൯. സുസിമസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൦. തുയ്ഹമ്പി നോതി തുയ്ഹമ്പി നു, നു-സദ്ദോ പുച്ഛായം, തസ്മാ വണ്ണം കഥേതുകാമോ പുച്ഛതീതി അധിപ്പായോ. ന വട്ടതീതി ന യുജ്ജതി, കഥിതോതി കഥേതും ആരദ്ധോ, തേനാഹ ‘‘മത്ഥകം ന പാപുണാതീ’’തി. തമേവ മത്ഥകാപാപുണനം ദസ്സേതും ‘‘സോ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. സതിസമ്പജഞ്ഞായോഗതോ ഗോരൂപസീലോ, മൂള്ഹോ ഖലിതപഞ്ഞോ, ഗോരൂപസ്സ വിയ സീലം ഏതസ്സാതി ഹി ഗോരൂപസീലോ. സഭാഗോ ഏകരൂപചിത്തതായ. അരിയാനം സഭാഗതാ നാമ ഗുണവന്തവസേനാതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഗുണേസു പസീദിത്വാ’’തി. സോളസവിധം പഞ്ഞന്തി മഹാപഞ്ഞാദികാ ഛ, നവ അനുപുബ്ബവിഹാരസമാപത്തിപഞ്ഞാ, ആസവക്ഖയപഞ്ഞാതി ഇമം സോളസവിധം പഞ്ഞം. തേസട്ഠി സാവകസാധാരണഞാണാനിപി ഏത്ഥേവ സങ്ഗഹം സമോസരണം ഗച്ഛന്തി.

ആനന്ദാതി ഥേരം ആഹ. ആചാരോതി ചാരിത്തസീലമാഹ. ഗോചരോതി ഗോചരസമ്പത്തി. വിഹാരോതി സമാപത്തിവിഹാരോ. അഭിക്കമോതിആദിനാ ഇരിയാപഥവിഹാരം. തുയ്ഹമ്പീതി പി-സദ്ദേന ഭഗവതാ അത്താനം ആദിം കത്വാ തദഞ്ഞേസം വിഞ്ഞൂനം സബ്ബേസം ഥേരസ്സ രുച്ചനസഭാവോ ദീപിതോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘മയ്ഹം രുച്ചതീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സതിപി ആനന്ദത്ഥേരസ്സപി അസീതിയാ മഹാഥേരാനം അന്തോഗധഭാവേ ‘‘അസീതിയാ മഹാഥേരാനം രുച്ചതീ’’തി വത്വാ ‘‘തുയ്ഹമ്പി രുച്ചതീ’’തി വചനം തേന ധമ്മസേനാപതിനോ വണ്ണം കഥാപേതുകാമതായാതി ദട്ഠബ്ബം.

സാടകന്തരേതി നിവത്ഥവത്ഥന്തരേ. ലദ്ധോകാസോതി നിബ്ബുദ്ധം കരോന്തോ സാടകന്തരേ ലദ്ധം ഗഹേതും ലദ്ധാവസരോ. ലഭിസ്സാമിനോതി ലഭിസ്സാമി വത. ദീപധജഭൂതന്തി സതയോജനവിത്ഥിണ്ണം ജമ്ബുദീപസ്സ ധജഭൂതം. പുഗ്ഗലപലാപേതി അന്തോസാരാഭാവതോ പലാപഭൂതേ പുഗ്ഗലേ ഹരന്തോ. ബാലതായാതി രുചിഖന്തിആദിഅഭാവതായ. ദോസതായാതി ദുസ്സകഭാവേന. മോഹേനാതി മഹാമൂള്ഹതായ. കേചി പന ‘‘ബാലോ ബാലതായാതി മൂള്ഹതായ പകതിബാലഭാവേന ന ജാനാതി. മൂള്ഹോ മോഹേനാതി സയം അബാലോ സമാനോപി യദാ മോഹേന പരിയുട്ഠിതോ ഹോതി, തദാ മോഹേന ന ജാനാതി, അയം പദദ്വയസ്സ വിസേസോ’’തി വദന്തി. വിപല്ലത്ഥചിത്തോതി യക്ഖുമ്മാദേന പിത്തുമ്മാദേന വാ വിപരീതചിത്തോ.

