൫. കച്ചാനഗോത്തസുത്തവണ്ണനാ

൧൫. യസ്മാ ഇധ ജാനന്താപി ‘‘സമ്മാദിട്ഠീ’’തി വദന്തി അജാനന്താപി ബാഹിരകാപി സാസനികാപി അനുസ്സവാദിവസേനപി അത്തപച്ചക്ഖേനപി, തസ്മാ തം ബഹൂനം വചനം ഉപാദായ ആമേഡിതവസേന ‘‘സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാദിട്ഠീതി, ഭന്തേ, വുച്ചതീ’’തി ആഹ. തഥാനിദ്ദിട്ഠതാദസ്സനത്ഥം ഹിസ്സ അയം ആമേഡിതപയോഗോ. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ – ‘‘അപരേഹിപി സമ്മാദിട്ഠീതി വുച്ചതി, സാ പനായം ഏവം വുച്ചമാനാ അത്ഥഞ്ച ലക്ഖണഞ്ച ഉപാദായ കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, സമ്മാദിട്ഠി ഹോതീ’’തി. അട്ഠകഥായം പന ‘‘സമ്മാദിട്ഠീ’’തി വചനേ യസ്മാ വിഞ്ഞൂ ഏവ പമാണം, ന അവിഞ്ഞൂ, തസ്മാ ‘‘യം പണ്ഡിതാ’’തിആദി വുത്തം. ദ്വേ അവയവാ അസ്സാതി ദ്വയം, ദുവിധം ദിട്ഠിഗാഹവത്ഥു, ദ്വയം ദിട്ഠിഗാഹവസേന നിസ്സിതോ അപസ്സിതോതി ദ്വയനിസ്സിതോ. തേനാഹ ‘‘ദ്വേ കോട്ഠാസേ നിസ്സിതോ’’തി. യായ ദിട്ഠിയാ ‘‘സബ്ബോയം ലോകോ അത്ഥി വിജ്ജതി സബ്ബകാലം ഉപലബ്ഭതീ’’തി ദിട്ഠിഗതികോ ഗണ്ഹാതി, സാ ദിട്ഠി അത്ഥിതാ, സാ ഏവ സദാ സബ്ബകാലം ലോകോ അത്ഥീതി പവത്തഗാഹതായ സസ്സതോ, തം സസ്സതം. യായ ദിട്ഠിയാ ‘‘സബ്ബോയം ലോകോ നത്ഥി ന ഹോതി ഉച്ഛിജ്ജതീ’’തി ദിട്ഠിഗതികോ ഗണ്ഹാതി, സാ ദിട്ഠി നത്ഥിതാ, സാ ഏവ ഉച്ഛിജ്ജതീതി ഉപ്പന്നഗാഹതായ ഉച്ഛേദോ, തം ഉച്ഛേദം. ലോകോ നാമ സങ്ഖാരലോകോ തമ്ഹി ഗഹേതബ്ബതോ. സമ്മപ്പഞ്ഞായാതി അവിപരീതപഞ്ഞായ യഥാഭൂതപഞ്ഞായ. തേനാഹ ‘‘സവിപസ്സനാ മഗ്ഗപഞ്ഞാ’’തി. നിബ്ബത്തേസു ധമ്മേസൂതി യഥാ പച്ചയുപ്പന്നേസു രൂപാരൂപധമ്മേസു. പഞ്ഞായന്തേ സ്വേവാതി സന്താനനിബന്ധനവസേന പഞ്ഞായമാനേസു ഏവ. യാ നത്ഥീതി യാ ഉച്ഛേദദിട്ഠി തത്ഥ തത്ഥേവ സത്താനം ഉച്ഛിജ്ജനതോ വിനസ്സനതോ കോചി ഠിതോ നാമ സത്തോ ധമ്മോ വാ നത്ഥീതി സങ്ഖാരലോകേ ഉപ്പജ്ജേയ്യ. ‘‘നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ’’തി പവത്തമാനാപി മിച്ഛാദിട്ഠി തഥാപവത്തസങ്ഖാരാരമ്മണാവ. സാ ന ഹോതീതി കമ്മാവിജ്ജാതണ്ഹാദിഭേദം പച്ചയം പടിച്ച സങ്ഖാരലോകസ്സ സമുദയനിബ്ബത്തിം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ, സാ ഉച്ഛേദദിട്ഠി, ന ഹോതി, നപ്പവത്തതി അവിച്ഛേദേന സങ്ഖാരാനം നിബ്ബത്തിദസ്സനതോ. ലോകനിരോധന്തി സങ്ഖാരലോകസ്സ ഖണികനിരോധം. തേനാഹ ‘‘സങ്ഖാരാനം ഭങ്ഗ’’ന്തി. യാ അത്ഥീതി ഹേതുഫലസമ്ബന്ധേന പവത്തമാനസ്സ സന്താനാനുപച്ഛേദസ്സ ഏകത്തഗ്ഗഹണേന സങ്ഖാരലോകേ യാ സസ്സതദിട്ഠി സബ്ബകാലം ലോകോ അത്ഥീതി ഉപ്പജ്ജേയ്യ. സാ ന ഹോതീതി ഉപ്പന്നുപ്പന്നാനം നിരോധസ്സ നവനവാനഞ്ച ഉപ്പാദസ്സ ദസ്സനതോ, സാ സസ്സതദിട്ഠി ന ഹോതി.

