൨. വിചയഹാരവണ്ണനാ

മഞ്ഞനാനം സക്കായസ്സ അവിസേസഹേതുഭാവതോ, കസ്സചിപി തത്ഥ അസേസിതബ്ബതോ ച സബ്ബഗഹണം, സഭാവധാരണതോ നിസ്സത്തനിജ്ജീവതോ ച ധമ്മഗ്ഗഹണം, പതിട്ഠാഭാവതോ ആവേണികഹേതുഭാവതോ ച മൂലഗ്ഗഹണം, കാരണഭാവതോ ദേസനത്ഥസമ്ഭവതോ ച പരിയായഗ്ഗഹണം, സമ്മുഖഭാവതോ സമ്പദാനത്ഥസമ്ഭവതോ ച ‘‘വോ’’തി വചനം, തഥാരൂപഗുണയോഗതോ അഭിമുഖീകരണതോ ച ‘‘ഭിക്ഖവേ’’തി ആലപനം. ദേസേതും സമത്ഥഭാവതോ തേസം സതുപ്പാദനത്ഥഞ്ച ‘‘ദേസേസ്സാമീ’’തി പടിജാനനം, ദേസേതബ്ബതായ പടിഞ്ഞാതഭാവതോ, യഥാപടിഞ്ഞഞ്ച ദേസനതോ ‘‘ത’’ന്തി പച്ചാമസനം, സോതബ്ബഭാവതോ, സവനത്ഥസ്സ ച ഏകന്തേന നിപ്ഫാദനതോ ‘‘സുണാഥാ’’തി വുത്തം. സക്കാതബ്ബതോ, സക്കച്ചകിരിയായ ഏവ ച തദത്ഥസിദ്ധിതോ ‘‘സാധുക’’ന്തി വുത്തം. ധമ്മസ്സ മനസികരണീയതോ തദധീനത്താ ച സബ്ബസമ്പത്തീനം ‘‘മനസി കരോഥാ’’തി വുത്തം യഥാപരിഞ്ഞാതായ ദേസനായ പരിബ്യത്തഭാവതോ വിത്ഥാരത്ഥസമ്ഭവതോ ച ‘‘ഭാസിസ്സാമീ’’തി വുത്തം. ഭഗവതോ സദേവകേന ലോകേന സിരസാ സമ്പടിച്ഛിതബ്ബവചനത്താ, തസ്സ ച യഥാധിപ്പേതത്ഥസാധനതോ ‘‘ഏവ’’ന്തി വുത്തം. സത്ഥു ഉത്തമഗാരവട്ഠാനഭാവതോ, തത്ഥ ച ഗാരവസ്സ ഉളാരപുഞ്ഞഭാവതോ ‘‘ഭന്തേ’’തി വുത്തം. ഭിക്ഖൂനം തഥാകിരിയായ നിച്ഛിതഭാവതോ വചനാലങ്കാരതോ ച ‘‘ഖോ’’തി വുത്തം. സവനസ്സ പടിജാനിതബ്ബതോ, തഥാ തേഹി പടിപന്നത്താ ച ‘‘പച്ചസ്സോസു’’ന്തി വുത്തം പച്ചക്ഖഭാവതോ, സകലസ്സപി ഏകജ്ഝം കരണതോ ‘‘ഏത’’ന്തി വുത്തം.

