൩. ജടാസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. യേന അത്ഥേന തണ്ഹാ ‘‘ജടാ’’തി വുത്താ, തമേവത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘ജാലിനിയാ’’തി വുത്തം. സാ ഹി അട്ഠസതതണ്ഹാവിചരിതപഭേദാ അത്തനോ അവയവഭൂതാ ഏവ ജാലാ ഏതിസ്സാ അത്ഥീതി ജാലിനീതി വുച്ചതി. ഇദാനിസ്സാ ജടാകാരേന പവത്തിം ദസ്സേതും ‘‘സാ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ രൂപാദീസു ആരമ്മണേസൂതി തസ്സാ പവത്തിട്ഠാനമാഹ രൂപാദിഛളാരമ്മണവിനിമുത്തസ്സ തണ്ഹാവിസയസ്സ അഭാവതോ. ഹേട്ഠുപരിയവസേനാതി കദാചി രൂപാരമ്മണേ കദാചി യാവ ധമ്മാരമ്മണാ, കദാചി ധമ്മാരമ്മണേ കദാചി യാവ രൂപാരമ്മണാതി ഏവം ഹേട്ഠാ ച ഉപരി ച പവത്തിവസേന. ദേസനാക്കമേന ചേത്ഥ ഹേട്ഠുപരിയതാ വേദിതബ്ബാ, കാമരാഗാദിവസേനപി അയമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. സങ്ഖാരാനം ഖണികഭാവതോ അപരാപരുപ്പത്തി ഏത്ഥ സംസിബ്ബനന്തി ആഹ ‘‘പുനപ്പുനം ഉപ്പജ്ജനതോ സംസിബ്ബനട്ഠേനാ’’തി. ഇദം യേന സമ്ബന്ധേന ജടാ വിയാതി ജടാതി ജടാതണ്ഹാനം ഉപമൂപമേയ്യതാ, തംദസ്സനം. അയഞ്ഹേത്ഥ അത്ഥോ – യഥാ ജാലിനീ വേളുഗുമ്ബസ്സ സാഖാ, താസം സഞ്ചയാദയോ ച അത്തനോ അവയവേഹി സംസിബ്ബിതാ വിനദ്ധാ ‘‘ജടാ’’തി വുച്ചന്തി, ഏവം തണ്ഹാപി സംസിബ്ബനസഭാവേനാതി.

ഇമേ സത്താ ‘‘മമ ഇദ’’ന്തി പരിഗ്ഗഹിതം അത്തനിബ്ബിസേസം മഞ്ഞമാനാ അബ്ഭന്തരിമം കരോന്തി. അബ്ഭന്തരട്ഠോ ച അന്തോ-സദ്ദോതി സകപരിക്ഖാരേസു ഉപ്പജ്ജനമാനാപി തണ്ഹാ ‘‘അന്തോജടാ’’തി വുത്താ. പബ്ബജിതസ്സ പത്താദി, ഗഹട്ഠസ്സ ഹത്ഥിആദി സകപരിക്ഖാരോ. അത്താതി ഭവതി ഏത്ഥ അഭിമാനോതി അത്തഭാവോ, ഉപാദാനക്ഖന്ധപഞ്ചകം. സരീരന്തി കേചി. ‘‘മമ അത്തഭാവോ സുന്ദരോ, അസുകസ്സ വിയ മമ അത്തഭാവോ ഭവേയ്യാ’’തിആദിനാ സകഅത്തഭാവാദീസു തണ്ഹായ ഉപ്പജ്ജനാകാരോ വേദിതബ്ബോ. അത്തനോ ചക്ഖാദീനി അജ്ഝത്തികായതനാനി, അത്തനോ ച പരേസഞ്ച രൂപാദീനി ബാഹിരായതനാനി, പരേസം സബ്ബാനി വാ. സപരസന്തതിപരിയാപന്നാനി വാ ചക്ഖാദീനി അജ്ഝത്തികായതനാനി, തഥാ രൂപാദീനി ബാഹിരായതനാനി. പരിത്തമഹഗ്ഗതഭവേസു പവത്തിയാപി തണ്ഹായ അന്തോജടാബഹിജടാഭാവോ വേദിതബ്ബോ. കാമഭവോ ഹി കസ്സചിപി കിലേസസ്സ അവിക്ഖമ്ഭിതത്താ കത്ഥചിപി അവിമുത്തോ അജ്ഝത്തഗ്ഗഹണസ്സ വിസേസപച്ചയോതി ‘‘അജ്ഝത്തം അന്തോ’’തി ച വുച്ചതി, തബ്ബിപരിയായതോ രൂപാരൂപഭവോ ‘‘ബഹിദ്ധാ ബഹീ’’തി ച. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘അജ്ഝത്തസംയോജനോ പുഗ്ഗലോ, ബഹിദ്ധാസംയോജനോ പുഗ്ഗലോ’’തി (അ. നി. ൨.൩൭).

