൮. സുദത്തസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൨. കരണീയേനാതി ഏത്ഥ കരണീയന്തി വാണിജ്ജകമ്മം അധിപ്പേതന്തി തം വിവരന്തോ ‘‘അനാഥപിണ്ഡികോ ചാ’’തിആദിമാഹ. വിക്കീയതീതി വിക്കയം ഗച്ഛതി. തഥേവ കരോതീതി യഥാ രാജഗഹസേട്ഠിനാ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ കതം, തഥേവ രാജഗഹം ഗന്ത്വാ കരോതി. സ്വായന്തി അനാഥപിണ്ഡികോ.

തം ദിവസന്തി യം ദിവസം അനാഥപിണ്ഡികോ, ഗഹപതി, രാജഗഹസമീപം ഉപഗതോ, തം ദിവസം. പണ്ണന്തി സാസനം. ന സുണീതി അസുണന്തോ ‘‘പണ്ണം ന സുണീ’’തി വുത്തോ. ധമ്മഗാരവേന ഹി സോ സേട്ഠി അഞ്ഞം കിച്ചം തിണായപി ന മഞ്ഞി. തേനാഹ ‘‘ധമ്മസ്സവനത്ഥായാ’’തിആദി. ദാരകരൂപാനന്തി ദാരകാനം. അനത്ഥന്തരകരോ ഹി രൂപ-സദ്ദോ യഥാ ‘‘ഗോരൂപാന’’ന്തി. പഞ്ചവണ്ണന്തി ഖുദ്ദികാദിഭേദം പഞ്ചപ്പകാരം പീതിം പടിലഭി. അനുക്കമേന ഹി താ ഏതസ്സ സമ്ഭവന്തി. ‘‘സീസേന ഉട്ഠായ…പേ… ഗച്ഛതീ’’തി പദം പീതിസമുട്ഠാനരൂപവസേന ലക്ഖേത്വാ വുത്തം.

സിവഥികായ വസതീതി സിവഥികായ സമീപേ വസതി. സുസാനസ്സാസന്നട്ഠാനേ ഹി സോ വിഹാരോ. അഥസ്സാതി അഥസ്സ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ‘‘അകാലോ…പേ… ഉപസങ്കമിസ്സാമീ’’തി ഏതം അഹോസി. ബുദ്ധഗതായ സതിയാതി അഞ്ഞം കിഞ്ചി അചിന്തേത്വാ ബുദ്ധഗതായ ഏവ സതിയാ സയനവരഗതോ നിപജ്ജി. തേന വുത്തം ‘‘തം ദിവസ’’ന്തിആദി.

ബലവപ്പസാദോതി ബുദ്ധാരമ്മണാ ബലവതീ സദ്ധാ. പീതിആലോകോതി പുരിമബുദ്ധേസു ചിരകാലം പരിചയം ഗതസ്സ ബലവതോ പസാദസ്സ വസേന ‘‘ബുദ്ധോ’’തി നാമം സവനമത്തേന ഉപ്പന്നായ ഉളാരായ പീതിയാ സമുട്ഠാപിതോ വിപസ്സനോഭാസസദിസോ സാതിസയോ ആലോകോ ഹോതി ചിത്തപച്ചയഉതുസമുട്ഠാനോ. തേനാഹ ‘‘സബ്ബതമം വിഗച്ഛീ’’തിആദി. ‘‘ദേവതാ ഹി കതാ’’തിപി വദന്തി, പുരിമോ ഏവേത്ഥ യുത്തോ.

അമനുസ്സാതി അധിഗതവിസേസാ ദേവതാ. താ ഹി സേട്ഠിസ്സ സമ്പത്തിം പച്ചക്ഖതോ പസ്സിംസു. തേനാഹ ‘‘അയം മഹാസേട്ഠീ’’തിആദി. അല്ലസരീരന്തി താവദേവ ഛഡ്ഡിതം അച്ഛിന്നം വാ കളേവരം. അപരമ്പീതി മതം കുഥിതകുണപം. പരികിരിംസൂതി സമന്തതോ ഓസരിതാ അഹേസും. ആലോകോ അന്തരധായിപീതിവേഗസ്സ മന്ദഭാവേന തംസമുട്ഠാനരൂപാനം ദുബ്ബലഭാവതോ.

