൬. വത്താദികണ്ഡനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൯൬. ഇദാനി വത്തം ദസ്സേതും ‘‘ഉപജ്ഝാചരിയവത്ത’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ ഉപജ്ഝായവത്തഞ്ച ആചരിയവത്തഞ്ച ഗമികവത്തഞ്ച ആഗന്തുകവത്തഞ്ച സേനാസനാദിവത്തഞ്ച പിയസീലേന ഭിക്ഖുനാ കാതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഗമികാഗന്തുകന്തി ഗമികം ആഗന്തുകന്തി ഛേദോ, ഗമികവത്തം ആഗന്തുകവത്തഞ്ചാതി അത്ഥോ.

൯൭. ദാതുകാമോ ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ കിഞ്ചി ഗഹിതബ്ബം ഏകേന പുരിസേന ഗഹിതബ്ബം ഉക്ഖിപനക്ഖമം വത്ഥും തിധാ തീസു പകാരേസു ഏകേനാകാരേന ദദേയ്യ, ഗഹേതുകാമോ ഭിക്ഖു ദ്വിധാ ദ്വീസു ഏകേന ഗണ്ഹേയ്യ, അയം പഞ്ചങ്ഗോ പടിഗ്ഗഹോതി അത്ഥോ.

൯൮-൧൦൦. ദൂരേ ഠിതം ചീവരം ഠപിതോകാസം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘ഏത’’ന്തി വത്തബ്ബം. ഹത്ഥപാസേ ഠിതം ഹത്ഥേന ആമസിത്വാ ‘‘ഇമ’’ന്തി വത്തബ്ബം. ‘‘ഏതം അധിട്ഠാമി, ഇമം അധിട്ഠാമീ’’തി ഇമേസം പദാനം മജ്ഝേ സങ്ഘാടിആദീസു പച്ചേകം യോജേത്വാ തിചീവരം അധിട്ഠേയ്യ. കഥം? ‘‘ഏതം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമി, ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി അധിട്ഠേയ്യ. ഏവം സേസേസു ച ചീവരേസു. യഥാ ചീവരാദിം വിധാനം ഏവം പത്തേപി അധിട്ഠേയ്യ പച്ചുദ്ധരേയ്യാതി അത്ഥോ.

൧൦൧. സഞ്ചരിത്തം ഠപേത്വാ സേസാ ഗരുകാ ച പാരാജികാ ച സചിത്തകാതി സമ്ബന്ധോ. അന്തിമാതി പാരാജികാ. അച്ഛിന്നസിക്ഖാപദം, പരിണതസിക്ഖാപദഞ്ചാതി ഇമം ദ്വയം ഠപേത്വാ സേസം നിസ്സഗ്ഗിയം അചിത്തകന്തി അത്ഥോ.

൧൦൨-൩. ഗാമപ്പവേസനന്തേതേതി ഗാമപ്പവേസനം ഇതി ഏതേ. പാചിത്തീസു ഏതേ പദസോധമ്മാദയോ ഗാമപ്പവേസനന്താ സത്തരസ സിക്ഖാപദാ അചിത്തകാ.

൧൦൪-൫. പകിണ്ണകേസു ഉദ്ദിസ്സകതം ഠപേത്വാ അഞ്ഞമംസകം സേസമംസം അചിത്തകന്തി അത്ഥോ. ഏത്ഥ പകിണ്ണകേസു അഞ്ഞമംസാദികം പത്തഹത്ഥോ കവാടകന്തം തേരസവിധം ഇദം സിക്ഖാപദം അചിത്തകം, സേസം സബ്ബം സചിത്തകന്തി അത്ഥോ.

൧൦൬. ആചരിയാ വീതിക്കമനചിത്തേന സചിത്തകം അചിത്തകന്തി വദന്തി, പഞ്ഞത്തിജാനനേന ചിത്തേന തഥാ സചിത്തകം അചിത്തകന്തി ആചരിയാ വദന്തീതി അത്ഥോ. തഥാ-സദ്ദേന ‘‘സചിത്തകം അചിത്തക’’ന്തി ഇദം ഗഹിതം.

