൨. ഗരുകാപത്തിനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൦. ഇദാനി സങ്ഘാദിസേസം പകാസേതും ‘‘മോചേതുകാമചിത്തേനാ’’തിആദിമാരദ്ധം. തത്ഥ മോചേതും കാമേതീതി മോചേതുകാമം, മോചേതുകാമഞ്ച തം ചിത്തഞ്ചാതി മോചേതുകാമചിത്തം, തേന, മോചനസ്സാദചിത്തേനാതി അത്ഥോ. ഏകാദസന്നഞ്ഹി രാഗാനം ഏകേന മോചനസ്സാദേന ആപത്തി ഹോതീതി വുത്തം ഹോതി.

തത്രിമേ ഏകാദസ അസ്സാദാ മോചനസ്സാദോ മുച്ചനസ്സാദോ മുത്തസ്സാദോ മേഥുനസ്സാദോ ഫസ്സസ്സാദോ കണ്ഡൂവനസ്സാദോ ദസ്സനസ്സാദോ നിസജ്ജസ്സാദോ വാചസ്സാദോ ഗേഹസിതപേമം വനഭങ്ഗിയന്തി. തത്ഥ മോചനസ്സാദചേതനായ ചേതേന്തോ ചേവ അസ്സാദേന്തോ ച ഉപക്കമതി, മുച്ചതി, സങ്ഘാദിസേസോ, ന മുച്ചതി ചേ, ഥുല്ലച്ചയം. സചേ പന സയനകാലേ രാഗപരിയുട്ഠിതോ ഹുത്വാ ഊരുനാ വാ മുട്ഠിനാ വാ അങ്ഗജാതം ഗാള്ഹം പീളേത്വാ മോചനത്ഥായ സഉസ്സാഹോ സുപതി, സുപന്തസ്സ ചസ്സ അസുചി മുച്ചതി, സങ്ഘാദിസേസോ. മുച്ചനസ്സാദേ അത്തനോ ധമ്മതായ മുച്ചമാനം അസ്സാദേതി, ന ഉപക്കമതി, മുച്ചതി, അനാപത്തി. മുത്തസ്സാദേ അത്തനോ ധമ്മതായ മുത്തേ ഠാനാ ചുതേ അസുചിമ്ഹി പച്ഛാ അസ്സാദേന്തസ്സ വിനാ ഉപക്കമേന മുച്ചതി, അനാപത്തി. മേഥുനസ്സാദേ മേഥുനരാഗേന മാതുഗാമം ഗണ്ഹാതി, തേന അസുചി മുച്ചതി, അനാപത്തി, ദുക്കടം പന ആപജ്ജതി. ഫസ്സസ്സാദോ ദുവിധോ അജ്ഝത്തികോ ബാഹിരോ ചാതി. തത്ഥ അത്തനോ നിമിത്തം ‘‘ഥദ്ധം, മുദുകന്തി ജാനിസ്സാമീ’’തി വാ ലോലഭാവേന വാ കീളാപയതോ അസുചി മുച്ചതി, അനാപത്തി. ബാഹിരഫസ്സസ്സാദേ പന കായസംസഗ്ഗരാഗേന ഇത്ഥിം ഫുസതോ, ആലിങ്ഗതോ ച അസുചി മുച്ചതി, അനാപത്തി, കായസംസഗ്ഗസങ്ഘാദിസേസം പന ആപജ്ജതി.

