൩൯. വസ്സൂപനായികനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൩൦൯-൩൧൦. പുരിമികാ പച്ഛിമികാ ഇതി വസ്സൂപനായികാ ദുവേതി സമ്ബന്ധോ. ആസാള്ഹിപുണ്ണമായ അനന്തരേ പാടിപദദിവസേ ഉപഗന്തബ്ബാ പച്ഛിമികായ പുരേ ഭവാതി പുരിമാ, സാ ഏവ പുരിമികാ. തതോ പച്ഛാ ഭവാ അപരായ പുണ്ണമായ അനന്തരേ പാടിപദദിവസേ ഉപഗന്തബ്ബാ പച്ഛിമികാ. ഉപനയനം പാപുണനം ഉപഗമനം ഉപനായികാ, വസ്സന്തി വുട്ഠി, ഇധ പന വസ്സകാലം ‘‘വസ്സ’’ന്തി ഉപചാരേന ഗഹേത്വാ തത്ഥ വാസോ ഉപചാരേനേവ ‘‘വസ്സ’’ന്തി വുച്ചതി, വസ്സസ്സ വസ്സാവാസസ്സ ഉപനായികാ വചീഭേദവസേന വാ ആലയകരണവസേന വാ ഉപഗമനം വസ്സൂപനായികാ. തത്ഥ ആലയപരിഗ്ഗാഹോ ച വചീഭേദോ ചാതി പുരിമികാ വസ്സൂപനായികാ ദുവേ, ആലയപരിഗ്ഗാഹോ ച വചീഭേദോ ചാതി പച്ഛിമികാ വസ്സൂപനായികാ ദുവേഭി സമ്ബന്ധിതബ്ബം. തത്ഥാതി താസു ദ്വീസു. തദുഭയം ദസ്സേതും ‘‘ഏദിസോ’’തിആദി വുത്തം. സോ ആലയപരിഗ്ഗാഹോ ച വചീഭേദോ ച ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസം വസ്സം ഉപേമി, ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി ഏദിസോ, ഏതാദിസോതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച കമുപ്പത്തിഅനാദരാ വചീഭേദോ പഠമം വുത്തോ. ഉഭയഥാ വസ്സം ഉപഗന്തും വട്ടതി. തേനേവ അട്ഠകഥായം (വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൧൭൯; മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൭) ‘‘സചേപി ‘ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമീ’തി ആലയോ അത്ഥി, അസതിയാ പന വസ്സം ന ഉപേതി, ഗഹിതസേനാസനം സുഗ്ഗഹിതം, ഛിന്നവസ്സോ ന ഹോതി, പവാരേതും ലഭതിയേവ, വിനാപി ഹി വചീഭേദം ആലയകരണമത്തേനപി വസ്സം ഉപഗതമേവ ഹോതീ’’തി വുത്തം. നാവാസത്ഥവജേസു പന പരിയേസിത്വാ സേനാസനം അലഭന്തേന ആലയകരണമത്തേനേവ ഉപഗന്തബ്ബം. ഉപഗച്ഛന്തേന ച വിഹാരം പടിജഗ്ഗിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേത്വാ സബ്ബം ചേതിയവന്ദനാദിസാമീചികമ്മം നിട്ഠാപേത്വാ ഉപഗന്തബ്ബം. ആലയപരിഗ്ഗഹേ ആലയം ദസ്സേതും ‘‘ചിത്തുപ്പാദേത്ഥ ആലയോ’’തി ആഹ. ഏത്ഥാതി ദ്വീസു.

൩൧൧. തദഹൂതി തസ്മിം വസ്സൂപനായികദിവസേ. ജാനന്തി ‘‘അജ്ജ വസ്സൂപനായികാ’’തി ജാനന്തോ, അനുപഗച്ഛതോതിമസ്സ വിസേസനം.

