൨. മോളിയഫഗ്ഗുനസുത്തവണ്ണനാ

൧൨. ഇമസ്മിംയേവ ഠാനേതി ‘‘ചത്താരോമേ ഭിക്ഖു…പേ… ആഹാരാ’’തി ഏവം ചത്താരോ ആഹാരേ സരൂപതോ ദസ്സേത്വാ ‘‘ഇമേ ഖോ ഭിക്ഖവേ…പേ… അനുഗ്ഗഹായാ’’തി നിഗമനവസേന ദസ്സിതേ ഇമസ്മിംയേവ ഠാനേ. ദേസനം നിട്ഠാപേസി ചതുആഹാരവിഭാഗദീപകം ദേസനം ഉദ്ദേസവസേനേവ നിട്ഠാപേസി, ഉപരി ആവജ്ജേത്വാ തുണ്ഹീ നിസീദി. ദിട്ഠിഗതികോതി അത്തദിട്ഠിവസേന ദിട്ഠിഗതികോ. വരഗന്ധവാസിതന്തി സഭാവസിദ്ധേന ചന്ദനഗന്ധേന ചേവ തദഞ്ഞനാനാഗന്ധേന ച പരിഭാവിതത്താ വരഗന്ധവാസിതം. രതനചങ്കോടവരേനാതി രതനമയേന ഉത്തമചങ്കോടകേന. ദേസനാനുസന്ധിം ഘടേന്തോതി യഥാദേസിതായ ദേസനായ അനുസന്ധിം ഘടേന്തോ, യഥാ ഉപരിദേസനാ വദ്ധേയ്യ, ഏവം ഉസ്സാഹം കരോന്തോ. വിഞ്ഞാണാഹാരം ആഹാരേതീതി തസ്സ ആഹാരണകിരിയായ വുത്തപുച്ഛായ തം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പാടേന്തോ ‘‘യോ ഏതം…പേ… ഭുഞ്ജതി വാ’’തി ആഹ.

വിഞ്ഞാണാഹാരേ നാമ ഇച്ഛിതേ തസ്സ ഉപഭുഞ്ജകേനപി ഭവിതബ്ബം, സോ ‘‘കോ നു ഖോ’’തി അയം പുച്ഛായ അധിപ്പായോ. ഉതുസമയേതി ഗബ്ഭവുട്ഠാനസമയേ. സോ ഹി ഉതുസമയസ്സ മത്തകസമയത്താ തഥാ വുത്തോ. ‘‘ഉദകേന അണ്ഡാനി മാ നസ്സന്തൂ’’തി മഹാസമുദ്ദതോ നിക്ഖമിത്വാ. ഗിജ്ഝപോതകാ വിയ ആഹാരസഞ്ചേതനായ താനി കച്ഛപണ്ഡാനി മനോസഞ്ചേതനാഹാരേന യാപേന്തീതി അയം തസ്സ ഥേരസ്സ ലദ്ധി. കിഞ്ചാപി അയം ലദ്ധീതി ഫസ്സമനോസഞ്ചേതനാഹാരേസു കിഞ്ചാപി ഥേരസ്സ യുത്താ അയുത്താ വാ അയം ലദ്ധി. ഇമം പഞ്ഹന്തി ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, വിഞ്ഞാണാഹാരം ആഹാരേതീ’’തി ഇമം പഞ്ഹം ഏതായ യഥാവുത്തായ ലദ്ധിയാ ന പന പുച്ഛതി, അഥ ഖോ സത്തുപലദ്ധിയാ പുച്ഛതീതി അധിപ്പായോ. സോതി ദിട്ഠിഗതികോ. ന നിഗ്ഗഹേതബ്ബോ ഉമ്മത്തകസദിസത്താ അധിപ്പായം അജാനിത്വാ പുച്ഛായ കതത്താ. തേനാഹ ‘‘ആഹാരേതീതി നാഹം വദാമീ’’തിആദി.

തസ്മിം മയാ ഏവം വുത്തേതി തസ്മിം വചനേ മയാ ‘‘ആഹാരേതീ’’തി ഏവം വുത്തേ സതി. അയം പഞ്ഹോതി ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, വിഞ്ഞാണാഹാരം ആഹാരേതീ’’തി അയം പഞ്ഹോ യുത്തോ ഭവേയ്യ. ഏവം പുച്ഛിതേ പഞ്ഹേതി സത്തുപലദ്ധിം അനാദായ ‘‘കതമസ്സ ധമ്മസ്സ പച്ചയോ’’തി ഏവം ധമ്മപവത്തവസേനേവ പഞ്ഹേ പുച്ഛിതേ. തേനേവ വിഞ്ഞാണേനാതി തേനേവ പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണേന സഹ ഉപ്പന്നം നാമഞ്ച രൂപഞ്ച അതീതഭവേ ദിട്ഠിഗതികസ്സ വസേന ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തീതി ഇധാധിപ്പേതം. നാമരൂപേ ജാതേ സതീതി നാമരൂപേ നിബ്ബത്തേ തപ്പച്ചയഭൂതം ഭിന്ദിത്വാ സളായതനം ഹോതി.