വിസയഭേദേന പവത്തിആകാരഭേദേന അനേകഭേദഭിന്നമ്പി തണ്ഹം ജടാഭാവസാമഞ്ഞേന ഏകന്തി ഗഹേത്വാ ‘‘തായ ഏവം ഉപ്പജ്ജമാനായ ജടായാ’’തി വുത്തം. സാ പന പജാതി വുത്തസത്തസന്താനപരിയാപന്നാ ഏവ ഹുത്വാ പുനപ്പുനം തം ജടേന്തീ വിനന്ധന്തീ പവത്തതീതി ആഹ ‘‘ജടായ ജടിതാ പജാ’’തി. തഥാ ഹി പരമത്ഥതോ യദിപി അവയവബ്യതിരേകേന സമുദായോ നത്ഥി, ഏകദേസോ പന സമുദായോ നാമ ന ഹോതീതി അവയവതോ സമുദായം ഭിന്നം കത്വാ ഉപമൂപമേയ്യം ദസ്സേന്തോ ‘‘യഥാ നാമ വേളുജടാദീഹി…പേ… സംസിബ്ബിതാ’’തി ആഹ. ഇമം ജടന്തി സമ്ബന്ധോ. തീസു ധാതൂസു ഏകമ്പി അസേസേത്വാ സംസിബ്ബനേന തേധാതുകം ജടേത്വാ ഠിതം. തേനസ്സാ മഹാവിസയതം വിജടനസ്സ ച സുദുക്കരഭാവമാഹ. വിജടേതും കോ സമത്ഥോതി ഇമിനാ ‘‘വിജടയേ’’തി പദം സത്തിഅത്ഥം, ന വിധിഅത്ഥന്തി ദസ്സേതി.

ഏവം ‘‘അന്തോജടാ’’തിആദിനാ പുട്ഠോ അഥസ്സ ഭഗവാ തമത്ഥം വിസ്സജ്ജേന്തോ ‘‘സീലേ പതിട്ഠായാ’’തിആദിമാഹ. ഏത്ഥ സീലേതി കുസലസീലേ. തം പന പാതിമോക്ഖസംവരാദിഭേദേസു പരിസുദ്ധമേവ ഇച്ഛിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ചതുപാരിസുദ്ധിസീലേ’’തി.

