൧. ഇന്ദകസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൫. അത്തനോ പരിണായകത്തേന ഇന്ദോ നാമ മഹേസക്ഖോ, ഇന്ദോതി സമഞ്ഞാ അസ്സാതി കത്വാ ‘‘ഇന്ദകോ’’തിപി വുച്ചതി, തസ്സ ഇന്ദകസ്സ. ഇന്ദകൂടേ പബ്ബതേ നിവസതീതി ഇന്ദകൂടനിവാസീ, തസ്സ ഇന്ദകൂടനിവാസിനോ. ബലികമ്മേഹി യജിതബ്ബതോ പൂജിതബ്ബതോ യക്ഖോ, തസ്സ യക്ഖസ്സ. ഇന്ദസ്സ നിവാസട്ഠാനഭൂതം കൂടം ഇന്ദകൂടന്തി യക്ഖതോ കൂടേന നാമം ലദ്ധം. ഇന്ദകൂടോ ഇന്ദോ ഉത്തരപദലോപേന യഥാ ‘‘കേലാസകൂടോ കേലാസോ’’തി. ഇന്ദോ യക്ഖോതി കൂടതോ യക്ഖേന നാമം ലദ്ധം. ന ചേത്ഥ ഇതരീതരനിസ്സയദോസോ അഞ്ഞമഞ്ഞൂപലക്ഖണഭാവതോ യഥാ തം ‘‘കായകമ്മട്ഠാന’’ന്തി. രൂപന്തി സകലം രൂപക്ഖന്ധമാഹ, ന രൂപായതനന്തി. ഇമം സരീരം പേച്ച അയം കിന്തി പടിലഭതീതി ചോദേതി.

കുതോ ആഗച്ഛതീതി പരാധാരരൂപേ ജീവേ അത്തനി മാതുകുച്ഛിമോക്കന്തേ രൂപസ്സ സമ്ഭവോതി കുതോ നാമ ഠാനതോ ആഗച്ഛതി. തേനാഹ ‘‘ഇമാനി ച അട്ഠീനി ഇമാ ച മംസപേസിയോ’’തിആദി. കഥം ന്വയന്തി അയം കുച്ഛിസങ്ഖാതേ ഗബ്ഭരേ കഥം സജ്ജതീതി പുച്ഛതി. ‘‘സീഹാനംവ നദന്താനം, ദാഠീനം ഗിരിഗബ്ഭരേ’’തിആദിനാ (ഥേരഗാ. നിദാനഗാഥാ) ഗബ്ഭരോ ച കുച്ഛിവാചകോ ആഗതോ. തേനാഹ ‘‘ഗബ്ഭരസ്മിന്തി മാതുകുച്ഛിസ്മി’’ന്തി. പുഗ്ഗലവാദീതി അത്തവാദുപാദാനോ. യഥാ ഹി മച്ഛമംസം ഭുത്തം ഫേണം വിയ ഹുത്വാ വിലീയതി, ന ച പഞ്ഞായതി സത്തഭാവേന അപ്പവത്തനതോ, ഏവമേവം യദി മാതുകുച്ഛിസ്മിം ഗബ്ഭഭാവേന ഉപ്പന്നം രൂപം സത്തോ ന ഭവേയ്യ നോ വഡ്ഢേയ്യ, വിലീയിത്വാ ഗച്ഛേയ്യ, പഞ്ഞായതി ച തം രൂപം, തസ്മാ ജീവോതി ഇമായ ലദ്ധിയാ. ഏവമാഹാതി ‘‘രൂപം…പേ… ഗബ്ഭരസ്മി’’ന്തി ഏവമവോച. പഠമന്തി ഏതേസം പഞ്ചന്നം പഠമം. തേനാഹ ‘‘പഠമേന പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണേന സദ്ധി’’ന്തി. ‘‘ജാതിഉണ്ണംസൂഹീതി ജാതിഏളകായ ഉണ്ണംസൂഹീ’’തി വദന്തി. ‘‘ഗബ്ഭം ഫാലേത്വാ ഗഹിതഉണ്ണാ ജാതിഉണ്ണാ. തസ്സാ അംസൂഹി തീഹി കതസുത്തഗ്ഗേ’’തി സംയുത്തഭാണകാനം അധിപ്പായോ.

അനാവിലോതി അച്ഛോ, സുപ്പസന്നോതി അത്ഥോ. ഏവംവണ്ണപ്പടിഭാഗന്തി വുത്തപ്പമാണസണ്ഠാനസമ്പരിച്ഛിന്നം. കലലം സമ്പവുച്ചതീതി അത്തഭാവോ ഭൂതുപാദാരൂപസങ്ഖാതോ സന്താനവസേന പവത്തമാനോ കലലം നാമാതി കഥീയതി.

കലലാതി യഥാവുത്തകലലരൂപഹേതു തം നിസ്സായ പച്ചയം കത്വാ. മംസധോവനഉദകവണ്ണന്തി വണ്ണതോ മംസധോവനഉദകവണ്ണം, സണ്ഠാനതോ പന വിലീനതിപുസദിസം.