കണ്ഡൂവനസ്സാദേ ദദ്ദുകച്ഛുപിളകപാണകാദീനം അഞ്ഞതരേന ഖജ്ജമാനം നിമിത്തം കണ്ഡൂവനസ്സാദേന കണ്ഡൂവതോ അസുചി മുച്ചതി, അനാപത്തി. ദസ്സനസ്സാദേ ഇത്ഥിയാ അനോകാസം ഉപനിജ്ഝായതോ അസുചി മുച്ചതി, അനാപത്തി, ദുക്കടം പന ഹോതി. നിസജ്ജസ്സാദേ മാതുഗാമേന സദ്ധിം രഹോ നിസിന്നസ്സ മുത്തേപി അനാപത്തി, രഹോനിസജ്ജാപത്തി പന ഹോതി. വാചസ്സാദേ മാതുഗാമം മേഥുനപ്പടിസംയുത്താഹി വാചാഹി ഓഭാസന്തസ്സ മുത്തേപി അനാപത്തി, ദുട്ഠുല്ലവാചാസങ്ഘാദിസേസം പന ആപജ്ജതി. ഗേഹസിതപേമേ മാതാദീനം മാതാദിപേമേന ആലിങ്ഗനാദിം കരോന്തസ്സ മുത്തേപി അനാപത്തി. വനഭങ്ഗം സന്ഥവകരണത്ഥായ ഇത്ഥിയാ പേസിതപുപ്ഫാദിവനഭങ്ഗസഞ്ഞിതം പണ്ണാകാരം ‘‘ഇത്ഥന്നാമായ ഇമം പേസിത’’ന്തി അസ്സാദേന ആമസന്തസ്സ മുത്തേപി അനാപത്തീതി. ഏവമേതേസു മോചനസ്സാദേന ആപത്തി ഹോതീതി ദസ്സേതും ‘‘മോചേതു…പേ… നാ’’തി വുത്തം. അഥ വാ മോചേതുകാമം ചിത്തം യസ്സ സോയം മോചേതുകാമചിത്തോ, തേന, ഇത്ഥമ്ഭൂതേ കരണവചനം, മോചേതുകാമചിത്തോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ.

ഉപക്കമ്മാതി ഹത്ഥാദീസു യേന കേനചി നിമിത്തേ ഉപക്കമിത്വാതി അത്ഥോ. വിമോചയന്തി യം അന്തമസോ ഏകാ ഖുദ്ദകമക്ഖികാ പിവേയ്യ, തത്തകമ്പി വിമോചേന്തോതി അത്ഥോ. സുക്കന്തി നീലപീതലോഹിതോദാതതക്കതേലദകഖീരദധിസപ്പിവണ്ണസങ്ഖാതേസു ദസവിധേസു സുക്കേസു യം കിഞ്ചി സുക്കം. അഞ്ഞത്ര സുപിനാതി യാ സുപിനന്തേ സുക്കവിസ്സട്ഠി ഹോതി, തം ഠപേത്വാതി അത്ഥോ. സമണോതി യോ കോചി ഉപസമ്പന്നോ. ഗരുകന്തി സങ്ഘാദിസേസം. ഫുസേതി ആപജ്ജേയ്യാതി അത്ഥോ. ചേതനാ ഉപക്കമോ മുച്ചനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനീതി. സുക്കവിസ്സട്ഠിസിക്ഖാപദം.

൧൧. ഇദാനി കായസംസഗ്ഗം ദസ്സേതും ‘‘കായസംസഗ്ഗരാഗേനാ’’തിആദിമാരദ്ധം. ഭിക്ഖു മനുസ്സിത്ഥിയാ മനുസ്സിത്ഥിസഞ്ഞീ ഹുത്വാ കായസംസഗ്ഗരാഗേന ഉപക്കമിത്വാ മനുസ്സിത്ഥിം പരാമസന്തോ സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജേയ്യാതി യോജനാ. തത്ഥ കായസംസഗ്ഗരാഗേനാതി ഹത്ഥഗ്ഗഹണാദികായസമ്ഫസ്സേന രാഗേന കായമിസ്സരാഗേന. മനുസ്സിത്ഥിന്തി തദഹുജാതമ്പി ജീവമാനകമനുസ്സിത്ഥിം. പരാമസന്തി പരാമസന്തോ, ഇത്ഥീതി സഞ്ഞാ ഇത്ഥിസഞ്ഞാ, സാ അസ്സ അത്ഥീതി ഇത്ഥിസഞ്ഞീ, ഇത്ഥിസഞ്ഞീ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. മനുസ്സിത്ഥീ, ഇത്ഥിസഞ്ഞിതാ, കായസംസഗ്ഗരാഗോ, തേന രാഗേന വായാമോ, ഹത്ഥഗ്ഗാഹാദിസമാപജ്ജനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. കായസംസഗ്ഗസിക്ഖാപദം.