നരതി നേതീതി നരോ, പുരിസോ. കാമം ഇത്ഥീപി തണ്ഹാജടാവിജടനേ സമത്ഥാ അത്ഥി, പധാനമേവ പന സത്തം ദസ്സേന്തോ ‘‘നരോ’’തി ആഹ യഥാ ‘‘സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി, അട്ഠകഥായം പന അവിഭാഗേന പുഗ്ഗലപരിയായോ അയന്തി ദസ്സേതും ‘‘നരോതി സത്തോ’’തി വുത്തം. വിപാകഭൂതായ സഹ പഞ്ഞായ ഭവതീതി സപഞ്ഞോ. തായ ഹി ആദിതോ പട്ഠായ സന്താനവസേന ബഹുലം പവത്തമാനായ അയം സത്തോ സവിസേസം സപഞ്ഞോതി വത്തബ്ബതം അരഹതി. വിപാകപഞ്ഞാപി ഹി സന്താനവിസേസേന ഭാവനാപഞ്ഞുപ്പത്തിയാ ഉപനിസ്സയപച്ചയോ ഹോതി അഹേതുകദ്വിഹേതുകാനം തദഭാവതോ. കമ്മജതിഹേതുകപടിസന്ധിപഞ്ഞായാതി കമ്മജായ തിഹേതുകപടിസന്ധിയം പഞ്ഞായാതി ഏവം തിഹേതുകസദ്ദോ പടിസന്ധിസദ്ദേന സമ്ബന്ധിതബ്ബോ, ന പഞ്ഞാസദ്ദേന. ന ഹി പഞ്ഞാ തിഹേതുകാ അത്ഥി. പടിസന്ധിതോ പഭുതി പവത്തമാനാ പഞ്ഞാ ‘‘പടിസന്ധിയം പഞ്ഞാ’’തി വുത്താ തംമൂലകത്താ, ന പടിസന്ധിക്ഖണേ പവത്താ ഏവ.

ചിന്തേതി ആരമ്മണം ഉപനിജ്ഝായതീതി ചിത്തം, സമാധി. സോ ഹി സാതിസയം ഉപനിജ്ഝാനകിച്ചോ. ന ഹി വിതക്കാദയോ വിനാ സമാധിനാ തമത്ഥം സാധേന്തി, സമാധി പന തേഹി വിനാപി സാധേതീതി. പഗുണബലവഭാവാപാദനേന പച്ചയേഹി ചിത്തം, അത്തസന്താനം ചിനോതീതിപി ചിത്തം, സമാധി. പഠമജ്ഝാനാദിവസേന ചിത്തവിചിത്തതായ ഇദ്ധിവിധാദിചിത്തകരണേന ച സമാധി ചിത്തന്തി വിനാപി പരോപദേസേനസ്സ ചിത്തപരിയായോ ലബ്ഭതേവ. അട്ഠകഥായം പന ചിത്ത-സദ്ദോ വിഞ്ഞാണേ നിരുള്ഹോതി കത്വാ വുത്തം ‘‘ചിത്തസീസേന ഹേത്ഥ അട്ഠ സമാപത്തിയോ കഥിതാ’’തി. യഥാസഭാവം പകാരേഹി ജാനാതീതി പഞ്ഞാ. സാ യദിപി കുസലാദിഭേദതോ ബഹുവിധാ, ‘‘ഭാവയ’’ന്തി പന വചനതോ ഭാവേതബ്ബാ ഇധാധിപ്പേതാതി തം ദസ്സേന്തോ ‘‘പഞ്ഞാനാമേന വിപസ്സനാ കഥിതാ’’തി. യദിപി കിലേസാനം പഹാനം ആതാപനം, തം സമ്മാദിട്ഠിആദീനമ്പി അത്ഥേവ, ആതപ്പസദ്ദോ വിയ പന ആതാപ-സദ്ദോ വീരിയേ ഏവ നിരുള്ഹോതി ആഹ ‘‘ആതാപീതി വീരിയവാ’’തി. യഥാ കമ്മട്ഠാനം തായ പഞ്ഞായ പരിതോ ഹരീയതി പവത്തീയതി, ഏവം സാപി തദത്ഥം യോഗിനാതി ആഹ ‘‘പാരിഹാരിയപഞ്ഞാ’’തി. അഭിക്കമാദീനി സബ്ബകിച്ചാനി സാത്ഥകസമ്പജഞ്ഞാദിവസേന പരിച്ഛിജ്ജ നേതീതി സബ്ബകിച്ചപരിണായികാ.

