൮. സകലികസുത്തവണ്ണനാ

൩൮. തന്തി ഉയ്യാനം സങ്ഖം ഗതന്തി സമ്ബന്ധോ. ധനുനാ സരേന ഗഹന്തി പോഥയന്തി ബാധേന്തീതി ധനുഗ്ഗഹാ. തം സമ്പടിച്ഛീതി തസ്സാ സിലായ ഹേട്ഠാഭാഗേന ഉഗ്ഗന്ത്വാ സമ്പടിച്ഛി. സത്ഥു പുഞ്ഞാനുഭാവേന ഉപഹതത്താ സയമ്പി പരിപതന്തീ വാതം ഉപത്ഥമ്ഭേതി. അഭിഹനി സത്ഥാരാ അനാവജ്ജിതത്താ. തഞ്ച ഖോ കമ്മഫലവസേനാതി ദട്ഠബ്ബം. തതോ ഏവ തതോ പട്ഠായ ഭഗവതോ അഫാസു ജാതന്തി ഏതേനപി ഉപാദിണ്ണകസരീരേ നാമ അനിട്ഠാപി സമ്ഫസ്സകാ പതന്തി ഏവ തഥാരൂപേന കമ്മുനാ കതോകാസേതി ദസ്സേതി. അയം വിഹാരോതി ഗിജ്ഝകൂടവിഹാരോ. ഉജ്ജങ്ഗലോ ന കത്തബ്ബപരോ. വിസമോതി ഭൂമിഭാഗവസേന വിസമോ. സിവികാകാരേന സജ്ജിതോ മഞ്ചോ ഏവ മഞ്ചസിവികാ.

ഭുസാതി ദള്ഹാ. ദുക്ഖാതി ദുക്ഖമാ ദുത്തിതിക്ഖാ. ഖരാതി കക്കസാ. കടുകാതി അനിട്ഠാ. അസാതാതി ന സാതാ അപ്പിയാ. ന അപ്പേതീതി ന ഉപേതി. ന അപ്പായന്തീതി ന ഖമന്തി. വേദനാധിവാസനഖന്തിയാ സതിസമ്പജഞ്ഞയുത്തത്താ സബ്ബസത്തട്ഠിതാഹാരസമുദയവത്ഥുജാതസ്സ ആദീനവനിസ്സരണാനം പഗേവ സുപ്പടിവിദിതത്താ യഥാ സമുദാചാരോ ചിത്തം നാഭിഭവതി, ഏവം സമ്മദേവ ഉപട്ഠാപിതസതിസമ്പജഞ്ഞത്താ വുത്തം ‘‘വേദനാധിവാസന…പേ… ഹുത്വാ’’തി. അപീളിയമാനോതി അബാധിയമാനോ. കാമം അനിട്ഠായ വേദനായ ഫുട്ഠോ തായ അപീളിയമാനോ നാമ നത്ഥി, പരിഞ്ഞാതവത്ഥുകത്താ പന തസ്സാ വസേ അവത്തമാനോ ‘‘അവിഹഞ്ഞമാനോ’’തി വുത്തോ. തേനാഹ ‘‘സമ്പരിവത്തസായിതായ വേദനാനം വസം അഗച്ഛന്തോ’’തി.

സീഹസേയ്യന്തി ഏത്ഥ സയനം സേയ്യാ, സീഹസ്സ വിയ സേയ്യാ സീഹസേയ്യാ, തം സീഹസേയ്യം. അഥ വാ സീഹസേയ്യന്തി സേട്ഠസേയ്യം ഉത്തമസേയ്യം. സ്വായമത്ഥോ അട്ഠകഥായമേവ ആഗമിസ്സതി. ‘‘വാമേന പസ്സേന സേന്തീ’’തി ഏവം വുത്താ കാമഭോഗിസേയ്യാ. ദക്ഖിണപസ്സേന സയാനോ നാമ നത്ഥി ദക്ഖിണഹത്ഥസ്സ സരീരഗ്ഗഹണാദിയോഗക്ഖമതോ. പുരിസവസേന ചേതം വുത്തം. ഏകേന പസ്സേന സയിതും ന സക്കോന്തി ദുക്ഖുപ്പത്തിതോ. അയം സീഹസേയ്യാതി അയം യഥാവുത്താ സീഹസേയ്യാ. തേജുസ്സദത്താതി ഇമിനാ സീഹസ്സ അഭീതഭാവം ദസ്സേതി. ഭീരുകജാതികാ ഹി സേസമിഗാ അത്തനോ ആസയം പവിസിത്വാ ഉത്രാസബഹുലാ സന്താസപുബ്ബകം യഥാ തഥാ സയന്തി, സീഹോ പന അഭിരുകഭാവതോ സതോകാരീ ഭിക്ഖു വിയ സതിം ഉപട്ഠപേത്വാവ സയതി. തേനാഹ ‘‘ദ്വേ പുരിമപാദേ’’തിആദി. പുരിമപാദേതി ദക്ഖിണപുരിമപാദേ വാമസ്സ പുരിമപാദസ്സ ഠപനവസേന ദ്വേ പുരിമപാദേ ഏകസ്മിം ഠാനേ ഠപേത്വാ. പച്ഛിമപാദേതി ദ്വേ പച്ഛിമപാദേ. വുത്തനയേനേവ ഇധാപി ഏകസ്മിം ഠാനേ ഠപനം വേദിതബ്ബം. ഠിതോകാസസല്ലക്ഖണം അഭീരുകഭാവേനേവ. സീസം പന ഉക്ഖിപിത്വാതിആദിനാ വുത്തസീഹകിരിയാ അനുത്രാസപബുജ്ഝനം വിയ അഭീരുകഭാവസിദ്ധാ ധമ്മതാവസേനേവാതി വേദിതബ്ബാ. സീഹവിജമ്ഭിതവിജമ്ഭനം അതിവേലം ഏകാകാരേന ഠപിതാനം സരീരാവയവാനം ഗമനാദികിരിയാസു യോഗ്ഗഭാവാപാദനത്ഥം. തിക്ഖത്തും സീഹനാദനദനം അപ്പേസക്ഖമിഗജാതപരിഹരണത്ഥം.