‘‘ചതൂസു കോസല്ലേസൂ’’തി വുത്തം ചതുബ്ബിധം കോസല്ലം പാളിയാ ഏവ ദസ്സേതും ‘‘വുത്തം ഹേത’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യോ അട്ഠാരസ ധാതുയോ സമുദയതോ അത്ഥങ്ഗമതോ അസ്സാദതോ ആദീനവതോ നിസ്സരണതോ ച യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ധാതുകുസലോ. വുത്തനയേന ആയതനേസു കുസലോ ആയതനകുസലോ. അവിജ്ജാദീസു ദ്വാദസപടിച്ചസമുപ്പാദങ്ഗേസു കുസലോ പടിച്ചസമുപ്പാദകുസലോ. ‘‘ഇദം ഇമസ്സ ഫലസ്സ ഠാനം കാരണം, ഇദം അട്ഠാനം അകാരണ’’ന്തി ഏവം ഠാനഞ്ച ഠാനതോ, അട്ഠാനഞ്ച അട്ഠാനതോ യഥാഭൂതം പജാനതോ ഠാനാട്ഠാനകുസലോ. യോ പന ഇമേസു ധാതുആദീസു പരിഞ്ഞാഭിസമയാദിവസേന നിസ്സങ്ഗഗതിയാ പണ്ഡാതി ലദ്ധനാമേന ഞാണേന ഇതോ ഗതോ പവത്തോ, അയം പണ്ഡിതോ നാമ.

