസംവേദയതീ’’തി സഞ്ഞാചിത്തവിപല്ലാസാ ഭവന്തി. സഞ്ഞാവിപല്ലാസതോ ഹി ചിത്തവിപല്ലാസോ, ചിത്തവിപല്ലാസതോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ, തേനാഹ ‘‘ഏവം സതി പച്ഛാ സയംകതം ദുക്ഖന്തി അയം ലദ്ധി ഹോതീ’’തി. ഏവം സതി സഞ്ഞാചിത്തവിപല്ലാസാനം ബ്രൂഹിതോ മിച്ഛാഭിനിവേസോ, യദിദം ‘‘സയംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി ലദ്ധി. തസ്മാ പടിനിസ്സജ്ജേതും പാപകം ദിട്ഠിഗതന്തി ദസ്സേതി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘സയംകതം…പേ… ഏതം പരേതീ’’തി. വട്ടദുക്ഖം അധിപ്പേതം അവിസേസതോ അത്ഥീതി ച വുത്തത്താ. സസ്സതം സസ്സതഗാഹം ദീപേതി പരേസം പകാസേതി, തഥാഭൂതോ ച സസ്സതം ദള്ഹഗ്ഗാഹം ഗണ്ഹാതീതി. തസ്സാതി ദിട്ഠിഗതികസ്സ. തം ‘‘സയംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി ഏവം പവത്തം വിപരീതദസ്സനം. ഏതം സസ്സതഗ്ഗഹണം. പരേതി ഉപേതി. തേനാഹ ‘‘കാരകഞ്ച…പേ… അത്ഥോ’’തി. ഏകമേവ ഗണ്ഹന്തന്തി സതിപി വത്ഥുഭേദേ അയോനിസോ ഉപ്പജ്ജനേന ഏകമേവ കത്വാ ഗണ്ഹന്തം.

ഇധ ‘‘ആദിമ്ഹിയേവാ’’തി പദേ. ‘‘പരംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി ലദ്ധിയാ പഗേവാതിആദിനാ ഹേത്ഥ വുത്തനയാനുസാരേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അയഞ്ഹേത്ഥ യോജനാ – ‘‘പരംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി ലദ്ധിയാ പഗേവ അഞ്ഞോ കരോതി, അഞ്ഞോ പടിസംവേദയതീതി സഞ്ഞാചിത്തവിപല്ലാസാ ഭവന്തീതി സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ യോജേതബ്ബം. ഏവം സതീതി ഏവം മുദുകേ ഉച്ഛേദവിപല്ലാസേ പഠമുപ്പന്നേ സതി പച്ഛാ ‘‘പരംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി അയം ലദ്ധി ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. കാരകോതി കമ്മസ്സ കാരകോ. തേന കതന്തി കമ്മകാരകേന കതം. കമ്മുനാ ഹി ഫലസ്സ വോഹാരോ അഭേദോപചാരകത്താ. ഏവന്തി ദിട്ഠിസഹഗതാ വേദനാ സാതസഭാവാ കിലേസപരിളാഹാദിനാ സപരിസ്സയാ സഉപായാസാ, ഏവം. ‘‘പഗേവ ഇതരേ’’തി വുത്തവേദനായ അഭിതുന്നസ്സ വിദ്ധസ്സ. ‘‘വുത്തനയേന യോജേതബ്ബ’’ന്തി വത്വാ തം യോജനം ദസ്സേന്തോ ‘‘തത്രായ’’ന്തിആദിമാഹ. ഉച്ഛേദന്തി സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം, വിഭവന്തി അത്ഥോ. അസതോ ഹി വിനാസാസമ്ഭവതോ അത്ഥിഭാവനിബന്ധനോ ഉച്ഛേദോ. യഥാ ഹേതുഫലഭാവേന പവത്തമാനാനം സഭാവധമ്മാനം സതിപി ഏകസന്താനപരിയാപന്നാനം ഭിന്നസന്തതിപതിതേഹി വിസേസേ ഹേതുഫലാനം പരമത്ഥതോ അവിനാഭാവത്താ ഭിന്നസന്താനപതിതാനം വിയ അച്ചന്തഭേദസന്നിട്ഠാനേന നാനത്തനയസ്സ മിച്ഛാഗഹണം ഉച്ഛേദാഭിനിവേസസ്സ കാരണം. ഏവം ഹേതുഫലഭൂതാനം ധമ്മാനം വിജ്ജമാനേപി സഭാവഭേദേ ഏകസന്തതിപരിയാപന്നതായ ഏകത്തനയേന അച്ചന്താഭേദഗഹണമ്പി കാരണമേവാതി ദസ്സേതും ‘‘സത്തസ്സാ’’തി വുത്തം പാളിയം. സന്താനവസേന ഹി വത്തമാനേസു ഖന്ധേസു ഘനവിനിബ്ഭോഗാഭാവേന ഏകത്തഗഹണനിബന്ധനോ സത്തഗ്ഗാഹോ, സത്തസ്സ ച അത്ഥിഭാവഗ്ഗാഹനിബന്ധനോ ഉച്ഛേദഗ്ഗാഹോ, യാവായം അത്താ ന ഉച്ഛിജ്ജതി, താവായം വിജ്ജതിയേവാതി ഗഹണതോ നിരുദയവിനാസോ ഇധ ഉച്ഛേദോതി അധിപ്പേതോതി ‘‘ഉച്ഛേദ’’ന്തി വുത്തം. വിസേസേന നാസോ വിനാസോ, അഭാവോ. സോ പന മംസചക്ഖുപഞ്ഞാചക്ഖൂനം ദസ്സനപഥാതിക്കമോയേവ ഹോതീതി വുത്തം ‘‘അദസ്സന’’ന്തി. അദസ്സനേ ഹി നാസസദ്ദോ ലോകേ നിരുള്ഹോതി. സഭാവവിഗമോ സഭാവാപഗമോ വിഭവോ. യോ ഹി നിരുദയവിനാസേന ഉച്ഛിജ്ജതി, ന സോ അത്തനോ സഭാവേന തിട്ഠതി.