ലോകോ സമുദേതി ഏതസ്മാതി ലോകസമുദയോതി ആഹ ‘‘അനുലോമപച്ചയാകാര’’ന്തി. പച്ചയധമ്മാനഞ്ഹി അത്തനോ ഫലസ്സ പച്ചയഭാവോ അനുലോമപച്ചയാകാരോ. പടിലോമം പച്ചയാകാരന്തി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. തംതംഹേതുനിരോധതോ തംതംഫലനിരോധോ ഹി പടിലോമപച്ചയാകാരോ. യോ ഹി അവിജ്ജാദീനം പച്ചയധമ്മാനം ഹേതുആദിപച്ചയഭാവോ, സോ നിപ്പരിയായതോ ലോകസമുദയോ. പച്ചയുപ്പന്നസ്സ സങ്ഖാരാദികസ്സ. അനുച്ഛേദം പസ്സതോതി അനുച്ഛേദദസ്സനസ്സ ഹേതു. അയമ്പീതി ന കേവലം ഖണതോ ഉദയവയനീഹരണനയോ, അഥ ഖോ പച്ചയതോ ഉദയവയനീഹരണനയോപി.

ഉപഗമനട്ഠേന തണ്ഹാവ ഉപയോ. തഥാ ദിട്ഠുപയോ. ഏസേവ നയോതി ഇമിനാ ഉപയേഹി ഉപാദാനാദീനം അനത്ഥന്തരതം അതിദിസതി. തഥാ ച പന തേസു ദുവിധതാ ഉപാദീയതി. നനു ച ചത്താരി ഉപാദാനാനി അഞ്ഞത്ഥ വുത്താനീതി? സച്ചം വുത്താനി, താനി ച ഖോ അത്ഥതോ ദ്വേ ഏവാതി ഇധ ഏവം വുത്തം. കാമം ‘‘അഹം മമ’’ന്തി അയഥാനുക്കമേന വുത്തം, യഥാനുക്കമംയേവ പന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ആദി-സദ്ദേന പരോപരസ്സ സുഭം അസുഭന്തിആദീനഞ്ച സങ്ഗഹോ വേദിതബ്ബോ. തേ ധമ്മേതി തേഭൂമകധമ്മേ. വിനിവിസന്തീതി വിരൂപം നിവിസന്തി, അഭിനിവിസന്തീതി അത്ഥോ. താഹീതി തണ്ഹാദിട്ഠീഹി. വിനിബദ്ധോതി വിരൂപം വിമുച്ചിതും വാ അപ്പദാനവസേന നിയമേത്വാ ബദ്ധോ.

