൩. തതിയവഗ്ഗോ

൧. ഛേത്വാസുത്തവണ്ണനാ

൨൬൭. വുത്തത്ഥമേവ ഹേട്ഠാ ദേവപുത്തസംയുത്തവണ്ണനായം.

ഛേത്വാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ദുബ്ബണ്ണിയസുത്തവണ്ണനാ

൨൬൮. ദുബ്ബണ്ണോ ദുദ്ദസികോ വിരൂപവണ്ണോ. ഓകോടിമകോതി രസ്സഭാവേന അവരകോടിമകോ. സക്കേന ഗഹിതനാമമേവേതം, ന പന സോ തഥാരൂപോ കോചി യക്ഖോ. തേനാഹ ‘‘ഏകോ രൂപാവചരബ്രഹ്മാ’’തി. യദി ഏവം കസ്മാ സോ തഥാരൂപോ ഹുത്വാ ആഗതോതി ആഹ ‘‘സക്കോ കിരാ’’തി. കഥം പനേത്ഥ ഞായതി ‘‘സോ ഏകോ രൂപാവചരബ്രഹ്മാ, ന പനേസോ അവരുദ്ധകയക്ഖോ’’തി യുത്തിം ദസ്സേന്തോ ‘‘അവരുദ്ധകയക്ഖാ പനാ’’തിആദിമാഹ. ദേവാനം വചനം സുത്വാ. ഫരുസേനാതി ഫരുസസമാചാരേന. ‘‘കോ നാമ മയ്ഹം ആസനേ സന്നിസിന്നോ’’തി അക്ഖന്തിം അനുപ്പാദേന്തോ ഖന്തിയം ഠത്വാ. ബലവചിത്തീകാരന്തി ഗരുതരം സക്കാരബഹുമാനം. നീചവുത്തിയാതി പരമനിപച്ചകാരേ സുവൂപസമനേ ച ദസ്സിയമാനേ. സക്കസ്സ തായ ഏവ ആചാരസമ്പത്തിയാ സക്കാസനേ ഠാതും, അത്തനോ ച ആവികാതും അസക്കോന്തോ അന്തരധായി. ഉപഹതചിത്തോമ്ഹീതി ഖന്തിമേത്താനുദ്ദയാസബ്ഭാവതോ പരസ്മിം ഉപഹതചിത്തോമ്ഹീതി സക്കോ അത്തനോ സഭാവം വദതി. കോധവസേ വത്തേതുന്തി കോധേന അത്തനോ വസേ നിബ്ബത്തേതും ന സുകരോമ്ഹി, അഥ ഖോ കോധം മയ്ഹം വസേ ന വത്തേമീതി അധിപ്പായോ. ചിരം ന കുജ്ഝാമീതി യദി മേ കദാചി കോധോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, തം കോധം അനുവത്തേന്തോ ചിരകാലം ന കുജ്ഝാമി. ന ഉപനയ്ഹാമീതി അന്തോ സചേ മേ കോധോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, ഖിപ്പമേവ ച നം പടിവിനേയ്യന്തി തം മേ പുബ്ബേവ വതം പരിപൂരിതം.

ദുബ്ബണ്ണിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. സമ്ബരിമായാസുത്തവണ്ണനാ

൨൬൯. ആബാധികോതി ആബാധോ അസ്സ അത്ഥീതി ആബാധികോ. വാചേസീതി സിക്ഖാപേസി. സമ്ബരോ നാമ അസുരമായായ ആദിപുരിസോ പുരാതനോ അസുരിന്ദോ. തം സന്ധായാഹ ‘‘യഥാ സമ്ബരോ’’തിആദി. ഏവം പച്ചതി അഞ്ഞോപി മായാവീ മായം പയോജേത്വാ. ഉപവാദന്തരായോ നാമ ഖമാപനേ സതി വിഗച്ഛതി, പാകതികമേവ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഏവമസ്സ ഫാസു ഭവേയ്യാ’’തി. തേനാതി വേപചിത്തിനാ സമ്ബരവിജ്ജായ അദാനേന വഞ്ചിതത്താ. തഥാ അകത്വാതി ഇസീനം സന്തികം നേത്വാ ഖമാപനവസേന കാതബ്ബം അകത്വാ.