൧൨. ഇദാനി ദുട്ഠുല്ലം ദസ്സേതും ‘‘ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദേനാ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദേനാതി വച്ചമഗ്ഗപസ്സാവമഗ്ഗമേഥുനധമ്മപ്പടിസംയുത്തവാചസ്സാദരാഗേന. മഗ്ഗം വാരബ്ഭ മേഥുനന്തി വച്ചമഗ്ഗപസ്സാവമഗ്ഗാനം അഞ്ഞതരം മഗ്ഗം വാ മേഥുനം വാ ആരബ്ഭാതി അത്ഥോ. ഓഭാസന്തോതി അവഭാസന്തോ. മനുസ്സിത്ഥിന്തി വിഞ്ഞും പടിബലം സുഭാസിതദുബ്ഭാസിതം ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലം സല്ലക്ഖണസമത്ഥം മനുസ്സിത്ഥിം. സുണമാനന്തി സുണന്തിം. ഇമിനാ പടിബലായപി ഇത്ഥിയാ അവിഞ്ഞത്തിപഥേ ഠിതായ ദൂതേന വാ പണ്ണേന വാ ആരോചേന്തസ്സ ദുട്ഠുല്ലവാചാപത്തി ന ഹോതീതി ദീപിതം ഹോതി. മനുസ്സിത്ഥീ, ഇത്ഥിസഞ്ഞിതാ, ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദരാഗോ, തേന രാഗേന ഓഭാസനം, തങ്ഖണവിജാനനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദസിക്ഖാപദം.

൧൩. ഇദാനി അത്തകാമപാരിചരിയം ദസ്സേതും ‘‘വണ്ണ’’ന്ത്യാദി വുത്തം. തത്ഥ യോ ഭിക്ഖു അത്തനോ കാമപാരിചരിയായ വണ്ണം വത്വാ മേഥുനരാഗേന ഇത്ഥിം മേഥുനം യാചമാനോ ഗരും ഫുസേതി സമ്ബന്ധോ. വണ്ണം വത്വാതി ഗുണം ആനിസംസം പകാസേത്വാ. അത്തനോകാമപാരിചരിയായാതി മേഥുനധമ്മസങ്ഖാതേന കാമേന പാരിചരിയാ കാമപാരിചരിയാ, അത്തനോ അത്ഥായ കാമപാരിചരിയാ അത്തനോകാമപാരിചരിയാ, അലുത്തസമാസോയം. അഥ വാ അത്തനോതി കത്വത്ഥേ സാമിവചനം, അത്തനോ കാമിതാ ഇച്ഛിതാതി അത്തനോകാമാ, സയം മേഥുനരാഗവസേന പത്ഥിതാതി അത്ഥോ, അത്തനോകാമാ ച സാ പാരിചരിയാ ചാതി അത്തനോകാമപാരിചരിയാ, തായ അത്തനോകാമപാരിചരിയായ, ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭഗിനി, പാരിചരിയാനം, യാ മാദിസം സീലവന്തം കല്യാണധമ്മം ബ്രഹ്മചാരിം ഏതേന ധമ്മേന പരിചരേയ്യാ’’തി ഏവം വണ്ണം വത്വാതി അത്ഥോ. യാചധാതുനോ ദ്വികമ്മികത്താ ‘‘ഇത്ഥിം മേഥുനം യാചമാനോ’’തി വുത്തം. തത്ഥ ഇത്ഥിന്തി ദുട്ഠുല്ലോഭാസനേ വുത്തപ്പകാരം ഇത്ഥിം. മനുസ്സിത്ഥീ, ഇത്ഥിസഞ്ഞിതാ, അത്തകാമപാരിചരിയായ രാഗോ, തേന രാഗേന വണ്ണഭണനം, തങ്ഖണവിജാനനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. അത്തകാമപാരിചരിയസിക്ഖാപദം.