മഹന്താനം അത്ഥാനം പരിഗ്ഗണ്ഹനതോ മഹതീ പഞ്ഞാ ഏതസ്സാതി മഹാപഞ്ഞോ. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോതി ആഹ ‘‘മഹാപഞ്ഞാദീഹി സമന്നാഗതോതി അത്ഥോ’’തി. നാനത്തന്തി യാഹി മഹാപഞ്ഞാദീഹി സമന്നാഗതത്താ ഥേരോ ‘‘മഹാപഞ്ഞോ’’തിആദിനാ കിത്തിതോ, താസം മഹാപഞ്ഞാദീനം ഇദം നാനത്തം അയം വേമത്തതാ. യസ്സ കസ്സചി വിസേസതോ അരൂപധമ്മസ്സ മഹത്തം നാമ കിച്ചസിദ്ധിയാ വേദിതബ്ബന്തി തദസ്സ കിച്ചസിദ്ധിയാ ദസ്സേന്തോ ‘‘മഹന്തേ സീലക്ഖന്ധേ പരിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഹേതുമഹന്തതായ പച്ചയമഹന്തതായ നിസ്സയമഹന്തതായ പഭേദമഹന്തതായ കിച്ചമഹന്തതായ ഫലമഹന്തതായ ആനിസംസമഹന്തതായ ച സീലക്ഖന്ധസ്സ മഹന്തഭാവോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ ഹേതൂ അലോഭാദയോ. പച്ചയാ ഹിരോത്തപ്പസദ്ധാസതിവീരിയാദയോ. നിസ്സയാ സാവകബോധിപച്ചേകബോധിസമ്മാസമ്ബോധിനിയതതാ, തംസമങ്ഗിനോ ച പുരിസവിസേസാ. പഭേദോ ചാരിത്താദിവിഭാഗോ. കിച്ചം തദങ്ഗാദിവസേന പടിപക്ഖസ്സ വിധമനം. ഫലം സഗ്ഗസമ്പദാ നിബ്ബാനസമ്പദാ ച. ആനിസംസോ പിയമനാപതാദി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൧.൮-൯) ആകങ്ഖേയ്യസുത്താദീസു (മ. നി. ൧.൬൪ ആദയോ) ച ആഗതനയേന വേദിതബ്ബോ. ഇമിനാ നയേന സമാധിക്ഖന്ധാദീനമ്പി മഹന്തതാ യഥാരഹം നിദ്ധാരേത്വാ വേദിതബ്ബാ. ഠാനാട്ഠാനാദീനം പന മഹന്തഭാവോ മഹാവിസയതായ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ ഠാനാട്ഠാനാനം മഹാവിസയതാ ബഹുധാതുകസുത്താദീസു ആഗതനയേന, വിഹാരസമാപത്തീനം സമാധിക്ഖന്ധേ നിദ്ധാരിതനയേന വേദിതബ്ബാ. അരിയസച്ചാനം സകലസാസനസങ്ഗണ്ഹനതോ സച്ചവിഭങ്ഗേ (വിഭ. ൧൮൯ ആദയോ) തംസംവണ്ണനാസു (വിഭ. അട്ഠ. ൧൮൯ ആദയോ) ആഗതനയേന; സതിപട്ഠാനാദീനം സതിപട്ഠാനവിഭങ്ഗാദീസു (വിഭ. ൩൫൫ ആദയോ) തംസംവണ്ണനാദീസു (വിഭ. അട്ഠ. ൩൫൫ ആദയോ) ച ആഗതനയേന; സാമഞ്ഞഫലാനം മഹതോ ഹിതസ്സ മഹതോ സുഖസ്സ മഹതോ അത്ഥസ്സ മഹതോ യോഗക്ഖേമസ്സ നിപ്ഫത്തിഭാവതോ സന്തപണീതനിപുണഅതക്കാവചരപണ്ഡിതവേദനീയഭാവതോ ച; അഭിഞ്ഞാനം മഹാസമ്ഭാരതോ മഹാവിസയതോ മഹാകിച്ചതോ മഹാനുഭാവതോ മഹാനിപ്ഫത്തിതോ ച; നിബ്ബാനസ്സ മദനിമ്മദനാദിമഹത്ഥസിദ്ധിതോ മഹന്തതാ വേദിതബ്ബാ. പരിഗ്ഗണ്ഹാതീതി സഭാവാദിതോ പരിച്ഛിജ്ജ ഗണ്ഹാതി ജാനാതി പടിവിജ്ഝതീതി അത്ഥോ. സാ പനാതി മഹാപഞ്ഞതാ.