യസ്മാ പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനേന ഗാഥാ ഭാസിതാ, തസ്മാ പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനമേവ ഉപമം ദസ്സേന്തോ ‘‘യഥാ നാമ പുരിസോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സുനിസിതന്തി സുട്ഠു നിസിതം, അതിവിയ തിഖിണന്തി അത്ഥോ. സത്ഥസ്സ നിസിതതരഭാവകരണം നിസാനസിലായം, ബാഹുബലേന ചസ്സ ഉക്ഖിപനന്തി ഉഭയമ്പേതം അത്ഥാപന്നം കത്വാ ഉപമാ വുത്താതി തദുഭയം ഉപമേയ്യം ദസ്സേന്തോ ‘‘സമാധിസിലായം സുനിസിതം…പേ… പഞ്ഞാഹത്ഥേന ഉക്ഖിപിത്വാ’’തി ആഹ. സമാധിഗുണേന ഹി പഞ്ഞായ തിക്ഖഭാവോ. യഥാഹ ‘‘സമാഹിതോ യഥാഭൂതം പജാനാതീ’’തി (സം. നി. ൩.൫; ൪.൯൯; ൫.൧൦൭൧). വീരിയഞ്ചസ്സാ ഉപത്ഥമ്ഭകം പഗ്ഗണ്ഹനതോ. വിജടേയ്യാതി വിജടേതും സക്കുണേയ്യ. വുട്ഠാനഗാമിനിവിപസ്സനായ ഹി വത്തമാനായ യോഗാവചരോ തണ്ഹാജടം വിജടേതും സമത്ഥോ നാമ. വിജടനഞ്ചേത്ഥ സമുച്ഛേദവസേന പഹാനന്തി ആഹ – ‘‘സഞ്ഛിന്ദേയ്യ സമ്പദാലേയ്യാ’’തി.

മഗ്ഗക്ഖണേ പനേസ വിജടേതി നാമ, അഗ്ഗഫലക്ഖണേ സബ്ബസോ വിജടിതജടോ നാമ. തേനാഹ ‘‘ഇദാനീ’’തിആദി. യസ്മാ ജടായ വിജടനം അരിയമഗ്ഗേന, തഞ്ച ഖോ നിബ്ബാനം ആഗമ്മ, തസ്മാ തം സന്ധായാഹ ‘‘ജടായ വിജടനോകാസ’’ന്തി. യത്ഥ പന സാ വിജടീയതി, തം ദസ്സേതും ‘‘യത്ഥ നാമഞ്ചാ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘പടിഘം രൂപസഞ്ഞാ ചാ’’തി ഗാഥാസുഖത്ഥം സാനുനാസികം കത്വാ നിദ്ദേസോ, ‘‘പടിഘരൂപസഞ്ഞാ’’തി വുത്തം ഹോതി. പടിഘസഞ്ഞാവസേന കാമഭവോ ഗഹിതോ കാമഭവപരിയാപന്നത്താ തായ. പഥവീകസിണാദിരൂപേ സഞ്ഞാ രൂപസഞ്ഞാ. ഉഭയത്ഥാപി സഞ്ഞാസീസേന ചിത്തുപ്പാദസ്സേവ ഗഹണം. ഭവസങ്ഖേപേനാതി ഭവഭാവേന സങ്ഖിപിതബ്ബതായ, ഭവലക്ഖണേന ഏകലക്ഖണത്താതി അത്ഥോ. രൂപേ വാ വിരജ്ജനവസേന ച വത്തും സക്കുണേയ്യാ ഇധ രൂപസഞ്ഞാതി വുത്താ, ഏവമ്പേത്ഥ അരൂപഭവസ്സ ച ഗഹിതതാ വേദിതബ്ബാ. ‘‘നാമഞ്ച രൂപഞ്ചാ’’തി അനവസേസതോ നാമരൂപം ഗഹിതന്തി അരൂപഭവ-അസഞ്ഞഭവാനമ്പേത്ഥ ഗഹണം സിദ്ധന്തി അപരേ. പരിയാദിയനട്ഠാനേതി പരിയാദിയനകാരണേ സബ്ബസോ ഖേപനനിമിത്തേ നിബ്ബാനേ. തേനാഹ ‘‘നിബ്ബാനം…പേ… ദസ്സിതോ ഹോതീ’’തി.

ജടാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.