വുച്ചമാനസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ലോകപരിയാപന്നത്താ ലോകാധാരത്താ ച ലോകം ഉപാദായ ‘‘ഇധാ’’തി വുത്തം. പടിവേധബാഹുസച്ചാഭാവതോ പരിയത്തിബാഹുസച്ചാഭാവതോ ച ‘‘അസ്സുതവാ’’തി വുത്തം. പുഥൂസു, പുഥു വാ ജനഭാവതോ ‘‘പുഥുജ്ജനോ’’തി വുത്തം. അനരിയധമ്മവിരഹതോ അരിയധമ്മസമന്നാഗമതോ ച ‘‘അരിയാന’’ന്തി വുത്തം. അരിയഭാവകരായ പടിപത്തിയാ അഭാവതോ, തത്ഥ കോസല്ലദമഥാഭാവതോ ‘‘അരിയാനം അദസ്സാവീ’’തിആദി വുത്തം. അസന്തധമ്മസ്സവനതോ സന്തധമ്മസമന്നാഗമതോ സബ്ഭി പാസംസിയതോ ച ‘‘സപ്പുരിസാന’’ന്തി വുത്തം. സപ്പുരിസഭാവകരായ പടിപത്തിയാ അഭാവതോ, തത്ഥ ച കോസല്ലദമഥാഭാവതോ ‘‘സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ’’തിആദി വുത്തം. പഥവീവത്ഥുകാനം മഞ്ഞനാനം, ഉപരി വുച്ചമാനാനഞ്ചമഞ്ഞനാനം മൂലകത്താ പപഞ്ചസങ്ഖാനം ‘‘പഥവിം പഥവിതോ സഞ്ജാനാതീ’’തി വുത്തം. അന്ധപുഥുജ്ജനസ്സ അഹംകാര-മമംകാരാനം കത്ഥചിപി അപ്പഹീനത്താ ‘‘പഥവിം മഞ്ഞതീ’’തിആദി വുത്തം.

പുബ്ബേ അഗ്ഗഹിതത്താ, സാമഞ്ഞതോ ച ഗയ്ഹമാനത്താ, പുഗ്ഗലസ്സ പഥവീആദിആരമ്മണസഭാഗതായ ലബ്ഭമാനത്താ ച ‘‘യോപീ’’തി വുത്തം. ‘‘യോ’’തി അനിയമേന ഗഹിതസ്സ നിയമേതബ്ബതോ പടിനിദ്ദിസിതബ്ബതോ ച; ‘‘സോ’’തി വുത്തം സാതിസയം സംസാരേ ഭയസ്സ ഇക്ഖനതോ കിലേസഭേദനസമ്ഭവതോ ച ‘‘ഭിക്ഖൂ’’തി വുത്തം. സിക്ഖാഹി സമന്നാഗമതോ സേക്ഖധമ്മപടിലാഭതോ ച ‘‘സേക്ഖോ’’തി വുത്തം. മനസാ ലദ്ധബ്ബസ്സ അരഹത്തസ്സ അനധിഗതത്താ അധിഗമനീയതോ ച ‘‘അപ്പത്തമാനസോ’’തി വുത്തം. അപരേന അനുത്തരണീയതോ, പരം അനുച്ഛവികഭാവേന ഉത്തരിത്വാ ഠിതത്താ ച ‘‘അനുത്തര’’ന്തി വുത്തം. യോഗേന ഭാവനായ കാമയോഗാദിതോ ച ഖേമം സിവം അനുപദ്ദവന്തി ‘‘യോഗക്ഖേമ’’ന്തി വുത്തം. ഛന്ദപ്പവത്തിയാ ഉസ്സുക്കാപത്തിയാ ച ‘‘പത്ഥയമാനോ’’തി വുത്തം. തദത്ഥസ്സ സബ്ബസോ സബ്ബഇരിയാപഥവിഹാരസ്സ സമഥവിപസ്സനാവിഹാരസ്സ ദിബ്ബവിഹാരസ്സ ച വസേന ‘‘വിഹരതീ’’തി വുത്തം. സേക്ഖസ്സ സബ്ബസോ അഭിഞ്ഞേയ്യഭാവഞ്ചേവ പരിഞ്ഞേയ്യഭാവഞ്ച ഞാണേന അഭിഭവിത്വാ ജാനനതോ ‘‘അഭിജാനാതീ’’തി വുത്തം. സേക്ഖസ്സ സബ്ബസോ അപ്പഹീനമഞ്ഞനതായ അഭാവതോ ‘‘മാ മഞ്ഞീ’’തി വുത്തം. സേസം വുത്തനയാനുസാരേന വേദിതബ്ബം. ഇമിനാ നയേന ഇതോ പരം സബ്ബപദേസു വിനിച്ഛയോ കാതബ്ബോ. സക്കാ ഹി അട്ഠകഥം തസ്സാ ലീനത്ഥവണ്ണനഞ്ച അനുഗന്ത്വാ അയമത്ഥോ വിഞ്ഞൂഹി വിഭാവേതുന്തി അതിവിത്ഥാരഭയേന ന വിത്ഥാരയിമ്ഹ. ഇതി അനുപദവിചയതോ വിചയോ ഹാരോ.