൫. പത്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൬൦. അയോപത്തോ നാമ അയസാ കാളലോഹേന നിബ്ബത്തോ പത്തോ. ജാതിയാ ഉക്കട്ഠാദീനം സാമഞ്ഞവസേന. പമാണതോതി പരിച്ഛേദതോ. തയോ പത്താതി പാഠസേസോ.

൬൧. ‘‘മഗധേസൂ’’തി വത്തബ്ബേ മഗധേതി വചനവിപല്ലാസേന വാ ‘‘പച്ചാസാ സതീ’’തിആദീസു വിയ സു-സദ്ദലോപേന വാ വുത്തം. നാളിദ്വയതണ്ഡുലസാധിതന്തി ഏത്ഥ മഗധാപേക്ഖോപി നാളി-സദ്ദോ ദ്വയ-സദ്ദേന സമാസോ ഹോതി ഗമ്മകത്താതി നാളിയാ ദ്വയം നാളിദ്വയം. തത്ഥ മഗധനാളി നാമ അഡ്ഢതേരസപലാ ഹോതി. ഏത്ഥ ച അഡ്ഢതേരസപലാനി മാസാനന്തി വദന്തി. നാളിദ്വയേന പമിതാ തണ്ഡുലാ സുകോട്ടിതപരിസുദ്ധാ അനുപഹതപുരാണസാലിതണ്ഡുലാ നാളിദ്വയതണ്ഡുലാ, തേഹി സാധിതം പചിതന്തി അത്ഥോ. ഓദനന്തി സമ്മാ സമ്പാദിതം അവസ്സാവിതോദനം. സൂപന്തി ഓദനസ്സ ചതുത്ഥഭാഗപ്പമാണം നാതിഘനം നാതിതനുകം ഹത്ഥഹാരിയം സബ്ബസമ്ഭാരസങ്ഖതം മുഗ്ഗസുപം. ബ്യഞ്ജനഞ്ച തദൂപിയന്തി തസ്സ ഓദനസ്സ ഉപിയം അനുരൂപം യാവ ചരിമാലോപപ്പഹോനകം മച്ഛമംസാദിബ്യഞ്ജനഞ്ച ഉക്കട്ഠോ ഗണ്ഹാതീതി സമ്ബന്ധോ.

൬൨. തസ്സാതി യഥാവുത്തഓദനാദിനോ. ഉപഡ്ഢോതി ഉപഡ്ഢം നാളികോദനാദി അസ്സ അത്ഥീതി ഉപഡ്ഢോ. ഏവ-കാരേന അതിരേകം നിവത്തേതി. തതോതി യഥാവുത്തനാളികോദനാദിതോ. ഉക്കട്ഠതോ ഉക്കട്ഠോ ച ഓമകോമകോ ച അപത്തോതി യോജനാ. ഓമകതോ ഓമകോ ഓമകോമകോ. ഇമിനാ പുന പത്തദ്വയദസ്സനേന പമാണതോ തയോപി പത്താ വിഭാഗതോ നവ ഹോന്തീതി ദീപേതി. തത്ഥ യസ്മിം മഗധനാളിദ്വയതണ്ഡുലോദനാദികം സബ്ബമ്പി വഡ്ഢനപക്ഖേ ഠിതം പക്ഖിത്തം സചേ പത്തസ്സ മുഖവട്ടിയാ ഹേട്ഠിമരാജിസമം തിട്ഠതി, സുത്തേന വാ ഹീരേന വാ ഛിന്ദന്തസ്സ സുത്തസ്സ വാ ഹീരസ്സ വാ ഹേട്ഠിമന്തം ഫുസതി, അയം ഉക്കട്ഠോ നാമ പത്തോ. സചേ തം രാജിം അതിക്കമ്മ ഥൂപീകതം തിട്ഠതി, അയം ഉക്കട്ഠോമകോ നാമ പത്തോ. സചേ തം രാജിം ന സമ്പാപുണാതി അന്തോഗതമേവ, അയം ഉക്കട്ഠുക്കട്ഠോ നാമ പത്തോ. ‘‘ഏകം നാളികോദനാദി സബ്ബമ്പി പക്ഖിത്തം വുത്തനയേനേവ ഹേട്ഠിമരാജിസമം തിട്ഠതി, അയം മജ്ഝിമോ നാമ പത്തോ’’തിആദിനാ മജ്ഝിമമജ്ഝിമോമകമജ്ഝിമുക്കട്ഠാ ച ‘‘യത്ഥ ഉപഡ്ഢനാളികോദനാദി സബ്ബമ്പി പക്ഖിത്തം ഹേട്ഠിമരാജിസമം തിട്ഠതി, അയം ഓമകോ നാമ പത്തോ’’തിആദിനാ ഓമകഓമകോമകഓമകുക്കട്ഠാ ച പത്താ ഉക്കട്ഠേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ. തേസു ദ്വേ അപത്താ ഭാജനപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാ, നാധിട്ഠാനൂപഗാ, ന വികപ്പനൂപഗാ.