ഇമിനാവാതി അധികാരേന സഹസ്സപദേന ഏവ സമ്ബന്ധിതബ്ബാനി. പദം വീതിഹരതി ഏത്ഥാതി പദവീതിഹാരോ, പദവീതിഹാരട്ഠാനം. സമഗമനേതി ദുതവിലമ്ബിതം അകത്വാ സമഗമനേ. തതോതി തേസു സോളസഭാഗേസു. ഏകോ കോട്ഠാസോതി യഥാവുത്തം പദവീതിഹാരപദേസം സോളസധാ ഭിന്നസ്സ ഏകോ ഭാഗോ. പവത്തചേതനാതി യഥാവുത്തകലാസങ്ഖാതസ്സ പദേസസ്സ ലങ്ഘനധാവനപവത്തചേതനാ. പദം വാ വീതിഹരതി ഏതേനാതി പദവീതിഹാരോ, തഥാപവത്താ കുസലചേതനാ. ‘‘തസ്സാ ഫലം സോളസധാ കത്വാ’’തി വദന്തി. പതിട്ഠഹന്തസ്സ വസേന ഗഹിതന്തി യോജനാ. വിവട്ടനിസ്സിതായ ഏവ രതനത്തയപൂജായ ധമ്മസ്സവനസ്സ സിക്ഖാപദസമാദാനസ്സ സരണഗമനസ്സ ച അത്ഥായ ഗച്ഛതോപി വസേന വട്ടതി. പഠമം വുത്തഗമനം ലോകുത്തരവിസേസാധിഗമസ്സ ഏകന്തികം, ദുതിയം അനേകന്തികന്തി ‘‘വട്ടതിയേവാ’’തി സാസങ്കവചനം.

സോതി അനാഥപിണ്ഡികോ സേട്ഠി. അനുയുത്താതി അനുഗാമിനോ സഹായാ. തേവ സന്ധായ വദതി. ‘‘സിവകോ അമനുസ്സോ’’തി അപരേ. ന കേവലം ‘‘അനുയുത്താപി മേ അത്ഥി, കസ്മാ ഭായാമീ’’തി ഏവം സൂരോ അഹോസി? അഥ ഖോ ബുദ്ധഗതായ തിക്ഖവിസദസഭാവേന സബ്ബം പരിസ്സയം മദ്ദിത്വാപി അഗമാസീതി ദസ്സേതും ‘‘അപിചാ’’തിആദി വുത്തം. പക്ഖന്ദനലക്ഖണാ ഹി സദ്ധാ, തായ യുത്തകോ സപ്പുരിസോപി സദ്ധമ്മഗുണവസേന സബ്ബം പരിസ്സയം മദ്ദിത്വാ പക്ഖന്ദതീതി ദട്ഠബ്ബം.

സബ്ബകാമസമിദ്ധതാ പരിച്ചാഗസീലതാ ഉളാരജ്ഝാസയതാ പരദുക്ഖാപനയകാമതാ പരേസം ഹിതേസിതാ പരസമ്പത്തിപമോദനാതി ഏവമാദീനം മഹാഗുണാനം വസേന നിച്ചകാലം അനാഥാനം പിണ്ഡദായകത്താ ‘‘അനാഥപിണ്ഡികോ’’തി ഏവം ഉപ്പന്നം നാമം. ഏവമാഹാതി ‘‘ഏഹി സുദത്താ’’തി ഏവം ആഹ.

കിലേസപരിനിബ്ബാനേനാതി സബ്ബസോ രാഗാദികിലേസവൂപസമേന. കിലേസവൂപസമന്തി സബ്ബസോ സബ്ബേസം കിലേസാനം വൂപസമം അഗ്ഗമഗ്ഗേന പത്വാ. അനുപുബ്ബികഥന്തി ദാനാദികഥം. സാ ഹി അനുപുബ്ബേന കഥേതബ്ബത്താ ‘‘അനുപുബ്ബികഥാ’’തി വുച്ചതി. തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബിം കഥം കഥേസി. സേയ്യഥിദം – ദാനകഥം സീലകഥം സഗ്ഗകഥം കാമാനം ആദീനവം ഓകാരം സംകിലേസം നേക്ഖമ്മേ ആനിസംസം പകാസേസീ’’തി (ചൂളവ. ൩൦൫). മത്ഥകേതി അനുപുബ്ബികഥായ ഉപരി പരതോ. ചത്താരി സച്ചാനി പകാസേസീതി യഥാ മഹാസേട്ഠി സഹസ്സനയപടിമണ്ഡിതേ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠാതി, ഏവം പവത്തിനിവത്തിയോ സഹ ഹേതുനാ വിഭജന്തോ ചത്താരി അരിയസച്ചാനി പകാസേസീതി.

സുദത്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.