ഏതേ തേതി വാ യേ ഇമേ തയാ ‘‘സയംകതം ദുക്ഖ’’ന്തി ച പുട്ഠേന മയാ ‘‘സോ കരോതി, സോ പടിസംവേദയതീ’’തിആദിനാ, ‘‘അഞ്ഞോ കരോതി, അഞ്ഞോ പടിസംവേദയതീ’’തിആദിനാ ച പടിക്ഖിത്താ സസ്സതുച്ഛേദസങ്ഖാതാ അന്താ, തേ ഉഭോ അന്തേതി യോജനാ. അഥ വാ ഏതേ തേതി യത്ഥ പുഥൂ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ അനുപചിതഞാണസമ്ഭാരതായ പരമഗമ്ഭീരം സണ്ഹം സുഖുമം സുഞ്ഞതം അപ്പജാനന്താ സസ്സതുച്ഛേദേ നിമുഗ്ഗാ സീസം ഉക്ഖിപിതും ന വിസഹന്തി, ഏതേ തേ ഉഭോ അന്തേ അനുപഗമ്മാതി യോജനാ. ദേസേതീതി പഠമം താവ അനഞ്ഞസാധാരണേ പടിപത്തിധമ്മേ ഞാണാനുഭാവേന മജ്ഝിമായ പടിപദായ ഠിതോ, കരുണാനുഭാവേന ദേസനാധമ്മേ മജ്ഝിമായ പടിപദായ ഠിതോ ധമ്മം ദേസേതി. ഏത്ഥ ഹീതി ഹി-സദ്ദോ ഹേതുഅത്ഥോ. യസ്മാ കാരണതോ…പേ… നിദ്ദിട്ഠോ, തസ്മാ മജ്ഝിമായ പടിപദായ ഠിതോ ധമ്മം ദേസേതീതി യോജനാ. കാരണതോ ഫലം ദീപിതന്തി യോജനാ, അഭിധേയ്യാനുരൂപഞ്ഹി ലിങ്ഗവചനാനി ഹോന്തി. അസ്സാതി ഫലസ്സ. ന കോചി കാരകോ വാ വേദകോ വാ നിദ്ദിട്ഠോ, അഞ്ഞദത്ഥു പടിക്ഖിത്തോ ഹേതുഫലമത്തതാദസ്സനതോ കേവലം ദുക്ഖക്ഖന്ധഗഹണതോതി. ഏത്താവതാതി ‘‘ഏതേ തേ, കസ്സപ…പേ… ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതീ’’തി ഏത്തകേന താവ പദേന. സേസപഞ്ഹാതി ‘‘സയംകതഞ്ച പരംകതഞ്ച ദുക്ഖ’’ന്തിആദികാ സേസാ ചത്താരോ പഞ്ഹാ. അട്ഠകഥായം പന ‘‘കിം നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, നത്ഥി ദുക്ഖ’’ന്തി പഞ്ഹോ പാളിയം സരൂപേനേവ പടിക്ഖിത്തോതി ന ഉദ്ധതോ. പടിസേധിതാ ഹോന്തീതി തതിയപഞ്ഹോ, താവ പഠമദുതിയപഞ്ഹപടിക്ഖേപേനേവ പടിക്ഖിത്തോ, സോ ഹി പഞ്ഹോ വിസും വിസും പടിക്ഖേപേന ഏകജ്ഝം പടിക്ഖേപേന ച. തേനാഹ ‘‘ഉഭോ…പേ… പടിക്ഖിത്തോ’’തി. ഏത്ഥ ച യസ്സ അത്താ കാരകോ വേദകോ വാ ഇച്ഛിതോ, തേന വിപരിണാമധമ്മോ അത്താ അനുഞ്ഞാതോ ഹോതി. തഥാ ച സതി അനുപുബ്ബധമ്മപ്പവത്തിയാ രൂപാദിധമ്മാനം വിയ, സുഖാദിധമ്മാനം വിയ ചസ്സ പച്ചയായത്തവുത്തിതായ ഉപ്പാദവന്തതാ ആപജ്ജതി. ഉപ്പാദേ ച സതി അവസ്സംഭാവീ നിരോധോതി അനവകാസാ നിച്ചതാതി. തസ്സ ‘‘സയംകത’’ന്തി പഠമപഞ്ഹപടിക്ഖേപോ പച്ഛാ ചേ അത്തനോ നിരുള്ഹസ്സ സമുദയോ ഹോതീതി പുബ്ബേ വിയ അനേന ഭവിതബ്ബം, പുബ്ബേ വിയ വാ പച്ഛാപി. സേസപഞ്ഹാതി തതിയപഞ്ഹാദയോ. തതിയപഞ്ഹോ പടിക്ഖിത്തോതി ഏവഞ്ച തതിയപഞ്ഹോ പടിക്ഖിത്തോ വേദിതബ്ബോ – ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ’’തിആദിനാ സതതം സമിതം പച്ചയായത്തസ്സ ദീപനേന ദുക്ഖസ്സ അധിച്ചസമുപ്പന്നതാ പടിക്ഖിത്താ, തതോ ഏവ തസ്സ അജാനനഞ്ച പടിക്ഖിത്തം. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതീ’’തി (മ. നി. ൩.൧൨൬; സം. നി. ൨.൩൯-൪൦; മഹാവ. ൧; ഉദാ. ൧).