പുഥുപഞ്ഞാതി ഏത്ഥ നാനാഖന്ധേസു ഞാണം പവത്തതീതി അയം രൂപക്ഖന്ധോ നാമ…പേ… അയം വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ നാമാതി ഏവം പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം നാനാകരണം പടിച്ച ഞാണം പവത്തതി. തേസു ഏകവിധേന രൂപക്ഖന്ധോ, ഏകാദസവിധേന രൂപക്ഖന്ധോ, ഏകവിധേന വേദനാക്ഖന്ധോ, ബഹുവിധേന വേദനാക്ഖന്ധോ, ഏകവിധേന സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോതി ഏവം ഏകേകസ്സ ഖന്ധസ്സ ഏകവിധാദിവസേന അതീതാദിവസേനപി നാനാകരണം പടിച്ച ഞാണം പവത്തതി. തഥാ ഇദം ചക്ഖായതനം നാമ…പേ… ഇദം ധമ്മായതനം നാമം. തത്ഥ ദസായതനാ കാമാവചരാ, ദ്വേ ചതുഭൂമകാതി ഏവം ആയതനാനം നാനാകരണം പടിച്ച ഞാണം പവത്തതി. നാനാധാതൂസൂതി അയം ചക്ഖുധാതു നാമ…പേ… അയം മനോവിഞ്ഞാണധാതു നാമ. തത്ഥ സോളസ ധാതുയോ കാമാവചരാ, ദ്വേ ചതുഭൂമകാതി ഏവം ധാതുനാനാകരണം പടിച്ച ഞാണം പവത്തതി, തം ഉപാദിണ്ണധാതുവസേന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം പച്ചേകബുദ്ധാനഞ്ഹി ദ്വിന്നം അഗ്ഗസാവകാനഞ്ച ഉപാദിണ്ണധാതൂസു ഏവ നാനാകരണം പടിച്ച ഞാണം പവത്തതി. തഞ്ച ഖോ ഏകദേസമത്തതോ, ന നിപ്പദേസതോ, അനുപാദിണ്ണകധാതൂനം പന നാനാകരണം ന ജാനന്തി ഏവ. ഇതരസാവകേസു വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി, സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധാനംയേവ പന ഇമായ നാമ ധാതുയാ ഉസ്സന്നത്താവ ഇമസ്സ രുക്ഖസ്സ ഖന്ധോ സേതോ ഹോതി, ഇമസ്സ കാളോ, ഇമസ്സ മട്ഠോ, ഇമസ്സ ബഹലത്തചോ, ഇമസ്സ തനുത്തചോ, ഇമസ്സ പത്തം വണ്ണസണ്ഠാനാദിവസേന ഏവരൂപം; ഇമസ്സ പുപ്ഫം നീലം പീതകം ലോഹിതകം ഓദാതം, സുഗന്ധം ദുഗ്ഗന്ധം; ഫലം ഖുദ്ദകം മഹന്തം ദീഘം വട്ടം സുസണ്ഠാനം മട്ഠം ഫരുസം സുഗന്ധം മധുരം തിത്തകം അമ്ബിലം കടുകം കസാവം; കണ്ടകോ തിഖിണോ അതിഖിണോ ഉജുകോ കുടിലോ തമ്ബോ ലോഹിതോ ഓദാതോ ഹോതീതി ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഞാണം പവത്തതി.

അത്ഥേസൂതി രൂപാദീസു ആരമ്മണേസു. നാനാപടിച്ചസമുപ്പാദേസൂതി അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാഭേദതോ ച സണ്ഠാനഭേദതോ ച നാനപ്പഭേദേസു പടിച്ചസമുപ്പാദങ്ഗേസു. അവിജ്ജാദിഅങ്ഗാനഞ്ഹി പച്ചേകം പടിച്ചസമുപ്പാദസഞ്ഞിതാതി. തേനാഹ സങ്ഖാരപിടകേ ‘‘ദ്വാദസ പച്ചയാ ദ്വാദസ പടിച്ചസമുപ്പാദാ’’തി. നാനാസുഞ്ഞതമനുപലബ്ഭേസൂതി നാനാസഭാവേസു നിച്ചസാരാദിവിരഹതോ സുഞ്ഞസഭാവേസു, തതോ ഏവ ഇത്ഥിപുരിസഅത്തഅത്തനിയാദിവസേന അനുപലബ്ഭേസു സഭാവേസു. മ-കാരോ ഹേത്ഥ പദസന്ധികരോ. നാനാഅത്ഥേസൂതി അത്ഥപടിസമ്ഭിദാവിസയേസു പച്ചയുപ്പന്നാദിഭേദേസു നാനാവിധേസു അത്ഥേസു. ധമ്മേസൂതി ധമ്മപടിസമ്ഭിദാവിസയേസു പച്ചയാദിനാനാധമ്മേസു. നിരുത്തീസൂതി തേസംയേവ അത്ഥധമ്മാനം നിദ്ധാരണവചനസങ്ഖാതാസു നിരുത്തീസു. പടിഭാനേസൂതി അത്ഥപടിസമ്ഭിദാദീസു വിസയഭൂതേസു ‘‘ഇമാനി ഇദമത്ഥജോതകാനീ’’തി തഥാ തഥാ പടിഭാനതോ പതിട്ഠാനതോ പടിഭാനാനീതി ലദ്ധനാമേസു ഞാണേസു. പുഥു നാനാസീലക്ഖന്ധേസൂതിആദീസു സീലസ്സ പുഥുത്തം നാനത്തഞ്ച വുത്തമേവ. ഇതരേസം പന വുത്തനയാനുസാരേന സുവിഞ്ഞേയ്യത്താ പാകടമേവ. യം പന അഭിന്നം ഏകമേവ നിബ്ബാനം, തത്ഥ ഉപചാരവസേന പുഥുത്തം ഗഹേതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘പുഥു ജനസാധാരണേ ധമ്മേ സമതിക്കമ്മാ’’തി. തേനസ്സ ഇധ മദനിമ്മദനാദിപരിയായേന പുഥുത്തം ദീപിതം ഹോതി.

