൬. ഇസിഗിലിസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൩. സമഞ്ഞായതി ഏതായാതി സമഞ്ഞാ, നാമന്തി അത്ഥോ. അയമയം നാമാതി പഞ്ഞാപേന്തി ഏതായ, തഥാപഞ്ഞാപനമത്തന്തി വാ പഞ്ഞത്തി, നാമമേവ. തേനാഹ ‘‘പുരിമപദസ്സേവ വേവചന’’ന്തി. സേസേസുപീതി ‘‘പണ്ഡവസ്സ പബ്ബതസ്സാ’’തിആദീസു തീസു വാരേസുപി.

സമുട്ഠാനം താവ സുത്തസ്സ കഥേത്വാ അത്ഥസംവണ്ണനം കാതും ‘‘തദാ കിരാ’’തിആദി വുത്തം. ന പബ്ബതേഹി അത്ഥോതി ന ഭഗവതോ പബ്ബതേഹി കഥിതേഹി അത്ഥോ അത്ഥി. ഇസിഗിലിഭാവോതി ഇസിഗിലിനാമതാ. ഇതീതി ഇമിനാ കാരണേന, ഇമം അട്ഠുപ്പത്തിം അവേക്ഖന്തോതി അത്ഥോ.

ചേതിയഗബ്ഭേതി ചേതിയഘരേ ചേതിയസ്സ അബ്ഭന്തരേ. യമകമഹാദ്വാരന്തി യമകകവാടയുത്തം മഹന്തം ദ്വാരം. ദ്വേധാ കത്വാതി പബ്ബതസ്സ അബ്ഭന്തരേ മണ്ഡപസങ്ഖേപേന ലേണം നിമ്മിനിത്വാ ദ്വേധാ കത്വാ തദാ തേ തത്ഥ വസിംസു.

വസിതകാലഞ്ച കഥേന്തോ തേസം മാതുയാ യാവ തതിയഭവതോ പട്ഠായ സമുദാഗമം ദസ്സേതും, ‘‘അതീതേ കിരാ’’തിആദി വുത്തം. പത്ഥേസീതി തസ്സാ കിര ഖേത്തകുടിയാ വീഹയോ ഭജ്ജന്തിയാ തത്ഥ മഹാകരഞ്ജപുപ്ഫപ്പമാണാ മഹന്താ മനോഹരാ പഞ്ചസതമത്താ ലാജാ ജായിംസു. സാ താ ഗഹേത്വാ മഹന്തേ പദുമിനിപത്തേ ഠപേസി. തസ്മിഞ്ച സമയേ ഏകോ പച്ചേകബുദ്ധോ തസ്സാ അനുഗ്ഗഹത്ഥം അവിദൂരേ ഖേത്തപാളിയാ ഗച്ഛതി. സാ തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസാ സുപുപ്ഫിതം മഹന്തം ഏകം പദുമം ഗഹേത്വാ തത്ഥ ലാജേ പക്ഖിപിത്വാ പച്ചേകബുദ്ധം ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ, ‘‘ഇമസ്സ, ഭന്തേ, പുഞ്ഞസ്സ ആനുഭാവേന ആനുഭാവസമ്പന്നേ പഞ്ചസതപുത്തേ ലഭേയ്യ’’ന്തി പഞ്ച പുത്തസതാനി പത്ഥേസി. തസ്മിംയേവ ഖണേതി യദാ സാ യഥാവുത്തം പത്ഥനം പട്ഠപേസി; തസ്മിംയേവ ഖണേ പഞ്ചസതാ മിഗലുദ്ദകാ സമ്ഭതസമ്ഭാരാ പരിപക്കപച്ചേകബോധിഞാണാ തസ്സേവ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ മധുരമംസം ദത്വാ, ‘‘ഏതിസ്സാ പുത്താ ഭവേയ്യാമാ’’തി പത്ഥയിംസു. അതീതാസു അനേകജാതീസു തസ്സാ പുത്തഭാവേന ആഗതത്താ തഥാ തേസം അഹോസീതി വദന്തി. പാദുദ്ധാരേതി പാദുദ്ധാരേ പാദുദ്ധാരേ. പാദുദ്ധാരസീസേന ചേത്ഥ നിക്ഖിപനം ആഹ.