‘‘അഭിനിവേസോ’’തി ഉപയുപാദാനാനം പവത്തിആകാരവിസേസോ വുത്തോതി ആഹ ‘‘തഞ്ചായന്തി തഞ്ച ഉപയുപാദാന’’ന്തി. ചിത്തസ്സാതി അകുസലചിത്തസ്സ. പതിട്ഠാനഭൂതന്തി ആധാരഭൂതം. ദോസമോഹവസേനപി അകുസലചിത്തപ്പവത്തി തണ്ഹാദിട്ഠാഭിനിവേസൂപനിസ്സയാ ഏവാതി തണ്ഹാദിട്ഠിയോ അകുസലസ്സ ചിത്തസ്സ അധിട്ഠാനന്തി വുത്താ. തസ്മിന്തി അകുസലചിത്തേ. അഭിനിവിസന്തീതി ‘‘ഏതം മമ, ഏസോ മേ അത്താ’’തിആദിനാ അഭിനിവേസനം പവത്തേന്തി. അനുസേന്തീതി ഥാമഗതാ ഹുത്വാ അപ്പഹാനഭാവേന അനുസേന്തി. തദുഭയന്തി തണ്ഹാദിട്ഠിദ്വയം. ന ഉപഗച്ഛതീതി ‘‘ഏതം മമാ’’തിആദിനാ തണ്ഹാദിട്ഠിഗതിയാ ന ഉപസങ്കമതി ന അല്ലീയതി. ന ഉപാദിയതീതി ന ദള്ഹഗ്ഗാഹം ഗണ്ഹാതി. ന അധിട്ഠാതീതി ന തണ്ഹാദിട്ഠിഗാഹേന അധിട്ഠായ പവത്തതി. അത്തനിയഗാഹോ നാമ സതി അത്തഗാഹേ ഹോതീതി വുത്തം ‘‘അത്താ മേ’’തി. ഇദം ദുക്ഖഗ്ഗഹണം ഉപാദാനക്ഖന്ധാപസ്സയം തബ്ബിനിമുത്തസ്സ ദുക്ഖസ്സ അഭാവാതി വുത്തം ‘‘ദുക്ഖമേവാതി പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധമത്തമേവാ’’തി. ‘‘സംഖിത്തേന പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ ദുക്ഖാ’’തി (ദീ. നി. ൨.൩൮൭; മ. നി. ൧.൧൨൦; ൩.൩൭൩; വിഭ. ൧൯൦) ഹി വുത്തം. കങ്ഖം ന കരോതീതി സംസയം ന ഉപ്പാദേതി സബ്ബസോ വിചികിച്ഛായ സമുച്ഛിന്ദനതോ.

ന പരപ്പച്ചയേനാതി പരസ്സ അസദ്ദഹനേന. മിസ്സകസമ്മാദിട്ഠിം ആഹാതി നാമരൂപപരിച്ഛേദതോ പട്ഠായ സമ്മാദിട്ഠിയാ വുത്തത്താ ലോകിയലോകുത്തരമിസ്സകം സമ്മാദിട്ഠിം അവോച. നികൂടന്തോതി നിഹീനന്തോ. നിഹീനപരിയായോ ഹി അയം നികൂട-സദ്ദോ. തേനാഹ ‘‘ലാമകന്തോ’’തി. പഠമകന്തി ച ഗരഹായം ക-സദ്ദോ. സബ്ബം നത്ഥീതി യഥാസങ്ഖതം ഭങ്ഗുപ്പത്തിയാ നത്ഥി ഏവ, സബ്ബം നത്ഥി ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതീതി അധിപ്പായോ. സബ്ബമത്ഥീതി ച യഥാ അസങ്ഖതം അത്ഥി വിജ്ജതി, സബ്ബകാലം ഉപലബ്ഭതീതി അധിപ്പായോ. സബ്ബന്തി ചേത്ഥ സക്കായസബ്ബം വേദിതബ്ബം ‘‘സബ്ബധമ്മമൂലപരിയായ’’ന്തിആദീസു (മ. നി. ൧.൧) വിയ. തഞ്ഹി പരിഞ്ഞാഞാണാനം പച്ചയഭൂതം. ഇതി-സദ്ദോ നിദസ്സനേ. കിം നിദസ്സേതി? അത്ഥി-സദ്ദേന വുത്തം. ‘‘അത്ഥിത’’ന്തി നിച്ചതം. സസ്സതഗ്ഗാഹോ ഹി ഇധ പഠമോ അന്തോതി അധിപ്പേതോ. ഉച്ഛേദഗ്ഗാഹോ ദുതിയോതി തദുഭയവിനിമുത്താ ച ഇദപ്പച്ചയതാ. ഏത്ഥ ച ഉപ്പന്നനിരോധകഥനതോ സസ്സതതം, നിരുജ്ഝന്താനം അസതി നിബ്ബാനപ്പത്തിയം യഥാപച്ചയം പുനൂപഗമനകഥനതോ ഉച്ഛേദതഞ്ച അനുപഗമ്മ മജ്ഝിമേന ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേതി ഇദപ്പച്ചയതാനയേന. തേന വുത്തം ‘‘ഏതേ…പേ… അന്തേ’’തിആദി.

കച്ചാനഗോത്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.