൧൦൭-൯. പുബ്ബകരണാദികന്തി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദോ പുബ്ബകിച്ചം സങ്ഗണ്ഹാതി. തത്ഥ –

‘‘സമ്മജ്ജനീ പദീപോ ച, ഉദകം ആസനേന ച;

ഉപോസഥസ്സ ഏതാനി, പുബ്ബകരണന്തി വുച്ചതി.

‘‘ഛന്ദപാരിസുദ്ധിഉതുക്ഖാനം, ഭിക്ഖുഗണനാ ച ഓവാദോ;

ഉപോസഥസ്സ ഏതാനി, പുബ്ബകിച്ചന്തി വുച്ചതീ’’തി. –

ഏവം പുബ്ബകരണാദികം നവധാ ദീപിതം സബ്ബം ഉപോസഥപ്പവാരണം പിയസീലിനാ കാതബ്ബന്തി അത്ഥോ.

൧൧൨. യഥാക്കമന്തി ഏത്ഥായമധിപ്പായോ – ഗണോ പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കരേയ്യ, പുഗ്ഗലോ അധിട്ഠാനഉപോസഥം കരേയ്യ, സങ്ഘോ സുത്തുദ്ദേസഉപോസഥം കരേയ്യാതി.

൧൧൩. ചാതുദ്ദസോ പന്നരസോ, സാമഗ്ഗീ ദിനതോ തിധാതി ചാതുദ്ദസോ ഉപോസഥോ, പന്നരസോ ഉപോസഥോ, സാമഗ്ഗീഉപോസഥോതി ദിനതോ തിധാ ഹോന്തി. ദിനതോ പുഗ്ഗലതോ കത്തബ്ബാകാരതോ തേ ഉപോസഥാ നവ ഇതി ഈരിതാതി അത്ഥോ.

൧൧൪. തേവാചീ ദ്വേകവാചീതി തേവാചികാ പവാരണാ, ദ്വേവാചികാ പവാരണാ, ഏകവാചികാ പവാരണാ ഇതി നവ പവാരണാ വുത്താ.

൧൧൫. തസ്സാതി ഫഗ്ഗുനമാസസ്സ. തതോ സേസന്തി ആസാള്ഹിഅന്തിമപക്ഖമ്ഹാ യാവ കത്തികപുണ്ണമാ വസ്സകാലന്തി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ഹി ഏകസ്മിം സംവച്ഛരേ ചതുവീസതിഉപോസഥാ ഹോന്തി.

൧൧൬. ഏതേസൂതി ഏതേസു തീസു ചതൂസു ഏകേകസ്മിം ഉതുമ്ഹി തതിയപക്ഖാ സത്തമപക്ഖാ. ചാതുദ്ദസാതി ഛ ചാതുദ്ദസാതി അത്ഥോ. സേസാനി ഉത്താനത്ഥാനേവാതി.

വത്താദികണ്ഡനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിഗമനകഥാ

ഏത്താവതാ സമാരദ്ധാ, മൂലസിക്ഖത്ഥവണ്ണനാ;

നിട്ഠിതാ യാ സമാസേന, അഡ്ഢമാസസ്സ അച്ചയേ.

അധുനൂപസമ്പന്നാനം, ഹിതത്ഥായ സമാസതോ;

ഇമം അത്ഥം വണ്ണയതാ, യം പുഞ്ഞംധിഗതം മയാ.

തേന പുഞ്ഞേനയം ലോകോ, സുഖായ പടിപത്തിയാ;

പാപുണാതു വിസുദ്ധായ, നിബ്ബാനം അജരം പദം.

നാനാതരുഗണാകിണ്ണേ, നാനാകുസലകാമിനോ;

രമ്മേ യുദ്ധാനപതിനോ, വിഹാരേ വസതാ സതാ.

സാസനേ സിദ്ധിപത്തസ്സ, സിദ്ധിനാ ഞാണസിദ്ധിനാ;

പണ്ഡിതേന കതാ ഏസാ, മൂലസിക്ഖത്ഥവണ്ണനാ.

മൂലസിക്ഖാ-ടീകാ സമത്താ.