൩൧൨. ദുതിയന്തി പച്ഛിമികം. അനുപഗതോതി കേനചി അന്തരായേന പുരിമികം അനുപഗതോ. തേമാസന്തി പുരിമം വാ തേമാസം പച്ഛിമം വാ തേമാസം. വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പന അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാപി തദഹേവ സത്താഹകരണീയേന പക്കമന്തസ്സാപി അന്തോസത്താഹേ നിവത്തേന്തസ്സാപി അനാപത്തി.

൩൧൩-൫. മാതാപിതൂനം പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനഞ്ച അത്ഥായ ഗിലാനതദുപട്ഠാകഭത്തം ഓസധഞ്ച ഏസിസ്സം വാ പുച്ഛിസ്സാമി വാ ഉപട്ഠിസ്സം വാ ഗന്ത്വാ അഹം നാഭിരതം വൂപകാസേസ്സം വാ കുക്കുച്ചം വിനോദനഞ്ച ദിട്ഠിം വിവേചനഞ്ച ഗരുകാദികം വുട്ഠാനം വാപി ഉസ്സുക്കം വാപി കരിസ്സം വാപി കാരേസ്സം വാപീതി ഏവമാദിനാ സത്താഹകിച്ചേന പഹിതേപി വാ അപഹിതേപി വാ ഗന്തും ലബ്ഭന്തി യോജനാ.

ഏത്ഥ പന ലബ്ഭമാനകവസേന യോജേത്വാ വക്ഖമാനനയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. മാതാദിസുതിയാ തേയേവ ഗിലാന-സദ്ദേന ഗയ്ഹന്തി, തേസം ഉപട്ഠാകാ തദുപട്ഠാകാ, ഗിലാനാ ച തദുപട്ഠാകാ ച, തേസം ഭത്തന്തി സമാസോ. ഓസധന്തി തേസംയേവ ഗിലാനാനം ഭേസജ്ജം. ഏസിസ്സന്തി പരിയേസിസ്സാമി. പുച്ഛിസ്സാമീതി തേയേവ സത്തജനേ ഗിലാനേ പുച്ഛിസ്സം. ഉപട്ഠിസ്സന്തി തേയേവ ഗിലാനേ ഉപട്ഠഹിസ്സാമി. അഭിരമതീതി അഭിരതോ, വിസഭാഗരൂപാദിദസ്സനേന സാസനേ ന അഭിരതോ നാഭിരതോ. അഭിരമണം വാ അഭിരതം, നത്ഥി അഭിരതമസ്സാതി നാഭിരതോ, തം. സഹധമ്മികേസു യോ നാഭിരതോ, തം വൂപകാസേസ്സം വിക്ഖേപഹരണത്ഥം അഞ്ഞത്ഥ നയിസ്സാമി. കുക്കുച്ചന്തി പഞ്ചന്നംയേവ ഉപ്പന്നം വിനയകുക്കുച്ചം. കിതകയോഗേ വികപ്പേന ദുതിയാ. ദിട്ഠിന്തി തേസംയേവ മിച്ഛാദിട്ഠിയാ. ഗരുകമാദികന്തി ഗരുകം ആദി യസ്സാതി വിഗ്ഗഹോ. ആദി-സദ്ദേന സാമണേരാനം വസ്സപുച്ഛനം, സിക്ഖാസമാദയിതുകാമതാ, തജ്ജനീയാദികമ്മകരണം സങ്ഗഹിതം. വുട്ഠാനന്തി ഭിക്ഖുനോ ഗരുകാപത്തിയാ പരിവാസമാനത്തദാനാദീഹി വുട്ഠാനം. ഉസ്സുക്കന്തി വസ്സപുച്ഛനാദിഉസ്സുക്കം. ഏവമാദിനാതി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന ദിട്ഠിഗതാദീനം ധമ്മകഥാകരണാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. ഗന്തും ലബ്ഭന്തി ഏത്ഥ ഗച്ഛന്തേന അന്തോഉപചാരസീമായം ഠിതേനേവ ‘‘അന്തോസത്താഹേ ആഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേ ആഭോഗം അകത്വാ ഉപചാരസീമം അതിക്കമതി, ഛിന്നവസ്സോ ഹോതീതി വദന്തി. സത്താഹകിച്ചേനാതി സത്താഹസ്സ ലബ്ഭമാനകം വുത്തം വക്ഖമാനഞ്ച സങ്ഘകമ്മാദി കിച്ചം സത്താഹകിച്ചം. സത്തമഅരുണമത്തസ്സേവ വിഹാരേ ഉട്ഠാപനീയത്താ സത്താഹസ്സ സാകല്ലേന ഗഹണം.

