൭. വനപത്ഥപരിയായസുത്തവണ്ണനാ

൧൯൦. വനീയതി വിവേകകാമേഹി ഭജീയതി, വനുതേ വാ തേ അത്തസമ്പത്തിയാ വസനത്ഥായ യാചന്തോ വിയ ഹോതീതി വനം, പതിട്ഠന്തി ഏത്ഥ വിവേകകാമാ യഥാധിപ്പേതവിസേസാധിഗമേനാതി പത്ഥം, വനേസു പത്ഥം ഗഹനട്ഠാനേ സേനാസനം വനപത്ഥം. പരിയായതി അത്തനോ ഫലം പരിഗ്ഗഹേത്വാ വത്തതീതി പരിയായോ, കാരണന്തി ആഹ ‘‘വനപത്ഥപരിയായന്തി വനപത്ഥകാരണ’’ന്തി. വനപത്ഥഞ്ഹി തം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ ഉപനിസ്സയകാരണം. തേനാഹ ‘‘വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതീ’’തി. പരിയായതി ദേസേതബ്ബമത്ഥം പതിട്ഠപേതീതി പരിയായോ, ദേസനാ. വനപത്ഥം ആരബ്ഭ പവത്താ ദേസനാ വനപത്ഥദേസനാ, തം, ഉഭയത്ഥാപി വനപത്ഥഗ്ഗഹണം ലക്ഖണമത്തം ഗാമാദീനമ്പേത്ഥ കാരണഭാവസ്സ, ദേസനായ വിസയഭാവസ്സ ച ലബ്ഭമാനത്താ.

൧൯൧. നിസ്സായാതി അപസ്സായ, വിവേകവാസസ്സ അപസ്സയം കത്വാതി അത്ഥോ. ന ഉപട്ഠാതീതിആദീഹി തസ്മിം വനപത്ഥേ സേനാസനസപ്പായാഭാവം, ഉതുപുഗ്ഗലധമ്മസ്സവനസപ്പായാഭാവമ്പി വാ ദസ്സേതി. ജീവിതസമ്ഭാരാതി (അ. നി. ടീ. ൩.൯.൬) ജീവിതപ്പവത്തിയാ സമ്ഭാരാ പച്ചയാ. സമുദാനേതബ്ബാതി സമ്മാ ഞായേന അനവജ്ജഉഞ്ഛാചരിയാദിനാ ഉദ്ധം ഉദ്ധം ആനേതബ്ബാ പാപുണിതബ്ബാ. തേ പന തഥാ സമുദാനിതാ സമാഹടാ നാമ ഹോന്തീതി ആഹ ‘‘സമാഹരിതബ്ബാ’’തി. ദുക്ഖേന ഉപ്പജ്ജന്തീതി സുലഭുപ്പാദാ ന ഹോന്തി. ഏതേന ഭോജനസപ്പായാദിഅഭാവം ദസ്സേതി. രത്തിഭാഗം വാ ദിവസഭാഗം വാതി ഭുമ്മത്ഥേ ഉപയോഗവചനന്തി ആഹ ‘‘രത്തികോട്ഠാസേ വാ ദിവസകോട്ഠാസേ വാ’’തി. രത്തിംയേവ പക്കമിതബ്ബം സമണധമ്മസ്സ തത്ഥ അനിപ്ഫജ്ജനതോ.

൧൯൨-൩. സങ്ഖാപീതി ‘‘യദത്ഥമഹം പബ്ബജിതോ, ന മേതം ഇധ നിപ്ഫജ്ജതി, ചീവരാദി പന സമുദാഗച്ഛതി, നാഹം തദത്ഥം പബ്ബജിതോ, കിം മേ ഇധ വാസേനാ’’തി പടിസങ്ഖായപി. അനന്തരവാരേ സങ്ഖാപീതി ‘‘യദത്ഥമഹം പബ്ബജിതോ, തം മേ ഇധ നിപ്ഫജ്ജതി, ചീവരാദി പന ന സമുദാഗച്ഛതി, നാഹം തദത്ഥം പബ്ബജിതോ’’തി പടിസങ്ഖായപീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘സമണധമ്മസ്സ നിപ്ഫജ്ജനഭാവം ജാനിത്വാ’’തി.

൧൯൫-൭. സോ പുഗ്ഗലോ അനാപുച്ഛാ പക്കമിതബ്ബം, നാനുബന്ധിതബ്ബോതി ‘‘സോ പുഗ്ഗലോ’’തി പദസ്സ ‘‘നാനുബന്ധിതബ്ബോ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. യസ്സ യേന ഹി സമ്ബന്ധോ, ദൂരട്ഠേനപി സോ ഭവതി. തം പുഗ്ഗലന്തി ‘‘സോ പുഗ്ഗലോ’’തി പച്ചത്തവചനം ഉപയോഗവസേന പരിണാമേത്വാ തം പുഗ്ഗലം അനാപുച്ഛാ പക്കമിതബ്ബന്തി അത്ഥോ. അത്ഥവസേന ഹി വിഭത്തിവിപരിണാമോതി. തം ആപുച്ഛാ പക്കമിതബ്ബന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ആപുച്ഛാ പക്കമിതബ്ബന്തി ച കതഞ്ഞുതകതവേദിതായ നിയോജനം.

൧൯൮. ഏവരൂപോതി യം നിസ്സായ ഭിക്ഖുനോ ഗുണേഹി വുദ്ധിയേവ പാടികങ്ഖാ, പച്ചയേഹി ച ന പരിസ്സമോ, ഏവരൂപോ ദണ്ഡകമ്മാദീഹി നിഗ്ഗണ്ഹാതി ചേപി, ന പരിച്ചജിതബ്ബോതി ദസ്സേതി ‘‘സചേപീ’’തിആദിനാ.

വനപത്ഥപരിയായസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.