൧൪. ഇദാനി സഞ്ചരിത്തം ദസ്സേതും ‘‘സന്ദേസ’’ന്ത്യാദിമാരദ്ധം. തത്ഥ ഭിക്ഖു പുരിസസ്സ വാ സന്ദേസം, ഇത്ഥിയാ വാ സന്ദേസം പടിഗ്ഗഹേത്വാ വീമംസിത്വാ പച്ചാഹരന്തോ ഗരുകം ഫുസേതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ സന്ദേസന്തി ‘‘ഗച്ഛ, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമം മാതുരക്ഖിതം ബ്രൂഹി ‘ഹോഹി കിര ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭരിയാ ധനക്കീതാ’’തി (പാരാ. ൩൦൫) ഏവം വുത്തം പുരിസസ്സ സാസനം, ‘‘ഗച്ഛ, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമം പുരിസം ബ്രൂഹി ‘അഹം തസ്സ ഭരിയാ ഭവിസ്സാമീ’’തി (പാരാ. ൩൨൬-൩൨൭ ഥോകം വിസദിസം) ഏവം വുത്തം ഇത്ഥിയാ സാസനം. പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാതി ‘‘സാധു ഉപാസകാ’’തി വാ ‘‘ഹോതൂ’’തി വാ ‘‘ആരോചേസ്സാമീ’’തി വാ യേന കേനചി ആകാരേന വചീഭേദം കത്വാ വാ സീസകമ്പനാദീഹി വാ പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ സമ്പടിച്ഛിത്വാതി അത്ഥോ. വീമംസിത്വാതി വുത്തപ്പകാരേന സാസനം ഗഹേത്വാ പുരിസസ്സ വാ ഇത്ഥിയാ വാ തേസം അവസ്സാരോചനകാനം മാതാപിതാഭാതാഭഗിനിആദീനം വാ ആരോചേത്വാതി അത്ഥോ. ഹരംപച്ചാതി ഏത്ഥ ‘‘പച്ചാഹര’’ന്തി വത്തബ്ബേ ഛന്ദഹാനിഭയാ ഹര-സദ്ദം പുബ്ബനിപാതം കത്വാ വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. യത്ഥ പഹിതേന തത്ഥ ഗന്ത്വാ തേന ആരോചിതാ സാ ഇത്ഥീ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛതു വാ പടിക്ഖിപതു വാ ലജ്ജായ വാ തുണ്ഹീ ഹോതു, പുന ആഗന്ത്വാ തസ്സ പുരിസസ്സ ഹരന്തോ ഏത്താവതാ ഇമായ പടിഗ്ഗഹണാരോചനപ്പച്ചാഹരണസങ്ഖാതായ തിവങ്ഗസമ്പത്തിയാ സോ ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജേയ്യാതി അത്ഥോ. തേസം മനുസ്സജാതികതാ, അലംവചനീയതാ, പടിഗ്ഗണ്ഹനവീമംസനപ്പച്ചാഹരണാനീതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദം.