൩൧൬. സങ്ഘകമ്മേ വജേതി സങ്ഘസ്സ കിച്ചേ ഉപോസഥാഗാരാദീസു സേനാസനേസു വാ ചേതിയഛത്തവേദികാദീസു വാ അന്തമസോ പുഗ്ഗലികസേനാസനേസു വാപി കത്തബ്ബനിമിത്തേ വജേയ്യാതി അത്ഥോ. ധമ്മസവനത്ഥം നിമന്തിതോ വാപി വജേ, ഗരൂഹി പേസിതോ വാപി വജേ, ഗരൂനം പസ്സിതും വാപി വജേതി യോജേതബ്ബം. നിമന്തിതോതി ഏത്ഥ സചേ പഠമംയേവ കതികാ കതാ ഹോതി, ‘‘അസുകദിവസം നാമ സന്നിപതിതബ്ബ’’ന്തി നിമന്തിതോയേവ നാമ ഹോതി. ഗരൂഹീതി ആചരിയുപജ്ഝായേഹി. പഹിതോതി ഭണ്ഡധോവനാദിഅത്ഥായ പേസിതോ. പസ്സിതുന്തി അഗിലാനേപി.

൩൧൭. ഭണ്ഡ…പേ… ദസ്സനേ ന വജേതി യോജനീയം. ഏത്ഥാപി നിമിത്തത്ഥേ സത്തമീ. ഭണ്ഡം നാമ ചീവരം. ഞാതീ മാതാപിതൂഹി അഞ്ഞേ. ഉപട്ഠാകാ ഉപാസകാ. ‘‘അജ്ജേവ ആഗമിസ്സ’’ന്തി അദൂരഗോ ന പാപുണേയ്യ, ലബ്ഭന്തി സമ്ബന്ധോ. ലബ്ഭന്തി ഇമസ്സ അപാപുണനം വുത്തകമ്മം. അജ്ജേവാഗമിസ്സന്തി സാമന്തവിഹാരം ഗന്ത്വാ പുന ആഗച്ഛന്തസ്സ അന്തരാമഗ്ഗേ സചേ അരുണുഗ്ഗമനം ഹോതി, വസ്സച്ഛേദോപി ന ഹോതി, രത്തിച്ഛേദദുക്കടഞ്ച നത്ഥീതി വദന്തി.

൩൧൮. സേസഞാതീഹീതി മാതാപിതൂഹി അവസേസഞാതീഹി. നിദ്ദിസിത്വാവാതി ദാനധമ്മസവനാദീനി. ‘‘പഹിതേ പേസിതേ’’തി ചേത്ഥ ‘‘ലബ്ഭ’’ന്തി അനുവത്തനീയം.

൩൧൯. അത്തനോ അന്തരായേ സതീതി ചോരസരീസപവാളജീവിതബ്രഹ്മചരിയന്തരായേ, അന്തമസോ ഭേസജ്ജാലാഭപതിരൂപഉപട്ഠാകാലാഭേപി. ‘‘വസ്സച്ഛേദകാരണമ്പി സത്താഹകരണീയം സിയാ’’തി കേചി പോരാണാ വദന്തി, തം യുത്തം വിയ ദിസ്സതി, സബ്ബഥാ വസ്സച്ഛേദേന ബഹി വാസായ അനുഞ്ഞാതകാരണം സത്താഹമത്തം ബഹി വീതിനാമേത്വാ അന്തോവിഹാരേയേവ വാസേന വസ്സച്ഛേദാകാരണം കഥം നാമ ന സിയാതി. ഛിന്നവസ്സോ നോ പവാരയേതി സമ്ബന്ധോ.