സമ്ബരിമായാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. അച്ചയസുത്തവണ്ണനാ

൨൭൦. സമ്പയോജേസുന്തി അഞ്ഞമഞ്ഞം വാചസികം ഫരുസം പയോജേസും. തേനാഹ ‘‘കലഹം അകംസൂ’’തി, വിവാദം അകംസൂതി അത്ഥോ. അതിക്കമ്മവചനന്തി വചീസംവരം അതിക്കമിത്വാ വചനം. യസ്മാ അച്ചയേ ദേസിയമാനേ തം ഖീണയതി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഖമമാനസ്സ ഖമനം പടിഗ്ഗണ്ഹതോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘നപ്പടിഗണ്ഹാതീതി ന ഖമതീ’’തി. തുമ്ഹാകം വസേ വത്തതു, വിസേവിതം അകത്വാ യഥാകാമകരണീയോ ഹോതു. മിത്തധമ്മോ ഇധ ഉത്തരപദലോപേന ‘‘മിത്തോ’’തി വുത്തോതി ആഹ ‘‘മിത്തധമ്മേ’’തി. കരണവചനന്തി ‘‘മിത്തേഹീ’’തി കരണവചനം ഭുമ്മത്ഥേ. തേനാഹ ‘‘മിത്തേസൂ’’തി. യഥാ നിബ്ബത്തസഭാവസ്സ ഭാവതോ അഞ്ഞഥത്തം ജരാ, ഏവം മിത്തഭാവതോ വുത്തവിപരിയായോ അമിത്തധമ്മോ ജരാപരിയായേന വുത്തോ. അഗാരയ്ഹം അനവജ്ജം സബ്ബസോ പഹീനകിലേസം. തേനാഹ ‘‘ഖീണാസവപുഗ്ഗല’’ന്തി.

അച്ചയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. അക്കോധസുത്തവണ്ണനാ

൨൭൧. കോധോ തുമ്ഹേ മാ അഭിഭവീതി ഏത്ഥ കോധേന അനഭിഭവനീയത്തം ഖന്തിമേത്താകരുണാദിതപ്പടിപക്ഖധമ്മപരിബ്രൂഹനേന. തഥാ ഹി തംസമങ്ഗിനോ കോധോ അഭിഭുയ്യതീതി ആഹ ‘‘തുമ്ഹേവ കോധം അഭിഭവഥ. കുജ്ഝന്താനം മാ പടികുജ്ഝിത്ഥാ’’തി. പടിപദാതി ഏസാ പടിപത്തി. മേത്താതി അപ്പനാപ്പത്താ മേത്താ. തദുപചാരോ മേത്താപുബ്ബഭാഗോ. ന വിഹിംസതി കിഞ്ചി ഏതായാതി അവിഹിംസാ. കരുണാതി അപ്പനാപ്പത്തകരുണാ വേദിതബ്ബാ. തദുപചാരോ കരുണാപുബ്ബഭാഗോ. ലാമകജനന്തി ഖന്തിആദീസു യോനിസോമനസികാരാഭാവേന ഗാരയ്ഹസമാചാരസമായോഗേന ച നിഹീനം ജനം. പച്ചയപരിസുദ്ധിയാ കോധോ അഭിമദ്ദമാനോ പുഗ്ഗലം അഭിമദ്ദതി, തസ്സ സോ പടിസങ്ഖാനഭാവനാബലേഹി സമ്മദേവ പഹാതബ്ബോതി.

അക്കോധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

സക്കസംയുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.

നിട്ഠിതാ ച സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ

സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ സഗാഥാവഗ്ഗവണ്ണനാ.

പഠമോ ഭാഗോ നിട്ഠിതോ.