ഏവം വിസയവസേന പഞ്ഞായ മഹത്തം പുഥുത്തഞ്ച ദസ്സേത്വാ ഇദാനി സമ്പയുത്തധമ്മവസേന ഹാസഭാവം, പവത്തിആകാരവസേന ജവനഭാവം, കിച്ചവസേന തിക്ഖാദിഭാവഞ്ച ദസ്സേതും ‘‘കതമാ ഹാസപഞ്ഞാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഹാസബഹുലോതി പീതിബഹുലോ. സേസപദാനി തസ്സ വേവചനാനി. സീലം പരിപൂരേതീതി ഹട്ഠപഹട്ഠോ ഉദഗ്ഗുദഗ്ഗോ ഹുത്വാ പീതിസഹഗതായ പഞ്ഞായ പാതിമോക്ഖസീലം ഠപേത്വാ ഹാസനീയതരസ്സേവ വിസും ഗഹിതത്താ ഇതരം തിവിധം സീലം പരിപൂരേതി. പീതിസോമനസ്സസഹഗതാ ഹി പഞ്ഞാ അഭിരതിവസേന തദാരമ്മണേ ഫുല്ലിതാ വികസിതാ വിയ വത്തതി, ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. സീലക്ഖന്ധം സമാധിക്ഖന്ധന്തിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഥേരോതിആദിനാ അഭിനീഹാരസിദ്ധാ ഥേരസ്സ ഹാസപഞ്ഞതാതി ദസ്സേതി.

സബ്ബം രൂപം അനിച്ചലക്ഖണതോ ഖിപ്പം ജവതീതി രൂപക്ഖന്ധം അനിച്ചന്തി സീഘവേഗേന പവത്തിയാ പടിപക്ഖദൂരീഭാവേന പുബ്ബാഭിസങ്ഖാരസ്സ സാതിസയത്താ ഇന്ദേന വിസട്ഠവജിരം വിയ ലക്ഖണം പടിവിജ്ഝന്തീ അദന്ധായന്തീ രൂപക്ഖന്ധേ അനിച്ചലക്ഖണം വേഗേന പടിവിജ്ഝതി, തസ്മാ സാ ജവനപഞ്ഞാ നാമാതി അത്ഥോ. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവം ലക്ഖണാരമ്മണികവിപസ്സനാവസേന ജവനപഞ്ഞം ദസ്സേത്വാ ബലവവിപസ്സനാവസേന ദസ്സേതും ‘‘രൂപ’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഖയട്ഠേനാതി യത്ഥ യത്ഥ ഉപ്പജ്ജതി, തത്ഥ തത്ഥേവ ഖണേനേവ ഭിജ്ജനതോ ഖയസഭാവതോ. ഭയട്ഠേനാതി ഭയാനകതോ. അസാരകട്ഠേനാതി അത്തസാരവിരഹതോ നിച്ചസാരാദിവിരഹതോ ച. തുലയിത്വാതി തുലാഭൂതായ വിപസ്സനായ തുലയിത്വാ. തീരയിത്വാതി തായ ഏവ തീരണഭൂതായ തീരേത്വാ. വിഭാവയിത്വാതി യാഥാവതോ പകാസേത്വാ പഞ്ചക്ഖന്ധം വിഭൂതം കത്വാ പാകടം കത്വാ. രൂപനിരോധേതി രൂപക്ഖന്ധസ്സ നിരോധഭൂതേ നിബ്ബാനേ നിന്നപോണപബ്ഭാരഭാവേന. ഇദാനി സിഖാപ്പത്തവിപസ്സനാവസേന ജവനപഞ്ഞം ദസ്സേതും പുന ‘‘രൂപ’’ന്തിആദി വുത്തം. ‘‘വുട്ഠാനഗാമിനിവിപസ്സനാവസേനാ’’തി കേചി.