ഗബ്ഭമലം നിസ്സായാതി ബഹി നിക്ഖന്തം ഗബ്ഭമലം നിസ്സയം കത്വാ സംസേദജഭാവേന നിബ്ബത്താ. ഓപപാതികഭാവേനാതി കേചി. ഖയവയം പട്ഠപേത്വാതി വിപസ്സനം ആരഭിത്വാ. വിപസ്സനാതി അനിച്ചാനുപസ്സനാപുബ്ബികാ സപ്പച്ചയനാമരൂപദസ്സനപുബ്ബികാ ച, സങ്ഖാരേ സമ്മസന്തസ്സ അനിച്ചലക്ഖണേ ദിട്ഠേ, ‘‘യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം, യം ദുക്ഖം തദനത്താ’’തി സേസലക്ഖണാനി സുവിഞ്ഞേയ്യാനേവ ഹോന്തി. പച്ചേകബോധിഞാണം നിബ്ബത്തയിംസൂതി ദ്വേ അസങ്ഖ്യേയ്യാനി കപ്പാനം സതസഹസ്സഞ്ച പച്ചേകബോധിപാരമിതായ പരിനിപ്ഫന്നത്താ ഞാണസ്സ പരിപാകത്താ വുത്തനയേന സയമേവ വിപസ്സനം പവത്തേത്വാ മത്ഥകം പാപേത്വാ പച്ചേകബോധിഞാണം അധിഗച്ഛിംസു. സബ്ബേപി തേ തംയേവ ഗാഥം അഭാസിംസൂതി ആഹ – ‘‘അയം തേസം ബ്യാകരണഗാഥാ അഹോസീ’’തി.

സരോരുഹന്തി സരസി ജാതം. പദുമപലാസപത്തജന്തി ഖുദ്ദകമഹന്തേഹി കമലദലേഹി സഹജാതം. ഖുദ്ദകമഹന്തകമലദലസങ്ഖാതാനി വാ പദുമപലാസപത്താനി ഏത്ഥ സന്തീതി പദുമപലാസപത്തം, പദുമഗച്ഛം. തത്ഥ ജാതന്തി പദുമപലാസപത്തജം. സുപുപ്ഫിതന്തി സുട്ഠു പുപ്ഫിതം സമ്മാ വികസിതം. ഭമരഗണാനുചിണ്ണന്തി ഭമരഗണേഹി അനുകുലഞ്ചേവ അനുപരിബ്ഭമിതഞ്ച. അനിച്ചതായുപഗതന്തി ഖണേ ഖണേ വണ്ണഭേദാദിവസേന അനിച്ചതായ ഉപഗതം. വിദിത്വാതി വിപസ്സനാപഞ്ഞാസഹിതായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ ജാനിത്വാ. ഏകോ ചരേതി തസ്മാ അഞ്ഞോപി മാദിസോ ഹോതുകാമോ ഏവം പടിപജ്ജിത്വാ ഏകോ ചരേ ഖഗ്ഗവിസാണകപ്പോതി.

൧൩൫. സതിസാരസീലസാരാദിസമന്നാഗമനേന സത്തേസു സാരഭൂതാ. സബ്ബസോ വട്ടദുക്ഖസ്സ വിഗതത്താ നിദ്ദുക്ഖാ. സമുച്ഛിന്നതണ്ഹതായ നിത്തണ്ഹാ. മാനച്ഛിദോതി ഥുതിവചനം.

ഏതേസം ഏകനാമകായേവാതി ഏതേസം ആഗതാനം പച്ചേകബുദ്ധാനം പാളിയം അനാഗതാ അഞ്ഞേ പച്ചേകബുദ്ധാ സമാനനാമകാ ഏവ. വുത്തമേവത്ഥം പാകടീകരണത്ഥം ‘‘ഇമേസു ഹീ’’തിആദി വുത്തം. വിസും വിസും അവത്വാതി പച്ചേകം സരൂപതോ അവത്വാ. അഞ്ഞേ ചാതി അസാധാരണത്താ ആഹ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഇസിഗിലിസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.