തത്രായം പച്ചയവിഭാഗോ – നാമന്തി വേദനാദിഖന്ധത്തയം ഇധാധിപ്പേതം, രൂപം പന സത്തസന്തതിപരിയാപന്നം, നിയമതോ ചത്താരി ഭൂതാനി ഛ വത്ഥൂനി ജീവിതിന്ദ്രിയം ആഹാരോ ച. തത്ഥ വിപാകനാമം പടിസന്ധിക്ഖണേ ഹദയവത്ഥുനോ സഹായോ ഹുത്വാ ഛട്ഠസ്സ മനായതനസ്സ സഹജാതഅഞ്ഞമഞ്ഞനിസ്സയസമ്പയുത്തവിപാകഅത്ഥിഅവിഗതപച്ചയേഹി സത്തധാ പച്ചയോ ഹോതി. കിഞ്ചി പനേത്ഥ ഹേതുപച്ചയേന കിഞ്ചി ആഹാരപച്ചയേനാതി ഏവം ഉക്കംസാവകംസോ വേദിതബ്ബോ. ഇതരേസം പന പഞ്ചായതനാനം ചതുന്നം മഹാഭൂതാനം സഹായോ ഹുത്വാ സഹജാതനിസ്സയവിപാകവിപ്പയുത്തഅത്ഥിഅവിഗതവസേന ഛധാ പച്ചയോ ഹോതി. കിഞ്ചി പനേത്ഥ ഹേതുപച്ചയേന കിഞ്ചി ആഹാരപച്ചയേനാതി സബ്ബം പുരിമസദിസം. പവത്തേ വിപാകനാമം വിപാകസ്സ ഛട്ഠായതനസ്സ വുത്തനയേന സത്തധാ പച്ചയോ ഹോതി, അവിപാകം പന അവിപാകസ്സ ഛട്ഠസ്സ തതോ വിപാകപച്ചയം അപനേത്വാ പച്ചയോ ഹോതി. ചക്ഖായതനാദീനം പന പച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖുപസാദാദിവത്ഥുകമ്പി ഇതരമ്പി വിപാകനാമം പച്ഛാജാതവിപ്പയുത്തഅത്ഥിഅവിഗതപച്ചയേഹി ചതുധാ പച്ചയോ ഹോതി, തഥാ അവിപാകമ്പി വേദിതബ്ബം. രൂപതോ പന വത്ഥുരൂപം പടിസന്ധിയം ഛട്ഠസ്സ സഹജാതഅഞ്ഞമഞ്ഞനിസ്സയവിപ്പയുത്തഅത്ഥിഅവിഗതപച്ചയേഹി ഛധാ പച്ചയോ ഹോതി. ചത്താരി പന ഭൂതാനി ചക്ഖായതനാദീനം പഞ്ചന്നം സഹജാതനിസ്സയഅത്ഥിഅവിഗതപച്ചയേഹി ചതുധാ പച്ചയോ ഹോതി. രൂപജീവിതം അത്ഥിഅവിഗതിന്ദ്രിയവസേന തിധാ പച്ചയോ ഹോതീതി അയഞ്ഹേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന വിസുദ്ധിമഗ്ഗതോ (വിസുദ്ധി. ൨.൫൯൪) ഗഹേതബ്ബോ.

പഞ്ഹസ്സ ഓകാസം ദേന്തോതി ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഫുസതീ’’തി ഇമസ്സ ദിട്ഠിഗതികപഞ്ഹസ്സ ഓകാസം ദേന്തോ. തതോ വിവേചേതുകാമോതി അധിപ്പായോ. സബ്ബപദേസൂതി ദിട്ഠിഗതികേന ഭഗവതാ ച വുത്തപദേസു. സത്തോതി അത്താ. സോ പന ഉച്ഛേദവാദിനോപി യാവ ന ഉച്ഛിജ്ജതി, താവ അത്ഥേവാതി ലദ്ധി, പഗേവ സസ്സതവാദിനോ. ഭൂതോതി വിജ്ജമാനോ. നിപ്ഫത്തോതി നിപ്ഫന്നോ. ന തസ്സ ദാനി നിപ്ഫാദേതബ്ബം കിഞ്ചി അത്ഥീതി ലദ്ധി. ഇദപ്പച്ചയാ ഇദന്തി ഇമസ്മാ വിഞ്ഞാണാഹാരപച്ചയാ ഇദം നാമരൂപം. പുന ഇദപ്പച്ചയാ ഇദന്തി ഇമസ്മാ നാമരൂപപച്ചയാ ഇദം സളായതനന്തി ഏവം ബഹൂസു ഠാനേസു ഭഗവതാ കഥിതത്താ യഥാ പച്ചയതോ നിബ്ബത്തം സങ്ഖാരമത്തമിദന്തി സഞ്ഞത്തിം ഉപഗതോ. തേനാപീതി സഞ്ഞത്തുപഗതേനാപി. ഏകാബദ്ധം കത്വാതി യഥാ പുച്ഛായ അവസരോ ന ഹോതി, തഥാ ഏകാബദ്ധം കത്വാ. ദേസനാരുള്ഹന്തി യതോ സളായതനപദതോ പട്ഠായ ‘‘സളായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ’’തിആദിനാ ദേസനാ പടിച്ചസമുപ്പാദവീഥിം ആരുള്ഹമേവ. തമേവാതി സളായതനപദമേവ ഗഹേത്വാ. വിവജ്ജേന്തോതി വിവട്ടേന്തോ. ഏവമാഹാതി ‘‘ഛന്നംത്വേവാ’’തിആദിആകാരേന ഏവം ദേസിതേ, ‘‘വിനേയ്യജനോ പടിവിജ്ഝതീ’’തി ഏവമാഹ. വിഞ്ഞാണാഹാരോ ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തിയാതി ഏവം പുരിമഭവതോ ആയതിഭവസ്സ പച്ചയവസേന മൂലകാരണവസേന ച ദേസിതത്താ ‘‘വിഞ്ഞാണനാമരൂപാനം അന്തരേ ഏകോ സന്ധീ’’തി വുത്തം. തദമിനാ വിഞ്ഞാണഗ്ഗഹണേന അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണസ്സാപി ഗഹണം കതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

മോളിയഫഗ്ഗുനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.