സേതി അബ്യാവടഭാവേന പവത്തതി ഏത്ഥാതി സേയ്യാ, ചതുത്ഥജ്ഝാനമേവ സേയ്യാ ചതുത്ഥജ്ഝാനസേയ്യാ. കിം പനേത്ഥ തം ചതുത്ഥജ്ഝാനന്തി? ആനാപാനചതുത്ഥജ്ഝാനം. തതോ ഹി വുട്ഠഹിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അനുക്കമേന അഗ്ഗമഗ്ഗം അധിഗന്ത്വാ തഥാഗതോ ജാതോതി. ‘‘തയിദം പദട്ഠാനം നാമ, ന സേയ്യാ, തഥാപി യസ്മാ ‘ചതുത്ഥജ്ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ സമനന്തരം ഭഗവാ പരിനിബ്ബായീ’തി മഹാപരിനിബ്ബാനേ (ദീ. നി. ൨.൨൧൯) ആഗതം. തസ്മാ ലോകിയചതുത്ഥജ്ഝാനസമാപത്തി ഏവ തഥാഗതസേയ്യാ’’തി കേചി. ഏവം സതി പരിനിബ്ബാനകാലികാവ തഥാഗതസേയ്യാതി ആപജ്ജതി; ന ച തഥാഗതോ ലോകിയചതുത്ഥജ്ഝാനസമാപജ്ജനബഹുലോ വിഹാസി. അഗ്ഗഫലവസേന പവത്തം പനേത്ഥ ചതുത്ഥജ്ഝാനം വേദിതബ്ബം. തത്ഥ യഥാ സത്താനം നിദ്ദുപഗമലക്ഖണാ സേയ്യാ ഭവങ്ഗചിത്തവസേന ഹോതി, സാ ച നേസം പഠമം ജാതിസമന്വയാ യേഭുയ്യവുത്തികാ, ഏവം ഭഗവതോ അരിയജാതിസമന്വയം യേഭുയ്യവുത്തികം അഗ്ഗഫലഭൂതം ചതുത്ഥജ്ഝാനം തഥാഗതസേയ്യാതി വേദിതബ്ബാ. സീഹസേയ്യാ നാമ സേട്ഠസേയ്യാതി ആഹ ‘‘ഉത്തമസേയ്യാ’’തി.

‘‘കാലപരിച്ഛേദം കത്വാ യഥാപരിച്ഛേദം ഉട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി ഏവം തദാ മനസികാരസ്സ അകതത്താ പാളിയം ‘‘ഉട്ഠാനസഞ്ഞം മനസികരിത്വാ’’തി ന വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ഉട്ഠാനസഞ്ഞന്തി പനേത്ഥ ന വുത്ത’’ന്തി. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘ഗിലാനസേയ്യാ ഹേസാ’’തി. സാ ഹി ചിരകാലപ്പവത്തികാ ഹോതി.

വിസും വിസും രാസിവസേന അനാഗന്ത്വാ ഏകജ്ഝം പുഞ്ജവസേന ആഗതത്താ വുത്തം ‘‘സബ്ബാപി താ’’തി. തേനാഹ ‘‘സത്തസതാ’’തി. വികാരമത്തമ്പീതി വേദനായ അസഹനവസേന പവത്തനാകാരമത്തമ്പി. സുസമ്മട്ഠകഞ്ചനം വിയാതി സമ്മട്ഠസുസജ്ജിതസുവണ്ണം വിയ.