൬൩. കപ്പോ സകോ അതിരേകപത്തോ ദസാഹപരമം ധാരേയ്യാതി യോജനാ. തത്ഥ കപ്പോതി കപ്പിയോ. സകോതി അത്തനോ സന്തകോ. കപ്പിയത്താ പന അത്തസന്തകത്താ ച സത്തന്നമ്പി അധിട്ഠാനവികപ്പനൂപഗതാ വേദിതബ്ബാ. തത്ഥ അയോപത്തോ പഞ്ചഹി പാകേഹി, മത്തികാപത്തോ ദ്വീഹി പാകേഹി പക്കോ അധിട്ഠാനൂപഗോ ച വികപ്പനൂപഗോ ച, തഥാ ഉഭോപി കാകണികമത്തസ്സാപി മൂലസ്സ അനവസേസേത്വാ ദിന്നേ, സബ്ബസോ അത്തസന്തകത്തേ വിഞ്ഞാതേ ച അധിട്ഠാനവികപ്പനൂപഗാതി ദട്ഠബ്ബം. അതിരേകപത്തോതി അനധിട്ഠിതാവികപ്പിതതായ അതിരേകപത്തോ. അധിട്ഠാനപച്ചുദ്ധാരാ പനേത്ഥ ചീവരേ വുത്താവ. വികപ്പേന്തേന പന പത്താനം ഏകബഹുഭാവം, സന്നിഹിതാസന്നിഹിതഭാവഞ്ച ഞത്വാ ‘‘ഇമം പത്ത’’ന്തി വാ ‘‘ഇമേ പത്തേ’’തി വാ ‘‘ഏതം പത്ത’’ന്തി വാ ‘‘ഏതേ പത്തേ’’തി വാ വത്വാ ‘‘തുയ്ഹം വികപ്പേമീ’’തി വത്തബ്ബം. സമ്മുഖാദിഭേദോ പനേത്ഥ ചീവരേ വക്ഖമാനനയേന വേദിതബ്ബോ. ദസാഹപരമന്തി ദസ അഹാനി പരമോ പരിച്ഛേദോ അസ്സാതി ദഹാഹപരമോ, കാലോ, തം. അച്ചന്തസംയോഗേ ഉപയോഗവചനം. ധാരേയ്യോതി പരിഭോഗവസേന ധാരേതബ്ബോ. തസ്മിംകാലേ അതിനാമിതേ പത്തോ നിസ്സഗ്ഗിയോ ഹോതീതി യോജനാ. അതിനാമിതേതി അതിക്കാമിതേ നിസ്സഗ്ഗിയോ ഹോതി, ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേ സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ പദഭാജനീയേ (പാരാ. ൬൦൨) വുത്തനയേന പത്തോ നിസ്സജ്ജിതബ്ബോ ഹോതി, തഥാ സതി പാചിത്തിയാപത്തി ചസ്സ ഹോതീതി അധിപ്പായോ.

൬൪. ‘‘അച്ഛേദാ’’തിആദി ചീവരേ വുത്തനയത്താ ഉത്താനമേവ. അയം പന വിസേസോ – മരണുദ്ധടാതി ഉദ്ധരണം ഉദ്ധളം, പച്ചുദ്ധാരോ. മരണഞ്ച ഉദ്ധടഞ്ച മരണുദ്ധടാ, തസ്മാ. ഛിദ്ദേനാതി യേന കങ്ഗുസിത്ഥം നിക്ഖമതി ചേവ പവിസതി ച, തേന മുഖവട്ടിതോ ഹേട്ഠാ ദ്വങ്ഗുലഛിദ്ദേന. പത്താധിട്ഠാനമുജ്ഝതീതി പത്തോ അധിട്ഠാനം ഉജ്ഝതി വിസ്സജ്ജതി.

