൪. ചൂളഗോപാലകസുത്തവണ്ണനാ

൩൫൦. ചേലുക്കാഹീതി ചേലമയാഹി ഉക്കാഹി. ഉക്കഭൂതാനി ചേലാനി ഏത്ഥാതി ഉക്കചേലാ, നഗരം. സബ്ബാ ഗങ്ഗാ പാകടാ ഹുത്വാ പഞ്ഞായതീതി പകതിചക്ഖുസ്സ പാകടാ ഹുത്വാ ഉപട്ഠാതി, ദിബ്ബചക്ഖുസ്സ പന സമന്തചക്ഖുസ്സ വാ യത്ഥ കത്ഥചി നിസിന്നസ്സപി ഭഗവതോ പാകടാ ഹുത്വാ പഞ്ഞായതേവ. സോത്ഥീതി അനുപദ്ദവോ. വഡ്ഢീതി അപരിഹാനി. ആരോഗ്യന്തി അരോഗതാ ആബാധാഭാവോ.

മഗധോ ജനപദോ നിവാസോ ഏതസ്സാതി മാഗധോ, മാഗധോവ മാഗധികോ. പഞ്ഞായ നാമ ദുട്ഠുഭാവോ നത്ഥി ഏകന്താനവജ്ജതായ, തസ്മാ ദു-സദ്ദോ അഭാവവാചീ ‘‘ദുസ്സീലോ’’തിആദീസു വിയ, ജാതി-സദ്ദോ ച സഭാവത്ഥോതി ആഹ ‘‘നിപ്പഞ്ഞസഭാവോ’’തി. -സദ്ദോ ആരമ്ഭത്ഥോതി ആഹ ‘‘പതാരേസീതി താരേതും ആരഭീ’’തി പരതീരം ഗാവീനം അപ്പത്തത്താ. സുവിദേഹാനന്തി സുന്ദരവിദേഹാനം. വിദേഹരട്ഠം കിര ഭൂമിഭാഗദസ്സനസമ്പത്തിയാ ച വനരാമണേയ്യകാദിനാ ച സുന്ദരം. ആമണ്ഡലികം കരിത്വാതി ആവത്തേ പതിതാ തേമണ്ഡലാകാരേന പരിബ്ഭമിത്വാ. കതിപയാപി ഗാവിയോ അസേസേത്വാ നദീസോതേന വൂള്ഹത്താ വുത്തം ‘‘അവഡ്ഢിം വിനാസം പാപുണിംസൂ’’തി. കതിപയാസുപി ഹി അവസിട്ഠാസു ഗാവീസു അനുക്കമേനപി സിയാ ഗോഗണസ്സ വഡ്ഢീതി. വിസ്സമട്ഠാനന്തി പരിസ്സമവിനോദനട്ഠാനം. തിത്ഥാ ഭട്ഠാതി ഗഹേതും അസമത്ഥതായ തിത്ഥം അപ്പത്താ. അരോഗോ നാമ നാഹോസീതി ലോമമത്തമ്പി അസേസേത്വാ സബ്ബാ ഗാവിയോ നദീസോതേ വിനട്ഠാതി അത്ഥോ.

യേസു ഖന്ധായതനധാതൂസു ഇധ ലോകസമഞ്ഞാ, തേ അജാനന്താ ‘‘അകുസലാ ഇമസ്സ ലോകസ്സാ’’തി വുത്താതി ആഹ ‘‘ഇധലോകേ ഖന്ധധാതായതനേസു അകുസലാ അഛേകാ’’തി. അയമേവ നയോ ‘‘അകുസലാ പരസ്സ ലോകസ്സാ’’തി ഏത്ഥാപീതി ആഹ ‘‘പരലോകേപി ഏസേവ നയോ’’തി. മാരോ ഏത്ഥ ധീയതീതി മാരധേയ്യം. മാരോതി ചേത്ഥ കിലേസമാരോ വേദിതബ്ബോ. ഖന്ധാഭിസങ്ഖാരാ ഹി തസ്സ പവത്തനഭാവേന ഗഹിതാ, മച്ചുമാരോ വിസും ഗഹിതോ ഏവ, കിലേസമാരവസേനേവ ച ദേവപുത്തമാരസ്സ കാമഭവേ ആധിപച്ചന്തി. തേസന്തി യേ ഇധലോകാദീസു അഛേകാ, തേസം. തേ പന ഉക്കട്ഠനിദ്ദേസേന ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഇമിനാ ഛ സത്ഥാരോ ദസ്സിതാ’’തി.

