൩. സൂചിലോമസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൭. ഗയായ അവിദൂരേ ഭവോ ഗാമോ ‘‘ഗയാ’’തി വുത്തോതി ആഹ ‘‘ഗയായ’’ന്തി, തേനാഹ ‘‘ഗയായ അവിദൂരേ നിവിട്ഠഗാമം ഉപനിസായാതി അത്ഥോ’’തി. ഗോചരഗാമനിദസ്സനം ഹേതം. ഇദം ഉപരി ഇദം ഹേട്ഠാതി നത്ഥി ഉപ്പടിപാടിയോ മഞ്ചപാദാനം ദ്വീസു പസ്സേസു ദീഘഭാവേന. ബലികമ്മത്ഥായ കതം ദേവതാധിട്ഠാനന്തി അധിപ്പായേന ദേവട്ഠാനേ ഠപേന്തി. അട്ഠപാദമഞ്ചസദിസോ കിര സോ ഹേട്ഠുപരിപരിവത്തേതബ്ബതോ. കഥിനസിബ്ബനസൂചി കഥിനസൂചി. അപച്ചത്ഥരിത്വാതി കിഞ്ചി സങ്ഘികസേനാസനസ്സ ഉപരി പടിച്ഛദനം അപച്ചത്ഥരിത്വാ. ഗവച്ഛിവിജ്ഝിതം വിയാതി തേഹി സൂചിലോമേഹി ഗവച്ഛിജാലം വിയ ഗതം സബ്ബസോ സമോഹതം.

ഇധാപി ‘‘ഖരസരീരോ’’തി വത്വാ ഖരസരീരം കഥിനസൂചിസദിസതായ ലോമസ്സാതി തസ്സ തഥാഭാവസ്സ കാരണം ദസ്സേന്തോ ‘‘സോ കിരാ’’തിആദിമാഹ. അത്തനോ ഹത്ഥേഹീതി സങ്ഘികതേലസമ്മക്ഖിതേഹി അത്തനോ സരീരം മക്ഖേസി. ഇതീതി വുത്താകാരേന.

സമാഗമട്ഠാനന്തി യക്ഖസന്നിപാതട്ഠാനം. സോതി സൂചിലോമോ യക്ഖോ. മന്തി ച തമേവ വദതി.

ഉട്ഠാപേത്വാതി ഉദ്ധഗ്ഗാ കത്വാ. അപനാമേസീതി യഥാ സോ അത്തനോ കായം ഉപനേതും ന സക്കോതി, തഥാ കരോന്തോ ഥോകം അപനാമേസി. അമനുഞ്ഞോതി ഫരുസതിക്ഖതായ ന മനുഞ്ഞോ. ചിത്തം വാ തേ ഖിപിസ്സാമീതി മയ്ഹം ആനുഭാവേന തവ ചിത്തവിക്ഖേപം വാ കരിസ്സാമി. യഥാ പന സോ ചിത്തവിക്ഖേപം കരേയ്യ, തം ദസ്സേതും ‘‘യേസഞ്ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ഭേരവം വാതി വുത്താകാരേന അഞ്ഞഥാ വാ ഭയാനകം ദസ്സനമത്തേനേവ സത്താനം ഭയം ഛമ്ഭിതത്തം ലോമഹംസം ഉപ്പാദേതും സമത്ഥം. ‘‘കഥേന്താനംയേവാ’’തി വാ പാഠോ. തം ദ്വീസു പാദേസു ഗഹേത്വാ പാരം ഗങ്ഗായ ഖിപിസ്സാമീതി യോജനാ.

കുതോനിദാനാതി കസ്മാ കാരണാ? അട്ഠകഥായം പന സമാസപദമേതം, വിഭത്തിഅലോപേന നിദ്ദേസോതി ദസ്സേതും ‘‘കിംനിദാനാ കിംപച്ചയാ’’തി? അത്ഥോ വുത്തോ. ചിത്തം ഓസ്സജന്തീതി കുസലചിത്തം പവത്തിതും അപ്പദാനവസേന പുരതോ ഖിപന്തി. കുതോ സമുട്ഠായാതി മിച്ഛാവിതക്കാനം സമുട്ഠാനം പുച്ഛതി?

