൩. ഉപനീയസുത്തവണ്ണനാ

൩. അനേകത്ഥത്താ ധാതുസദ്ദാനം ഉപസഗ്ഗവസേന അത്ഥവിസേസവാചകോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഉപനീയതീതി പരിക്ഖീയതി നിരുജ്ഝതീ’’തി. വിനസ്സതീതി അത്ഥോ. ഉപനീയതീതി വാ സരസേനേവ ജീവിതസ്സ മരണൂപഗമനം വുത്തന്തി ആഹ – ‘‘ഉപഗച്ഛതി വാ, അനുപുബ്ബേന മരണം ഉപേതീതി അത്ഥോ’’തി. കാമഞ്ചേത്ഥ ‘‘ഉപനീയതീ’’തി പദം അപാകടകമ്മവിസേസം വുത്തം. യഥാ പന ‘‘സബ്ബം ആരോഗ്യം ബ്യാധിപരിയോസാനം, സബ്ബം യോബ്ബനം ജരാപരിയോസാനം, സബ്ബം ജീവിതം മരണപരിയോസാന’’ന്തി, ‘‘ഉപനീയതി ജീവിത’’ന്തി വുത്തത്താ ‘‘മരണം ഉപേതീ’’തി വുത്തം. കമ്മകത്തുവസേന ഹേതം വുത്തം.

ഇദാനി കമ്മസാധനവസേന അത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘യഥാ വാ’’തിആദി വുത്തം. ഗോപാലേന ഗോഗണോ നീയതി യഥിച്ഛിതം ഠാനം. ജീവന്തി തേന സത്താ, സഹജാതധമ്മാ വാതി ജീവിതം, തദേവ തേസം അനുപാലനേ ആധിപച്ചസബ്ഭാവതോ ഇന്ദ്രിയന്തി ആഹ ‘‘ജീവിതന്തി ജീവിതിന്ദ്രിയ’’ന്തി പരിത്തന്തി ഇത്തരം. തേനാഹ ‘‘ഥോക’’ന്തി. പബന്ധാനുപച്ഛേദസ്സ പച്ചയഭാവോ ഇധ ജീവിതസ്സ മരണകിച്ചന്തി അധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘സരസപരിത്തതായ ചാ’’തിആദി. ആയൂതി ച പരമായു ഇധാധിപ്പേതം, തഞ്ച അജ്ജകാലവസേന വേദിതബ്ബം.

ഇമസ്മിഞ്ഹി ബുദ്ധുപ്പാദേ അയം കഥാതി ജീവിതസ്സ അതിഇത്തരഭാവദീപനപരാ അയം ദേസനാ. ജീവിതിന്ദ്രിയവസേന ജീവിതക്ഖയം നിയമേന്തോ ‘‘ഏകചിത്തപ്പവത്തിമത്തോയേവാ’’തി ആഹ, ഏകസ്സ ചിത്തുപ്പാദസ്സ പവത്തിക്ഖണമത്തോ ഏവാതി അത്ഥോ. ഇദാനി തമത്ഥം ഉപമായ വിഭാവേതും ‘‘യഥാ നാമാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ പവത്തമാനന്തി നേമിരഥീസാ വത്തന്തീ ഏകേനേവ നേമിപ്പദേസേന പവത്തതി ഏകസ്മിം ഖണേതി അധിപ്പായോ. ‘‘ഏകേനേവ തിട്ഠതീ’’തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ഏകചിത്തക്ഖണികന്തി ഏകചിത്തക്ഖണമത്തവന്തം. തസ്മിം ചിത്തേതി തസ്മിം യസ്മിം കിസ്മിഞ്ചി ഏകസ്മിം ചിത്തേ. നിരുദ്ധമത്തേതി നിരുദ്ധഭാവപ്പത്തമത്തേ. നിരുദ്ധോതി വുച്ചതീതി മതോതി വുച്ചതി തംസമങ്ഗീ സത്തോ പരമത്ഥതോ. അവിസേസവിദുനോ പന അവിഞ്ഞായമാനന്തരേന അനുസന്ധാനസ്സ നിരുദ്ധനം നിരോധം സല്ലക്ഖേന്തി. യഥാവുത്തമത്ഥം സുത്തേന വിഭാവേതും ‘‘യഥാഹാ’’തിആദി വുത്തം. തേന തീസുപി കാലേസു സത്താനം പരമത്ഥതോ ജീവനം മരണം ചിത്തക്ഖണവസേനേവാതി ദസ്സേതി.