൧൫. ഇദാനി അമൂലകം പകാസേതും ‘‘ചാവേതുകാമോ’’തിആദിമാരദ്ധം. ചാവേതുകാമോ ഭിക്ഖു അമൂലന്തിമവത്ഥുനാ അഞ്ഞം സുണമാനം ഭിക്ഖും ചോദേന്തോ വാ ചോദാപേന്തോ വാ ഗരും ഫുസേതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ചാവേതുകാമോതി ബ്രഹ്മചരിയാ ചാവേതുകാമോ. ചോദേന്തോതി ‘‘ത്വം പാരാജികം ധമ്മം ആപന്നോസി, അസ്സമണോസി, അസക്യപുത്തിയോസീ’’തിആദീഹി വചനേഹി സയം ചോദേന്തോതി അത്ഥോ. ഏവം ചോദേന്തസ്സ വാചായ വാചായ സങ്ഘാദിസേസോ. അമൂലന്തിമവത്ഥുനാതി യം ചോദകേന ചുദിതകമ്ഹി പുഗ്ഗലേ അദിട്ഠം അസുതം അപരിസങ്കിതം, ഇദം ഏതേസം ദസ്സനസവനപരിസങ്കിതസങ്ഖാതാനം മൂലാനം അഭാവതോ നാസ്സ മൂലന്തി അമൂലം, അന്തിമം വത്ഥു യസ്സ പാരാജികസ്സ തദിദം അന്തിമവത്ഥു, അമൂലഞ്ച തം അന്തിമവത്ഥു ചേതി അമൂലന്തിമവത്ഥു, തേന അമൂലന്തിമവത്ഥുനാ, ഭിക്ഖുനോ അനുരൂപേസു ഏകൂനവീസതിയാ പാരാജികേസു അഞ്ഞതരേനാതി അത്ഥോ. ചോദാപയന്തി ചോദാപയന്തോ, തസ്സ സമീപേ ഠത്വാ അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ആണാപേത്വാ ചോദാപേന്തോ തസ്സ ആണത്തസ്സ വാചായ വാചായ ഗരും ഫുസേതി അത്ഥോ. സുണമാനന്തി ഇമിനാ പരമ്മുഖാ ദൂതേന വാ പണ്ണേന വാ ചോദേന്തസ്സ ന രുഹതീതി ദീപിതം ഹോതി. പരമ്മുഖാ പന സത്തഹി ആപത്തിക്ഖന്ധേഹി വദന്തസ്സ ദുക്കടം. യം ചോദേതി, തസ്സ ഉപസമ്പന്നോതി സങ്ഖ്യൂപഗമനം, തസ്മിം സുദ്ധസഞ്ഞിതാ, യേന പാരാജികേന ചോദേതി, തസ്സ ദിട്ഠാദിവസേന അമൂലകതാ, ചാവനാധിപ്പായേന സമ്മുഖാ ചോദനാ, തസ്സ തങ്ഖണവിജാനനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. അമൂലകസിക്ഖാപദം.

൧൬. ഇദാനി അഞ്ഞഭാഗിയം ദസ്സേതും ‘‘ലേസമത്ത’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ലേസമത്തമുപാദായാതി ജാതിനാമഗോത്തലിങ്ഗാപത്തിപത്തചീവരൂപജ്ഝായാചരിയസേനാസനലേസസങ്ഖാതേസു ദസസു ലേസേസു യോ തസ്മിം പുഗ്ഗലേ ദിസ്സതി, തം ലേസമത്തം ഉപാദായ നിസ്സായ ഭിക്ഖും ബ്രഹ്മചരിയാ ചാവേതുകാമോ അമൂലന്തിമവത്ഥുനാ സുണമാനം ഭിക്ഖും ചോദേന്തോ ഗരും ഫുസേതി അത്ഥോ. കഥം? അഞ്ഞോ ഖത്തിയജാതികോ ഇമിനാ ചോദകേന പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപജ്ജന്തോ ദിട്ഠോ ഹോതി, സോ അഞ്ഞം അത്തനോ വേരിം ഖത്തിയജാതികം ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ തം ഖത്തിയജാതിലേസം ഗഹേത്വാ ഏവം ‘‘ഖത്തിയോ മയാ ദിട്ഠോ പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപജ്ജന്തോ, ത്വം ഖത്തിയോ പാരാജികം ധമ്മം ആപന്നോസീ’’തി വാ ‘‘ത്വം സോ ഖത്തിയോ, നാഞ്ഞോ, പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപന്നോസീ’’തി വാ ചോദേതി, ഏവം നാമലേസാദയോപി വേദിതബ്ബാ. അങ്ഗാനി പനേത്ഥ അനന്തരസദിസാനി. അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖാപദം.

ഗരുകാപത്തിനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.