പരിപക്കന്തി പരിപാകകലലഭാവതോ പരിപാകം ഗതം സുപരിപാകം ഗതം. സമൂഹതന്തി സമൂഹഭൂതം സങ്ഗതം. വിവട്ടമാനന്തി പരിണമന്തം. തബ്ഭാവന്തി കരണേ ഏതം ഉപയോഗവചനം, തബ്ഭാവേന പരിണമന്തന്തി അത്ഥോ. നിസ്സക്കേ വാ ഉപയോഗവചനം, തബ്ഭാവതോ കലലഭാവതോ കലലം വിപരിണമന്തം. അബ്ബുദം നാമ ജായതി, അബ്ബുദം നാമ സമ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ.

വിലീനതിപുസദിസാ സണ്ഠാനവസേന, വണ്ണവസേന പന സിതാ അരത്താവ ഹോതീതി വദന്തി. മണ്ഡന്തി ദാരികാനം തഥാ പീളനതോ നിബ്ബത്തമരിചപക്കസ്സ സാരഭൂതം രസം. സബ്ബഭാഗേഹി മുച്ചതീതി സോ മണ്ഡോ കപാലേ അലഗ്ഗോ ഹുത്വാ തസ്സ സബ്ബഭാഗേഹി മുച്ഛിത്വാ പിണ്ഡിതോ ഹുത്വാ തിട്ഠതി. ഏവരൂപാ പേസി ഹോതീതി സാ പേസി ഗബ്ഭാസയേ കത്ഥചി അലഗ്ഗാ യഥാവുത്തമണ്ഡോ വിയ പിണ്ഡിതോ ഹുത്വാ തിട്ഠതി. തേനാഹ ‘‘വിലീനതിപുസദിസാ’’തി.

പേസി നിബ്ബത്തതീതി ഏത്ഥ പേസീതി നിസ്സക്കേ പച്ചത്തവചനന്തി ആഹ ‘‘തതോ പേസിതോ’’തി.

ഘനസ്സ സണ്ഠാനം. നിബ്ബത്തം കമ്മപച്ചയാതി തംസണ്ഠാനം രൂപധമ്മനിബ്ബത്തിയാ ജായതി. ‘‘ജരാമരണം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്ന’’ന്തി (സം. നി. ൨.൨൦) ഹി വുത്തം.

പീളകാതി പീളകസദിസാ മംസപിണ്ഡാ ജായന്തി.

സത്തമാദീനീതി ആദി-സദ്ദേന അട്ഠമസത്താഹതോ പട്ഠായ യാവ ഏകചത്താലീസാ ചതുത്തിംസ സത്താഹാനി സങ്ഗണ്ഹാതി. പരിണതകാലന്തി ഗബ്ഭസ്സ പരിണതകാലം. നവമാസതോ ബഹി പരിപക്കോ നാമ ഹോതി കേസലോമാദിനിബ്ബത്തിതോ. തേനാഹ ‘‘ദ്വാചത്താലീസേ സത്താഹേ ഏതാനി ജായന്തീ’’തി.

തസ്സാതി ഗബ്ഭസേയ്യകസത്തസ്സ. മാതുഉദരപടലേന ഏകാബദ്ധോ ഹോതി യതോ മാതരാ പരിഭുത്തആഹാരോ ആമാസയേ പതിട്ഠിതേ ഗബ്ഭസ്സ നാഭിനാളാനുസാരേന ഗബ്ഭഗതസ്സ സരീരം സമ്പത്വാ ആഹാരകിച്ചം കരോതി. ആഹാരസമുട്ഠാനരൂപം സമുട്ഠാപേതീതി ഗബ്ഭഗതസ്സ കായേ ഓജായ പച്ചയോ ഹോതി. സാ ച തം പച്ചയം ലഭിത്വാ ഓജട്ഠമകം രൂപം സമുട്ഠാപേതി. ഏവം മാതരാ പരിഭുത്തആഹാരപച്ചയേന ഗബ്ഭഗതോ ദസ മാസേ യാപേതി അത്തനോ നാഭിനാളാനുസാരഗതേനേവ തേന യാവ ആഹാരസമുട്ഠാനസത്താഹോ, തതോ പട്ഠായ ആഹരണതോ. കേചി പന ‘‘മാതരാ പരിഭുത്തആഹാരോ ബാഹിരവഗ്ഗോ വിയ തസ്സ കായം അഭിസന്നേതി പരിസന്നേതി, തേന സോ യാപേതീ’’തി വദന്തി. കുച്ഛിഗതം ഉദരപടലേന തിരോഹിതത്താ ബഹി ഠിതന്തി വത്തബ്ബതം ന അരഹതീതി ‘‘കുച്ഛിയാ അബ്ഭന്തരഗതോ’’തി ആഹ. മാതുകുച്ഛിഗതോ നരോതി മാതു തിരോകുച്ഛിഗതോ. ഏവം ഖോതി ഇമിനാ യഥാവുത്താകാരേന അയം സത്തോ…പേ… നിബ്ബത്തതി, തസ്മാ രൂപം ന ജീവോ. ന ഹി ദിട്ഠിഗതസ്സ സത്താഹക്കമേന വുഡ്ഢിപ്പത്തോ ഇച്ഛിതോ അനിച്ചതാപത്തിതോ.

ഇന്ദകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.