൬൫. ഇദാനി ‘‘പത്ത’’ന്തിആദിനാ അഞ്ഞഥാ പരിഹരണേ ദുക്കടം ദസ്സേതി. തത്ഥ സോദകം പത്തം ന പടിസാമേയ്യാതി യോജനാ. ന പടിസാമേയ്യാതി ഗുത്തട്ഠാനേ ന നിക്ഖിപേയ്യ, ‘‘സോദകം പത്തം ഉണ്ഹേ ന ച ഓതപേ’’തിആദിനാ ച യോജനീയം. ന ച ഓതപേതി നേവ ഈസകം താപേയ്യ. ന നിദഹേതി നിരുദകം കത്വാപി ഭുസം ന നിദഹേയ്യ, വോദകം കത്വാ ഈസകം താപേയ്യാതിപി ബ്യതിരേകത്ഥോ. ഭൂമ്യാ ന ഠപേതി ഖരായ ഭൂമിയാ ന ഠപേയ്യ. യത്ഥ പന വണ്ണോ ന ദുസ്സതി, ഏവരൂപായ മത്തികായ പരിഭണ്ഡകതായ ഭൂമിയാ വാ തഥാരൂപായ ഏവ വാലികായ വാ നിക്കുജ്ജിത്വാ ഉക്കുജ്ജിത്വാ ഠപേതും വട്ടതി. നോ ച ലഗ്ഗയേതി ഭിത്തിഖിലാദീസു ന ഓലമ്ബേയ്യ.

൬൬. ‘‘മിഡ്ഢന്തേ വാ’’തിആദിനാ വത്വാ പത്തം ഠപേതും ന ച കപ്പതീതി യോജേതബ്ബം. മിഡ്ഢന്തേതി ആളിന്ദകമിഡ്ഢികാദീനം മിഡ്ഢീനം അന്തേ. സചേ പന പരിവത്തേത്വാ തത്ഥേവ പതിട്ഠാതി, ഏവരൂപായ വിത്ഥിണ്ണായ മിഡ്ഢിയാ ഠപേതും വട്ടതി. പരിഭണ്ഡന്തേ വാതി ബാഹിരപസ്സേ കതായ തനുകായ മിഡ്ഢികായ അന്തേ വാ. ഏത്ഥ വാ-സദ്ദോ സമുച്ചയേ, സോ ച പച്ചേകം യോജേതബ്ബോ. അങ്കേ പന അംസബദ്ധകേന അംസകൂടേ ലഗ്ഗേത്വാ ഠപേതുഞ്ച വട്ടതി. ഛത്തേപി ഭണ്ഡകേന സദ്ധിം ബന്ധിത്വാ വാ അട്ടം കത്വാ വാ ഠപേതും വട്ടതി. മഞ്ചേപി അഞ്ഞേന സദ്ധിം ബന്ധിത്വാ ഠപേതും, അടനിയം ബന്ധിത്വാ ഓലമ്ബേതും വട്ടതി.

൬൭. പത്തേന ഉച്ഛിട്ഠോദകഞ്ച ചലകട്ഠികഞ്ച ന നീഹരേയ്യാതി സമ്ബന്ധോ. ഉച്ഛിട്ഠോദകന്തി മുഖവിക്ഖാലനോദകം. ചലകാനി ച ചബ്ബേത്വാ അപവിദ്ധാമിസാനി അട്ഠികാനി മച്ഛമംസഅട്ഠികാനി ച ചലകട്ഠികം. പത്തം പടിഗ്ഗഹം കത്വാ ഹത്ഥം ധോവിതുമ്പി ഹത്ഥധോതാദി ഉദകമ്പി പത്തേ ആകിരിത്വാ നീഹരിതുമ്പി അനുച്ഛിട്ഠം സുദ്ധപത്തം ഉച്ഛിട്ഠഹത്ഥേന ഗണ്ഹിതുമ്പി ന വട്ടതി. മച്ഛമംസഫലാഫലാദീനി ഖാദന്തോ യം തത്ഥ അട്ഠിം വാ ചലകം വാ ഛഡ്ഡേതുകാമോ ഹോതി, തം പത്തേ ഠപേതും ന ലഭതി. മുഖതോ നീഹടം പന യം കിഞ്ചി പുന അഖാദിതുകാമോ പത്തേ ഠപേതും ന ലഭതി. സിങ്ഗിവേരാദീനി ഡംസിത്വാ പുന ഠപേതും ലഭതി. പത്തഹത്ഥോതി പത്തോ ഹത്ഥേ യസ്സാതി വിഗ്ഗഹോ. ‘‘പത്തഹത്ഥോ, കവാട’’ന്തി ച ഉപലക്ഖണമേതം. യത്ഥ കത്ഥചി സരീരാവയവേ പന പത്തസ്മിം സതി യേന കേനചി സരീരാവയവേന കവാടം പണാമേതും, ഘടികം വാ ഉക്ഖിപിതും, സൂചിം വാ കുഞ്ചികായ അവാപുരിതും ന ലഭതി. അംസകൂടേ പന പത്തം ലഗ്ഗേത്വാ യഥാസുഖം അവാപുരിതും ലഭതി.