ജീവിതന്തി ജീവിതിന്ദ്രിയം. അത്തഭാവോതി ജീവിതവേദനാവിഞ്ഞാണാനി ഠപേത്വാ അവസിട്ഠധമ്മാ അധിപ്പേതാ. സുഖദുക്ഖാതി സുഖദുക്ഖാ വേദനാ, ഉപേക്ഖാപി ഇധ സുഖദുക്ഖാസ്വേവ അന്തോഗധാ ഇട്ഠാനിട്ഠഭാവതോ. കേവലാതി അത്തനാ, നിച്ചഭാവേന വാ അവോമിസ്സാ. ഏകചിത്തസമായുത്താതി ഏകകേന ചിത്തേന സഹിതാ. ലഹുസോ വത്തതേ ഖണോതി വുത്തനയേന ഏകചിത്തക്ഖണികതായ ലഹുകോ അതിഇത്തരോ ജീവിതാദീനം ഖണോ വത്തതി.

യേ നിരുദ്ധാ മരന്തസ്സാതി ചവന്തസ്സ സത്തസ്സ ചുതിതോ ഉദ്ധം നിരുദ്ധാതി വത്തബ്ബാ യേ ഖന്ധാ. തിട്ഠമാനസ്സ വാ ഇധാതി യേ വാ ഇധ പവത്തിയം തിട്ഠമാനസ്സ ധരന്തസ്സ ഭങ്ഗപ്പത്തിയാ നിരുദ്ധാ ഖന്ധാ, സബ്ബേപി സദിസാ തേ സബ്ബേപി ഏകസദിസാ ഗതാ അത്ഥങ്ഗതാ അപ്പടിസന്ധിയാ പുന ആഗന്ത്വാ പടിസന്ധാനാഭാവേന വിഗതാ. യഥാ ഹി ചുതിഖന്ധാ ന നിബ്ബത്തന്തി, ഏവം തതോ പുബ്ബേപി ഖന്ധാ. തസ്മാ ഏകചിത്തക്ഖണികം സത്താനം ജീവിതന്തി അധിപ്പായോ.

അനിബ്ബത്തേന ന ജാതോതി അനുപ്പന്നേന ചിത്തേന ജാതോ ന ഹോതി ‘‘അനാഗതേ ചിത്തക്ഖണേ ന ജീവിത്ഥ ന ജീവതി ജീവിസ്സതീ’’തി വത്തബ്ബതോ. പച്ചുപ്പന്നേന വത്തമാനേന ചിത്തേന ജീവതി ജീവമാനോ നാമ ഹോതി, ന ജീവിത്ഥ ന ജീവിസ്സതി. ചിത്തഭങ്ഗാ മതോ ലോകോതി ചുതിചിത്തസ്സ വിയ സബ്ബസ്സപി തസ്സ തസ്സ ചിത്തസ്സ ഭങ്ഗപ്പത്തിയാ അയം ലോകോ പരമത്ഥതോ മതോ നാമ ഹോതി ‘‘അതീതേ ചിത്തക്ഖണേ ജീവിത്ഥ ന ജീവതി ന ജീവിസ്സതീ’’തി വത്തബ്ബതോ, നിരുദ്ധസ്സ അപ്പടിസന്ധികത്താ. ഏവം സന്തേപി പഞ്ഞത്തി പരമത്ഥിയാ, യായം തം തം പവത്തം ചിത്തം ഉപാദായ ‘‘തിസ്സോ ജീവതി, ഫുസ്സോ ജീവതീ’’തി വചനപ്പവത്തിയാ വിസയഭൂതാ സന്താനപഞ്ഞത്തി, സാ ഏത്ഥ പരമത്ഥിയാ പരമത്ഥഭൂതാ. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘നാമഗോത്തം ന ജീരതീ’’തി (സം. നി. ൧.൭൬).