൩൫൧. ബലവഗാവോതി ബലവന്തേ ഗോരൂപേ. തേ പന ദമ്മതം ഉപഗതഗോണാ ചേവ ധേനുയോ ചാതി ആഹ ‘‘ദന്തഗോണേ ചേവ ധേനുയോ ചാ’’തി. അവിജാതഗാവോതി ന വിജാതഗാവിയോ. വച്ഛകേതി ഖുദ്ദകവച്ഛേ. അപ്പത്ഥോ ഹി അയം ക-സദ്ദോ. തേനാഹ ‘‘തരുണവച്ഛകേ’’തി. കിസാബലകേതി ദുബ്ബലേ.

൩൫൨. മാരസ്സ തണ്ഹാസോതം ഛേത്വാതി ഖന്ധമാരസമ്ബന്ധീതണ്ഹാസങ്ഖാതം സോതം സമുച്ഛിന്ദിത്വാ. തയോ കോട്ഠാസേ ഖേപേത്വാ ഠിതാതി അനാഗാമിനോ സന്ധായാഹ. സബ്ബവാരേസൂതി സകദാഗാമിസോതാപന്നഅട്ഠമകവാരേസു. തത്ഥ പന യഥാക്കമം ചതുമഗ്ഗവജ്ഝാനം കിലേസാനം ദ്വേ കോട്ഠാസേ ഖേപേത്വാ ഠിതാ, ഏകകോട്ഠാസം ഖേപേത്വാ ഠിതാ, പഠമം കോട്ഠാസം ഖേപേന്തോതി വത്തബ്ബം. ധമ്മം അനുസ്സരന്തി, ധമ്മസ്സ വാ അനുസ്സരണസീലാതി ധമ്മാനുസാരിനോ. ധമ്മോതി ചേത്ഥ പഞ്ഞാ അധിപ്പേതാ. സദ്ധം അനുസ്സരന്തി, സദ്ധായ വാ അനുസ്സരണസീലാതി സദ്ധാനുസാരിനോ.

ജാനതാതി ഏത്ഥ ജാനനകിരിയാവിസയസ്സ അവിസേസിതത്താ അധികാരവസേന അനവസേസഞേയ്യവിസേസാ അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘സബ്ബധമ്മേ ജാനന്തേനാ’’തി. അന്തോസാരവിരഹതോ അബ്ഭുഗ്ഗതട്ഠേന ച നളോ വിയാതി നളോ, മാനോതി ആഹ ‘‘വിഗതമാനനളം കത’’ന്തി. ഖേമം പത്ഥേഥാതി ഏത്ഥ ചതൂഹി യോഗേഹി അനുപദ്ദവത്താ ‘‘ഖേമ’’ന്തി അരഹത്തം അധിപ്പേതം. പത്ഥനാ ച ഛന്ദപത്ഥനാ, ന തണ്ഹാപത്ഥനാതി ആഹ ‘‘കത്തുകമ്യതാഛന്ദേന അരഹത്തം പത്ഥേഥാ’’തി. പത്തായേവ നാമ തസ്സ പത്തിയാ ന കോചി അന്തരായോ. സോത്ഥിനാ പാരഗമനം ഉദ്ദിസ്സ ദേസനം ആരഭിത്വാ ഖേമപ്പത്തിയാ ദേസനായ പരിയോസാപിതത്താ യഥാനുസന്ധിനാവ ദേസനം നിട്ഠാപേസീതി.

ചൂളഗോപാലകസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.