ഞാണതിക്ഖഭാവോ നാമ സവിസേസം പടിപക്ഖസമുച്ഛിന്ദനേ വേദിതബ്ബോതി ‘‘ഖിപ്പം കിലേസേ ഛിന്ദതീതി തിക്ഖപഞ്ഞോ’’തി വത്വാ തേ പന കിലേസേ വിഭാഗേന ദസ്സേന്തോ ‘‘ഉപ്പന്നം കാമവിതക്ക’’ന്തിആദിമാഹ. തിക്ഖപഞ്ഞോ ഖിപ്പാഭിഞ്ഞോ ഹോതി, പടിപദാ ചസ്സ ന ചലതീതി ആഹ ‘‘ഏകസ്മിം ആസനേ ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ അധിഗതാ ഹോന്തീ’’തിആദി. ഥേരോ ചാതിആദിനാ ധമ്മസേനാപതിനോ തിക്ഖപഞ്ഞതാ സിഖാപ്പത്താതി ദസ്സേതി.

‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ ഖയധമ്മാ വയധമ്മാ വിരാഗധമ്മാ നിരോധധമ്മാ’’തി യാഥാവതോ ദസ്സനേന സച്ചസമ്പടിവേധോ ഇജ്ഝതി, ന അഞ്ഞഥാതി കാരണമുഖേന നിബ്ബേധികപഞ്ഞം ദസ്സേതും ‘‘സബ്ബസങ്ഖാരേസു ഉബ്ബേഗബഹുലോ ഹോതീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഉബ്ബേഗബഹുലോതി വുത്തനയേന സബ്ബസങ്ഖാരേസു അഭിണ്ഹപ്പവത്തസംവേഗോ. ഉത്താസബഹുലോതി ഞാണുത്താസവസേന സബ്ബസങ്ഖാരേസു ബഹുസോ ഉത്രസ്തമാനസോ. തേന ആദീനവാനുപസ്സനമാഹ. ഉക്കണ്ഠനബഹുലോതി ഇമിനാ പന നിബ്ബിദാനുപസ്സനമാഹ, അരതിബഹുലോതിആദിനാ തസ്സാ ഏവ അപരാപരുപ്പത്തിം. ബഹിമുഖോ സബ്ബസങ്ഖാരതോ ബഹിഭൂതം നിബ്ബാനം ഉദ്ദിസ്സ പവത്തഞാണമുഖോ, തഥാ വാ പവത്തിതവിമോക്ഖമുഖോ. നിബ്ബിജ്ഝനം നിബ്ബേധോ, സോ ഏതിസ്സാ അത്ഥി, നിബ്ബിജ്ഝതീതി വാ നിബ്ബേധാ, സാ ഏവ പഞ്ഞാ നിബ്ബേധികാ. യം പനേത്ഥ അത്ഥതോ ന വിഭത്തം, തം ഹേട്ഠാ വുത്തനയത്താ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