ന സന്തി താണാതി ജരം ഉപഗതസ്സ തതോ തംനിമിത്തം യം വാ പാപകാരിനോ പാപകമ്മാനം ഉപട്ഠാനവസേന പുഞ്ഞകാരിനോ പിയവിപ്പയോഗവസേന ചിത്തദുക്ഖം ഉഭയേസമ്പി ബന്ധനച്ഛേദനാദിവസേന വിതുജ്ജമാനം അനപ്പകം സരീരദുക്ഖം സമ്മോഹപ്പത്തി ച ഹോതി, തതോ തായന്താ ന സന്തി. തേനാഹ – ‘‘താണം ലേണം സരണം ഭവിതും സമത്ഥാ നാമ കേചി നത്ഥീ’’തി. ഭായതി ഏതസ്മാതി ഭയം, ഭയനിമിത്തന്തി ആഹ ‘‘ഭയവത്ഥൂ’’തി. തഗ്ഗഹണേന ച ചിത്തുത്രാസലക്ഖണം ഭയം ഗഹിതമേവ, സതി നിമിത്തേ നേമിത്തം സന്തമേവാതി. പുബ്ബചേതനന്തി ഏകാവജ്ജനവീഥിയം നാനാവജ്ജനവീഥിയം സമ്പവത്തം ഉപചാരജ്ഝാനചേതനം. അപരചേതനന്തി വസീഭാവാപാദനവസേന പരതോ സമാപജ്ജനവസേന ച പവത്തം സമാപത്തിചേതനം. മുഞ്ചചേതനന്തി വിക്ഖമ്ഭനവസേന പവത്തം പഠമപ്പനാചേതനം. കുസലജ്ഝാനസ്സ വിപാകജ്ഝാനേവ ലബ്ഭമാനം സുഖം ഝാനസുഖം. ഇട്ഠപരിയായോ ചേത്ഥ സുഖ-സദ്ദോ. ഝാനേ അപേക്ഖാ ഝാനനികന്തി. ഝാനസ്സ അസ്സാദവസേന പവത്തോ ലോഭോ ഝാനസ്സാദോ. യേന തേ തേ ബ്രഹ്മാനോ ഝാനതോ വുട്ഠായ ‘‘അഹോ സുഖം അഹോ സുഖ’’ന്തി വാചം നിച്ഛാരേസുന്തി. യഥാ ദേവാ സുഖബഹുലാ തിഹേതുപടിസന്ധികാവാതി പടിപജ്ജന്താ ഝാനം അധിഗന്തും ഭബ്ബാ, ന ഇതരേതി ‘‘കാമാവചരദേവേസൂ’’തി വുത്തം. കാമാവചരാ ച ഉപരിദേവാ ച കാമാവചരദേവാതി ഏകദേസസരൂപേകസേസോ ദട്ഠബ്ബോ. തേന മനുസ്സാനമ്പി ഏകച്ചാനം സബ്ബേസമ്പി വാ സങ്ഗഹോ സിദ്ധോ ഹോതി പത്ഥനാപരികപ്പനായ വിസയഭാവതോ. തേനാഹ ‘‘അഹോ വതിമേ ച…പേ… തിട്ഠേയ്യു’’ന്തി. ഥുല്ലാനി ഫുസിതാനി വിപ്ഫുരാനി ഏത്ഥാതി ഥുല്ലഫുസിതകോ, കാലോ, ദേസോ വാ. തസ്മിം ഥുല്ലഫുസിതകേ.

‘‘പുഞ്ഞാനി കയിരാഥ സുഖാവഹാനീ’’തി വുത്തത്താ ‘‘അനിയ്യാനികം വട്ടകഥം കഥേതീ’’തി വുത്തം. ലുജ്ജനപലുജ്ജനട്ഠേന ലോകോ, കിലേസേഹി ആമസിതബ്ബതോ ആമിസഞ്ചാതി ലോകാമിസം. നിപ്പരിയായാമിസം പന ലോകേ ആമിസന്തിപി ലോകാമിസം. പരിയായേതി സഭാവതോ പരിവത്തേത്വാ ഞാപേതി ഏതേനാതി പരിയായോ, ലേസോ, കാരണം വാതി ആഹ ‘‘നിപ്പരിയായേന ചത്താരോ പച്ചയാ’’തി, വട്ടസ്സ ഏകന്തതോ ബാലലോകേഹേവ ആമസിതബ്ബഭാവതോ പരിയായാമിസതാ വുത്താ. ഇധ പരി..പേ… അധിപ്പേതം വിവട്ടപടിയോഗിനോ ഇച്ഛിതത്താ. ചതുപച്ചയാപേക്ഖഞ്ഹി പഹാനം. ഏകച്ചസ്സ സകലവട്ടാപേക്ഖപ്പഹാനസ്സപി പച്ചയോ ഹോതീതി ‘‘വട്ടതിയേവാ’’തി സാസങ്കം വദതി. വൂപസമതി ഏത്ഥ സകലവട്ടദുക്ഖന്തി സന്തി, അസങ്ഖതധാതൂതി ആഹ ‘‘നിബ്ബാനസങ്ഖാത’’ന്തി.

ഉപനീയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.