൫. ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിസുത്തവണ്ണനാ

൩൫. ഉജ്ഝാനവസേന പവത്താ സഞ്ഞാ ഏതേസം അത്ഥി, ഉജ്ഝാനവസേന വാ സഞ്ജാനന്തീതി ഉജ്ഝാനസഞ്ഞീ. കാരയേതി കതാനം പരിയന്തം കാരയേതി അത്ഥോ. പരിയന്തകാരിതന്തി പരിച്ഛിന്നകാരിതം പരിമിതവചനന്തി അത്ഥോ. പംസുകൂലാദിപടിപക്ഖനയേന പത്തുണ്ണദുകുലാദി വുത്തം. നാമം ഗഹിതന്തി ഏതേന ‘‘ഉജ്ഝാനസഞ്ഞികാ’’തി ഏത്ഥ ക-സദ്ദോ സഞ്ഞായന്തി ദസ്സേതി.

അഞ്ഞേനാകാരേന ഭൂതന്തി അത്തനാ പവേദിയമാനാകാരതോ അഞ്ഞേന അസുദ്ധേന ആകാരേന വിജ്ജമാനം ഉപലബ്ഭമാനം അത്താനം. വഞ്ചേത്വാതി പലമ്ഭേത്വാ. തസ്സ കുഹകസ്സ. തം ചതുന്നം പച്ചയാനം പരിഭുഞ്ജനം. പരിജാനന്തീതി തസ്സ പടിപത്തിം പരിച്ഛിജ്ജ ജാനന്തി. കാരകോതി സമ്മാപടിപത്തിയാ കത്താ, സമ്മാപടിപജ്ജിതാതി അത്ഥോ.

ഇദന്തി ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന വുത്തം, അയന്തി അത്ഥോ. ധമ്മാനുധമ്മപടിപദാതി നിബ്ബാനധമ്മസ്സ അനുച്ഛവികതായ അനുധമ്മഭൂതാ പടിപദാ. പടിപക്ഖവിധമനേ അസിഥിലതായ ദള്ഹാ. ഭാസിതമത്തേന ച സവനമത്തേന ചാതി ഏത്ഥ ച-സദ്ദോ വിസേസനിവത്തിഅത്ഥോ. തേന ഭാസിതസ്സ സുതസ്സ ച സമ്മാപടിപത്തിവിസേസം നിവത്തേതി. ലോകപരിയായന്തി ലോകസ്സ പരിവിധമനം ഉപ്പാദനിരോധവസേന സങ്ഖാരാനം പരാവുത്തിം. തേനാഹ ‘‘സങ്ഖാരലോകസ്സ ഉദയബ്ബയ’’ന്തി. സ്വായമത്ഥോ സച്ചപടിവേധേനേവ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ചതുസച്ചധമ്മഞ്ച അഞ്ഞായാ’’തി. ഏവം ന കുബ്ബന്തീതി അത്തനി വിജ്ജമാനമ്പി ഗുണം അനാവീകരോന്തോ ‘‘യഥാ തുമ്ഹേ വദഥ, ഏവം ന കുബ്ബന്തീ’’തി അവിജ്ജമാനതം ബ്യാകരോതീതി അത്ഥോ.

അകാരകമേവാതി ദോസം അകാരകമേവ. അച്ചയസ്സ പടിഗ്ഗണ്ഹനം നാമ അധിവാസനം, ഏവം സോ ദേസകേന ദേസിയമാനോ തതോ വിഗതോ നാമ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതൂതി ഖമതൂ’’തി.

സഭാവേനാതി സഭാവതോ. ഏകസദിസന്തി പരേസം ചിത്താചാരം ജാനന്തമ്പി അജാനന്തേഹി സഹ ഏകസദിസം കരോന്താ. പരതോതി പച്ഛാ. കഥായ ഉപ്പന്നായാതി ‘‘കസ്സച്ചയാ ന വിജ്ജന്തീ’’തിആദികഥായ പവത്തമാനായ ‘‘തഥാഗതസ്സ ബുദ്ധസ്സാ’’തിആദിനാ ബുദ്ധബലം ബുദ്ധാനുഭാവം ദീപേത്വാ. ഖമിസ്സാമീതി അച്ചയദേസനം പടിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമി. തപ്പടിഗ്ഗഹോ ഹി ഇധ ഖമനന്തി അധിപ്പേതം, സത്ഥാ പന സബ്ബകാലം ഖമോ ഏവ.

കോപോ അന്തരേ ചിത്തേ ഏതസ്സാതി കോപന്തരോ. ദോസോ ഗരു ഗരുകാതബ്ബോ അസ്സാതി ദോസഗരു. ‘‘പടിമുച്ചതീ’’തി വാ പാഠോ, അയമേവ അത്ഥോ. അച്ചായികകമ്മന്തി സഹസാ അനുപധാരേത്വാ കിരിയാ. നോ ചിധാതി നോ ചേ ഇധ. ഇധാതി നിപാതമത്തം. അപഗതം അപനീതം. ദോസോ നോ ചേ സിയാ, തേന പരിയായേന യദി അപരാധോ നാമ ന ഭവേയ്യാതി. ന സമ്മേയ്യും ന വൂപസമേയ്യും. കുസലോതി അനവജ്ജോ.

ധീരോ സതോതി പദദ്വയേന വട്ടഛിന്ദം ആഹ. കോ നിച്ചമേവ പണ്ഡിതോ നാമാതി അത്ഥോതി ‘‘കസ്സച്ചയാ’’തിആദികായ പുച്ഛാഗാഥായ അത്ഥോ. ദീഘമജ്ഝിമസംവണ്ണനാസു തഥാഗത-സദ്ദോ വിത്ഥാരതോ സംവണ്ണിതോതി ആഹ ‘‘ഏവമാദീഹി കാരണേഹി തഥാഗതസ്സാ’’തി. ബുദ്ധത്താദീഹീതി ആദി-സദ്ദേന ‘‘ബോധേതാ പജായാ’’തിആദിനാ (മഹാനി. ൧൯൨; ചൂളനി. പാരായനത്ഥുതിഗാഥാനിദ്ദേസ ൯൭) നിദ്ദേസേ ആഗതകാരണാനി സങ്ഗയ്ഹന്തി. വിമോക്ഖം വുച്ചതി അരിയമഗ്ഗോ, തസ്സ അന്തോ അഗ്ഗഫലം, തത്ഥ ഭവാ പണ്ണത്തി, തസ്സാ വസേന. ഏവം ബുദ്ധബലം ദീപേതി. ഇദാനി ഖിത്തം സങ്ഖേപേന സംഹരാപിതം ഹോതീതി ദസ്സേതി.

ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.