അപ്പിച്ഛോതി സന്തഗുണനിഗുഹനതാതി അത്തനി വിജ്ജമാനാനം ബാഹുസച്ചധുതധമ്മസീലാദിഗുണാനഞ്ചേവ പടിവേധഗുണസ്സ ച നിഗുഹനം, പടിഗ്ഗഹണേ ച മത്തഞ്ഞുതാതി ഏതേനേവ പരിയേസനപരിഭോഗമത്തഞ്ഞുതാപി വുത്താ ഹോതി. തീഹി സന്തോസേഹീതി ചതൂസു പച്ചയേസു പച്ചേകം തീഹി സന്തോസേഹി, സബ്ബേ പന ദ്വാദസ. പടിസല്ലീനേന വിവേകട്ഠകായാനം ന സങ്ഗണികാരാമാനം. നേക്ഖമ്മാഭിരതാനന്തി പബ്ബജ്ജം ഉപഗതാനം. പരിസുദ്ധചിത്താനം വിഗതചിത്തസംകിലേസാനം. പരമവോദാനപ്പത്താനം അട്ഠസമാപത്തിസമധിഗമേന അതിവിയ വോദാനം വിസുദ്ധിം പത്താനം. കിലേസുപധിആദീനം അഭാവതോ നിരുപധീനം. ഫലസമാപത്തിവസേന സബ്ബസങ്ഖാരവിനിസ്സടത്താ വിസങ്ഖാരം നിബ്ബാനം. ഉപഗതാനം, ഇമേസം തിണ്ണം വിവേകാനം ലാഭീ പവിവിത്തോ ‘‘പകാരേഹി വിവിത്തോ’’തി കത്വാ. സമാസജ്ജനം പരിസിനേഹുപ്പാദോ സംസഗ്ഗോ, സവനവസേന ഉപ്പജ്ജനകസംസഗ്ഗോ സവനസംസഗ്ഗോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി. സമുല്ലപനം ആലാപസല്ലപനം. സംസഗ്ഗവത്ഥുനാ ഇമിനാ തസ്സ പരിഭോഗോ പരിഭോഗസംസഗ്ഗോ.

ആരദ്ധവീരിയോതി ഏത്ഥ വീരിയാരമ്ഭോ നാമ വീരിയസ്സ പഗ്ഗണ്ഹനം പരിപുണ്ണകരണം. തം പന സബ്ബസോ കിലേസാനം നിഗ്ഗണ്ഹനന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘തത്ഥാ’’തിആദിമാഹ. ഓധുനനവത്താതി കിലേസാനം യസ്സ കസ്സചി സാവജ്ജസ്സ ഓധുനനവസേന വത്താ. തേനാഹ ‘‘ഭിക്ഖൂന’’ന്തിആദി. ഓതിണ്ണം നാമ വജ്ജം അജ്ഝാചരിതന്തി ആരോചിതം. അനോതിണ്ണം അനാരോചിതം. തന്തിവസേനാതി പാളിധമ്മവസേന, യുത്തസദ്ദസ്സ വസേനാതി അത്ഥോ. പാപേ ലാമകേ പുഗ്ഗലേ ധമ്മേ ച ഗരഹതി ജിഗുച്ഛതീതി പാപഗരഹീ. തേനാഹ ‘‘പാപപുഗ്ഗലേ’’തിആദി. ഏകദസ്സീതി ഏകഭവദസ്സീ, ഇധലോകമത്തദസ്സീ ദിട്ഠധമ്മികസുഖമത്താപേക്ഖീ. സമന്താതി സമന്തതോ, പരിതോ മേ കത്ഥചി മാ അഹൂതി യോജനാ.