കാമരാഗാദയോ സുഭനിമിത്താദീസു അയോനിസോമനസികാരഹേതൂ. കാമോ പന അയോനിസോമനസികാരോ ച നിയകജ്ഝത്തപരിയാപന്നോതി ആഹ ‘‘അയം അത്തഭാവോ നിദാനം ഏതേസന്തി ഇതോനിദാനാ’’തിആദി. ഏവമേവാതി അട്ഠകഥായം കീളാപസുതകുമാരകാ വിയ മിച്ഛാവിതക്കാ ദട്ഠബ്ബാ, തേസം ഉപ്പത്തിട്ഠാനഭൂതോ ലോകോ വിയ അയം അത്തഭാവലോകോ. തേഹി ഓസ്സജിയമാനം ധങ്കം വിയ ചിത്തം, തസ്സ പാദേ ബദ്ധദീഘസുത്തകം വിയ തം ദൂരാനുബന്ധം സംയോജനന്തി ഏവം ഉപമായ സംസന്ദനം ദട്ഠബ്ബം.

പാപവിതക്കാനം തംസമ്പയുത്തകിലേസാനഞ്ച തണ്ഹാ വിസേസപച്ചയോ തദഭാവേന തേസം അഭാവതോതി ആഹ ‘‘തണ്ഹാസിനേഹതോ ജാതാ’’തി. അത്തഭാവപരിയാപന്നത്താ ‘‘അത്തനി സമ്ഭൂതാ’’തി വുത്തം. തേന നേസം അനഞ്ഞഹേതുകതം ദസ്സേതി, നിഗ്രോധസ്സേവ ഖന്ധജാതീതി ഇമിനാ പന പുഥുഭാവഞ്ച, വിസത്താതിആദിനാ ദുബ്ബിനിസ്സടതഞ്ച. വത്ഥുകാമേസു രൂപാരമ്മണാദീസു പുഥൂസു. പുഥൂ കിലേസകാമാ കാമരൂപതണ്ഹാദയോ. തേഹി കിലേസകാമേഹി കരണഭൂതേഹി. അത്തഭാവം ഖന്ധപഞ്ചകം. യേ വിപസ്സനായ യുത്തപയുത്താ യാഥാവതോ ജാനന്തി.

യതോതി പച്ചത്തേ നിസ്സക്കവചനന്തി ആഹ ‘‘യം നിദാനമസ്സാ’’തി. ‘‘വിനോദേന്തീ’’തി കത്തുനിദ്ദേസേന യേന ന വിനോദേന്തി, തം കാരണം ബാധിതമേവാതി ആഹ ‘‘മഗ്ഗസച്ചേന വിനോദേന്തീ’’തി. വിനോദനഞ്ചേത്ഥ സന്താനതോ നീഹരണം ബഹികരണം സബ്ബസോ പഹാനം, പഹീനേ ച തസ്മിം കിലേസേ ഓഘം തരന്തീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ദുത്തര’’ന്തിആദിമാഹ. ഏതസ്മിം അധിഗതേ ന പുന ഭവോതി അപുനബ്ഭവോ, നിബ്ബാനന്തി ആഹ ‘‘അപുനബ്ഭവസങ്ഖാതസ്സാ’’തിആദി. യസ്മാ ഏത്ഥ ‘‘യേ നം പജാനന്തി, യതോനിദാന’’ന്തി പദദ്വയേന ദുക്ഖസമുദയസച്ചാനി, വിനോദനഗ്ഗഹണേന മഗ്ഗസച്ചം, അപുനബ്ഭവഗ്ഗഹണേന നിരോധസച്ചം പകാസിതം, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ചത്താരി സച്ചാനി പകാസേന്തോ’’തി.

തസ്മിംയേവാതി യത്ഥ ഠിതോ ‘‘രാഗോ ച ദോസോ ചാ’’തിആദിനാ പഞ്ഹം പുച്ഛി, തസ്മിംയേവ പദേസേ ഠിതോ. ദേസനാനുസാരേനാതി സത്ഥു സാമുക്കംസികധമ്മദേസനായ അനുസ്സരണേന. ഞാണം പേസേത്വാതി വിപസ്സനാപടിപാടിയാ നിബ്ബാനം പതി അനുബോധഞാണം പേസേത്വാ പവത്തേത്വാ. സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠിതോതി സഹസ്സനയപടിമണ്ഡിതസ്സ പഠമമഗ്ഗസ്സ അധിഗമേന പഠമഫലേ പതിട്ഠിതോ പടിലഭതീതി യോജനാ. ന കിലിട്ഠത്തഭാവേ തിട്ഠന്തി മഹാനുഭാവത്താ അരിയധമ്മസ്സ. സേതകണ്ഡുപീളകസൂചിയോതി സേതഭാവം പത്വാ കണ്ഡുപീളകാ ലോമസൂചിയോ സബ്ബാ അനവസേസാ പതിതാ പരിഭട്ഠാ അപഗതാ. ഭുമ്മദേവതാപരിഹാരന്തി ഭുമ്മദേവത്തഭാവന്തി.

സൂചിലോമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.