൬൮. ഭൂമിയാ ഭൂമിസമ്ബന്ധീ ആധാരകോ, തസ്മിം ദന്തവല്ലിവേത്താദീഹി കതേ വലയാധാരകേ ച ഏകദാരുനാ കതേ ദാരുആധാരകേ ച ബഹൂഹി ദണ്ഡേഹി കതേ ദണ്ഡാധാരകേ ച യത്ഥ ഠപിതോ പത്തോ യഥാ പരിവത്തിത്വാ ന പരിപതതി, തഥാ സുട്ഠു സജ്ജിതേ തസ്മിം പത്തസ്സുപരി പത്തോതി ഏവരൂപേ ദുവേ പത്തേ ഠപേയ്യാതി പദത്ഥയോജനാ. ഭമകോടിസദിസോ പന ദാരുആധാരകോ തീഹി ദണ്ഡകേഹി ബദ്ധോ ദണ്ഡാധാരകോ ച ഏകസ്സപി പത്തസ്സ അനോകാസോ, തത്ഥ ഠപേത്വാപി ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ നിസീദിതബ്ബം. ഭൂമിയന്തി കടസാരകാദിനാ അത്ഥതായ ഭൂമിയാ പന നിക്കുജ്ജിത്വാ വാ പടികുജ്ജിത്വാ വാ ഏകം പത്തം ഠപേയ്യാതി യോജനാ.

൬൯. ഇദാനി അകപ്പിയപത്തേ ദസ്സേതി ‘‘ദാരൂ’’തിആദിനാ. തത്ഥ സുവണ്ണമേവ സോവണ്ണം. ദാരു ച രൂപിയഞ്ച സോവണ്ണഞ്ച മണി ച വേളുരിയഞ്ച ദാരു…പേ… വേളുരിയാനി, തേഹി നിബ്ബത്താ ദാരു…പേ… മയാ. ദീഘോ പന ‘‘വേളുരിയാമയാ’’തി ഗാഥാബന്ധസുഖത്ഥം കതോ. ഏവമുപരിപി താദിസം വിഞ്ഞേയ്യം. തത്ഥ ഇന്ദനീലാദി മണി നാമ. കംസോ ച കാചോ ച തിപു ച സീസഞ്ച ഫലികാ ച തമ്ബലോഹോ ചാതി ദ്വന്ദോ, തേഹി ജാതാ കംസ…പേ… ജാ. തത്ഥ കംസ-സദ്ദേന വട്ടലോഹോപി സങ്ഗഹിതോ. സേതം തിപു, കണ്ഹം സീസം.

൭൦. ഛവസീസമയോതി ഛവസ്സ മതമനുസ്സസ്സ സീസം സീസകപാലം, തേന നിബ്ബത്തോ ഛവസീസമയോ. ഘടി ച തുമ്ബഞ്ച, തേസം കടാഹോ, തേഹി ജാതാതി ഘടിതുമ്ബകടാഹജാ. തത്ഥ ഘടീതി ഘടോയേവ. തുമ്ബം അലാബു. ഇതി ഇമേ സബ്ബേ പത്താ അകപ്പിയാ വുത്താ, ദുക്കടവത്ഥുകാ ച വുത്താതി യോജനാ. തത്ഥ രൂപിയാദീസു ചതൂസു സചേ ഗിഹീ ഭത്തഗ്ഗേസു സുവണ്ണതട്ടകാദീസു ബ്യഞ്ജനം കത്വാ ഉപനാമേന്തി, ആമസിതും ന വട്ടതി. കംസകാചഫലികജാനി പന തട്ടകാദീനി ഭാജനാനി പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേനേവ ന വട്ടന്തി, സങ്ഘികപരിഭോഗേന വാ ഗിഹിവികടാനി വാ വട്ടന്തി. ഘടിതുമ്ബകടാഹജാ പന ലഭിത്വാ പരിഹരിതും ന വട്ടന്തി, താവകാലികം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടന്തി.

പത്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.