ധമ്മാലപനന്തി അസങ്ഖാരികസമുപ്പന്നസഭാവാലപനം. സമുല്ലപിതഞ്ഹി ആകാരസമാനവചനമേതം. നാഗോ വിയ വാതി പവത്തതീതി നാഗവോ. തസ്സ ഭാവോ നാഗവതാ. വിഭത്തിലോപേന ഹേസ നിദ്ദേസോ, മഹാനാഗഹത്ഥിസദിസതായാതി അത്ഥോ. ബ്യത്തുപരിചരണട്ഠേനാതി ബ്യത്തം ഉപരൂപരി അത്തനോ കിരിയാചരണേന. ആജാനീയോതി സമ്മാപതിതം ദുക്ഖം സഹന്തോ അത്തനാ കാതബ്ബകിരിയം ധീരോ ഹുത്വാ നിത്ഥാരകോ. കാരണാകാരണജാനനേനാതി നിയ്യാനികാനിയ്യാനികകരണഞാതതായ. തേനേവട്ഠേനാതി അപ്പടിസമട്ഠേനേവ. ‘‘മുത്തോ മോചേയ്യ’’ന്തിആദി ധുരവാഹട്ഠേന. നിബ്ബിസേവനട്ഠേനാതി രാഗാദിവിസവിഗതഭാവേന.

അനിയമിതാണത്തീതി അനുദ്ദേസികം ആണാപനം. സാമഞ്ഞകതോപി സമാധിസദ്ദോ പകരണതോ ഇധ വിസേസത്ഥോതി ആഹ ‘‘സമാധിന്തി അരഹത്തഫലസമാധി’’ന്തി. പടിപ്പസ്സദ്ധിവസേന സബ്ബകിലേസേഹി സുട്ഠു വിമുത്തന്തി സുവിമുത്തം. അഭിനതം നാമ ആരമ്മണേ അഭിമുഖഭാവേന പവത്തിയാ. അപനതം അപഗമനവസേന പവത്തിയാ, വിമുഖതായാതി അത്ഥോ. ലോകിയജ്ഝാനചിത്തം വിയ വിപസ്സനാ വിയ ച സസങ്ഖാരേന സപ്പയോഗേന തദങ്ഗപ്പഹാനവിക്ഖമ്ഭനപഹാനവസേന ച വിക്ഖമ്ഭേത്വാ ന അധിഗതം ന ഠപിതം, കിഞ്ചരഹി കിലേസാനം സബ്ബസോ ഛിന്നതായാതി ആഹ ‘‘ഛിന്നത്താ വതം ഫലസമാധിനാ സമാഹിത’’ന്തി. അതിക്കമിതബ്ബന്തി ആചാരാതിക്കമവസേന ലങ്ഘിതബ്ബം. സാ പന ലങ്ഘനാ ആസാദനാ ഘട്ടനാതി ആഹ ‘‘ഘട്ടേതബ്ബ’’ന്തി.

പഞ്ചവേദാ നാമ – ഇരുവേദോ, യജുവേദോ, സാമവേദോ, ആഥബ്ബണവേദോ, ഇതിഹാസോ ചാതി ഏവം ഇതിഹാസപഞ്ചമാനം വേദാനം. ‘‘ചര’’ന്തി വചനവിപല്ലാസേന വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ചരന്താ’’തി, തപന്താതി അത്ഥോ. ഹീനത്തരൂപാതി ഹീനാധിമുത്തികതായ നിഹീനചിത്തസഭാവാ. വിമുത്തികതായ അഭാവതോ നിബ്ബാനങ്ഗമാ ന ഹോന്തി. അരഹത്താധിഗമകമ്മസ്സ അഭബ്ബതായ പരിഹീനത്ഥാ. അജ്ഝോത്ഥടാതി അഭിഭൂതാ. താദിസേഹേവ സീലേഹീതി ഗോസീലാദീഹി. ബദ്ധാതി സമാദപേത്വാ പവത്തനവസേന അനുബദ്ധാ. ലൂഖം തപന്തി അത്തകിലമഥാനുയോഗം. തം പന ഏകദേസേന ദസ്സേന്തോ ‘‘പഞ്ചാതപതാപന’’ന്തിആദിമാഹ. ‘‘ഏവം പടിപന്നസ്സ മോക്ഖോ നത്ഥി, ഏവം പടിപന്നസ്സ വട്ടതോ മുത്തി അത്ഥീ’’തി വദന്തീ സാ അത്തതോ സാസനസ്സ നിയ്യാനഭാവോ കഥിതോ നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘സാസനസ്സ നിയ്യാനികഭാവം കഥേന്തീ’’തി. ആദിന്തി ഗാഥാദ്വയം.

സകലികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.