യം പരിവാസം സമാദിയിത്വാ പരിവസതീതി യോജനാ. വചനസിലിട്ഠതാവസേനാതി ‘‘ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം ലഭേയ്യം ഉപസമ്പദ’’ന്തി യാചന്തേന തേന വുത്തവചനസിലിട്ഠതാവസേന. ഗാമപ്പവേസനാദീനീതി ആദി-സദ്ദേന നാതിദിവാപടിക്കമനം, നവേസിയാദിഗോചരതാ, സബ്രഹ്മചാരീനം കിച്ചേസു ദക്ഖതാദി, ഉദ്ദേസാദീസു തിബ്ബച്ഛന്ദതാ, തിത്ഥിയാനം അവണ്ണഭണനേ അത്തമനതാ, ബുദ്ധാദീനം അവണ്ണഭണനേ അനത്തമനതാ, തിത്ഥിയാനം വണ്ണഭണനേ അനത്തമനതാ, ബുദ്ധാദീനം വണ്ണഭണനേ അത്തമനതാതി (മഹാവ. ൮൭) ഇമേസം സങ്ഗഹോ. അട്ഠ വത്താനീതി ഇമാനി അട്ഠ തിത്ഥിയവത്താനി പൂരേന്തേന. ഏത്ഥ ച നാതികാലേന ഗാമപ്പവേസനാ തത്ഥ വിസുദ്ധകായവചീസമാചാരേന പിണ്ഡായ ചരിത്വാ നാതിദിവാപടിക്കമനന്തി ഇദമേകം വത്തം.

അയമേത്ഥ പാഠോതി ഏതസ്മിം കസ്സപസുത്തേ അയം പാഠോ. അഞ്ഞത്ഥാതി സീഹനാദസുത്താദീസു (ദീ. നി. ൧.൪൦൨-൪൦൩). ഘംസിത്വാ കോട്ടേത്വാതി യഥാ സുവണ്ണം നിഘംസിത്വാ അധികരണിയാ കോട്ടേത്വാ നിദ്ദോസമേവ ഗയ്ഹതി, ഏവം പരിവാസവത്തചരണേന ഘംസിത്വാ സുദ്ധഭാവവീമംസനേന കോട്ടേത്വാ സുദ്ധോ ഏവ അഞ്ഞതിത്ഥിയപുബ്ബോ ഇധ ഗയ്ഹതി. തിബ്ബച്ഛന്ദതന്തി സാസനം അനുപവിസിത്വാ ബ്രഹ്മചരിയവാസേ തിബ്ബച്ഛന്ദതം ദള്ഹതരാഭിരുചിതം. അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആമന്തേസീതി നാമഗോത്തേന അപാകടം ഏകം ഭിക്ഖും ആണാപേസി ഏഹിഭിക്ഖുഉപസമ്പദായ ഉപനിസ്സയാഭാവതോ. ഗണേ നിസീദിത്വാതി ഭിക്ഖൂ അത്തനോ സന്തികേ പത്താസനവസേന ഗണേ നിസീദിത്വാ.

അചേലകസ്സപസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.