൩൨൦. ‘‘അസേനാസനികേനാ’’തി ഇമിനാവ വിഞ്ഞായമാനത്ഥത്തേപി ‘‘അജ്ഝോകാസേ ചാ’’തി വചനം ‘‘അഹം അബ്ഭോകാസികോ, കിം മേ സേനാസനേനാ’’തി വാസാനിവത്തനത്ഥം വുത്തം. രുക്ഖസ്സ സുസിരേതി സുദ്ധേ രുക്ഖസുസിരേ. മഹന്തസ്സ പന സുസിരസ്സ അന്തോ പദരച്ഛദനകുടികം കത്വാ പവിസനദ്വാരം യോജേത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതി. ‘‘വിടപേപി അട്ടകം ബന്ധിത്വാ’’തിആദി വുത്തനയമേവ. തഥാ ഛത്തചാടീസുപി തദനുരൂപേന വേദിതബ്ബം. ഛവകുടി നാമ ടങ്കിതമഞ്ചാദിഭേദാ കുടി. തത്ഥ ടങ്കിതമഞ്ചോ നാമ ദീഘേ മഞ്ചപാദേ മജ്ഝേ വിജ്ഝിത്വാ അടനിയോ പവേസേത്വാ കതോ, ചതുന്നം പാസാണാനം ഉപരി പാസാണം അത്ഥരിത്വാ കതമ്പി ടങ്കിതമഞ്ചോ.

൩൨൧. അസേനാസനികേനാതി യസ്സ തിണപണ്ണഇട്ഠകസിലാസുധാസങ്ഖാതാനം പഞ്ചന്നം ഛദനാനം അഞ്ഞതരേന ഛന്നം യോജിതദ്വാരബന്ധനം സേനാസനം നത്ഥി, തേന. ഇദം പന വചീഭേദം കത്വാ അധിട്ഠാനം സന്ധായ വുത്തന്തി വദന്തി, തദയുത്തം, തഥാ ച സതി നാവാദീസു വിയ വിസും വിധാനേന ഭവിതബ്ബന്തി. നാവാസത്ഥവജൂപഗോതി ഇമിനാ അസേനാസനികേന നാവാദീസു വസ്സം ഉപഗന്തും വട്ടതീതി ദീപേതി. തത്ഥ ച കുടികം പരിയേസിത്വാ ലഭന്തേന തത്ഥ പവിസിത്വാ വിഹാരാഭാവതോ ‘‘വിഹാരേ’’തി അവത്വാ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം, അലഭന്തേന ആലയോ കാതബ്ബോ. പവാരേതുഞ്ചാതി ച-സദ്ദേന വസ്സച്ഛേദനിമിത്തായ ആപത്തിയാ അഭാവം സമ്പിണ്ഡേതി. ‘‘വജേ സത്ഥേ നാവായന്തി തീസു ഠാനേസു നത്ഥി വസ്സച്ഛേദേ ആപത്തി, പവാരേതുഞ്ച ലബ്ഭതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൩) അട്ഠകഥായം വുത്തം. വസ്സച്ഛേദേതി ച ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യേന വജോ തേന ഗന്തു’’ന്തി (മഹാവ. ൨൦൩) വുത്തത്താ, സത്ഥസ്സ നാവായ ച ഗമനസഭാവേനേവ ഠിതത്താ ച വസ്സൂപഗതട്ഠാനേ അവസിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗമനമത്തം സന്ധായ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

വസ്സൂപനായികനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.