സോളസഹി പദേഹീതി സോളസഹി കോട്ഠാസേഹി. അകുപ്പന്തി കേനചി അകോപനീയം. അയം ധമ്മസേനാപതിനോ ഗുണകഥാ സത്ഥു വചനാനുസാരേന ദസസഹസ്സചക്കവാളബ്യാപിനീ അഹോസി, തം ദസ്സേതും ‘‘ഏവ’’ന്തിആദി വുത്തം. ചതുബ്ബിധാ വണ്ണനിഭാ പാതുഭവി ഉളാരപീതിസോമനസ്സസമുട്ഠാനത്താ. സുട്ഠു ഓഭാസതീതി സുഭോ. ഓഭാസസമ്പത്തിയാ മണിനോ ഭദ്ദകതാതി ആഹ ‘‘സുഭോതി സുന്ദരോ’’തി. ജാതിമാ പരിസുദ്ധആകരസമുട്ഠിതത്താ. കുരുവിന്ദജാതിആദിജാതിവിസേസോപി മണി ആകരപരിസുദ്ധമൂലകോ ഏവാതി ആഹ ‘‘ജാതിസമ്പന്നോ’’തി. ധോവനാദിപരികമ്മേനാതി ചതൂസു പാസാണേസു ധോവനദോസനീഹരണതാപനസണ്ഹകരണാദിപരികമ്മേന. രത്തകമ്ബലസ്സ വസേന സഭാവവണ്ണസിദ്ധിയാ വേളുരിയമണി അതിവിയ സോഭതീതി ആഹ ‘‘പണ്ഡുകമ്ബലേ നിക്ഖിത്തോ’’തി. നിക്ഖന്തി ഭണ്ഡമാഹ. തഞ്ച അപ്പകേന സുവണ്ണേന കതം ഭണ്ഡം ന സോഭതി സോഭാവിപുലേനാതി ആഹ ‘‘അതിരേകപഞ്ചസുവണ്ണേന കതപിളന്ധന’’ന്തി. സുവണ്ണന്തി പഞ്ചധരണസ്സ സമഞ്ഞാ, തസ്മാ പഞ്ചവീസതിസുവണ്ണസാരിയാ വിചിത്തആഭരണം ഇധ ‘‘നിക്ഖ’’ന്തി അധിപ്പേതം. തഞ്ഹി വിപുലം ന പരിത്തകം. മഹാജമ്ബുസാഖായ പവത്തനദിയന്തി മഹാജമ്ബുസാഖായ ഹേട്ഠാ സഞ്ജാതനദിയം. തം കിര രതനം രത്തം. സുകുസലേന…പേ… സമ്പഹട്ഠന്തി സുട്ഠു കുസലേന സുവണ്ണകാരേന ഉക്കായ താപേത്വാ സമ്മാ പഹട്ഠം മജ്ജനാദിവസേന സുകതപരികമ്മം. ധാതുവിഭങ്ഗേതി ധാതുവിഭങ്ഗസുത്തേ. കതഭണ്ഡന്തി ആഭരണഭാവേന കതം ഭണ്ഡം.

നാതിഉച്ചോ നാതിനീചോ തരുണസൂരിയോ നാമ. സത്ഥാരാ ആഭതവണ്ണോ ഉബ്ഭതഗുണോതി അത്ഥോ. നേവ മരണം അഭിനന്ദതീതി അത്തനോപി മരണം നേവ അഭിനന്ദതി അത്തവിനിപാതസ്സ സാവജ്ജഭാവതോ. ബോധിസത്തോ പന പരേസം അത്ഥായ അത്തനോ അത്തഭാവം പരിച്ചജതി കരുണാവസേന, ഏവം വോസജ്ജനം പരമത്ഥപാരമീപാരിപൂരിം ഗച്ഛതീതി സാവകാ ന തഥാ കാതും സക്കാ സിക്ഖാപദതോ. ന ജീവിതം പത്ഥേതി ജീവിതാസായ സമുച്ഛിന്നത്താ. ദിവസസങ്ഖേപന്തി അജ്ജ ത്വം ഇദം നാമ കമ്മം കരോഹി, ഇദം തേ വേതനന്തി ദിവസഭാഗേന പരിച്ഛിന്നം വേതനം. താദിസോ ഹി ഭതകോ ദിവസക്ഖയമേവ ഉദിക്ഖതി, ന കമ്മനിട്ഠാനം. നിബ്ബിസം ഭതകോ യഥാതി വേതനം ഭതിം ഇച്ഛന്തോ കാലക്ഖയം ഉദിക്ഖന്തോ ഭതകപുരിസോ വിയ.

സുസിമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.