൩൨. നിസ്സയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൩൦. ബ്യത്തസ്സാതി ‘‘കാരിയ’’ന്തി കിതകയോഗേ കത്തരി ഛട്ഠീ. ബ്യത്തോ ച നാമ ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബം, ആപത്തിം ജാനാതി, അനാപത്തിം ജാനാതി, ലഹുകം ആപത്തിം ജാനാതി, ഗരുകം ആപത്തിം ജാനാതി, ഉഭയാനി ഖോ പനസ്സ പാതിമോക്ഖാനി വിത്ഥാരേന സ്വാഗതാനി ഹോന്തി സുവിഭത്താനി സുപ്പവത്തീനി സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോ അനുബ്യഞ്ജനസോ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതേന ഭിക്ഖുനാ അനിസ്സിതേന വത്ഥബ്ബ’’ന്തി (മഹാവ. ൧൦൩) ഏവം വുത്തബ്യത്തോ ച ബഹുസ്സുതബ്യത്തോ ച വേദിതബ്ബോ.

തത്ഥ സുവിഭത്താനീതി സുട്ഠു വിഭത്താനി പദപച്ചാഭട്ഠസങ്കരദോസവിരഹിതാനി. സുപ്പവത്തീനീതി പഗുണാനി വാചുഗ്ഗതാനി. സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോതി ഖന്ധകപരിവാരതോ ആഹരിതബ്ബസുത്തവസേന സുട്ഠു വിനിച്ഛിതാനി. അനുബ്യഞ്ജനസോതി അക്ഖരപദപാരിപൂരിയാ സുവിനിച്ഛിതാനി അക്ഖണ്ഡാനി അവിപരീതക്ഖരാനി. ഏതേന അട്ഠകഥാ ദീപിതാ. അട്ഠകഥാതോ ഹി ഏസ വിനിച്ഛയോ ഹോതീതി. ബഹുസ്സുതബ്യത്തോ പന യേന സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന ദ്വേ മാതികാ പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ, പക്ഖദിവസേസു ധമ്മസവനത്ഥായ സുത്തന്തതോ ചത്താരോ ഭാണവാരാ, സമ്പത്താനം പരിസാനം പരികഥനത്ഥായ അന്ധകവിന്ദമഹാരാഹുലോവാദഅമ്ബട്ഠസദിസോ ഏകോ കഥാമഗ്ഗോ, സങ്ഘഭത്തമങ്ഗലാമങ്ഗലേസു അനുമോദനത്ഥായ തിസ്സോ അനുമോദനാ, ഉപോസഥപ്പവാരണാദിജാനനത്ഥം കമ്മാകമ്മവിനിച്ഛയോ, സമണധമ്മകരണത്ഥം സമാധിവസേന വിപസ്സനാവസേന വാ അരഹത്തമഗ്ഗപരിയോസാനമേകം കമ്മട്ഠാനം ഏത്തകം ഉഗ്ഗഹിതം, സ്വായം വുച്ചതി. നത്ഥി നിസ്സായ കാരിയന്തി ആചരിയാദിം നിസ്സായ വാസേന കത്തബ്ബം നത്ഥി. ‘‘നിസ്സയകാരിയ’’ന്തി വാ പാഠോ, നിസ്സയേന കാരിയന്തി സമാസോ. ജീവസ്സ യത്തകോ പരിച്ഛേദോ യാവജീവം.

൨൩൧. തേന നിസ്സായ വസന്തേന ഏവം നിസ്സയോ ഗഹേതബ്ബോതി ദസ്സേതും ‘‘ഏകംസ’’ന്തിആദി വുത്തം. ഏകംസന്തി ഏകോ അംസോ അസ്സ ചീവരസ്സാതി വിഗ്ഗഹോ. കിരിയാവിസേസനം വാ ഭുമ്മത്ഥേ വാ ഉപയോഗവചനം, ഏകസ്മിം അംസേതി അത്ഥോ. അഞ്ജലി കരപുടോ. യാവതതിയകം വദേതി ഉപസമ്പദായ സട്ഠിവസ്സേന സത്തതിവസ്സേന വാപി ബ്യത്തസ്സ നവകസ്സ സന്തികേ യാവതതിയകം വചനം കരേയ്യ. യാവതതിയോ വാരോ അസ്സാതി കിരിയാവിസേസനസമാസോ. ആയസ്മതോതി ആയസ്മന്തം. വച്ഛാമീതി വസാമി. ഉപജ്ഝം ഗണ്ഹന്തേനാപി ‘‘ഉപജ്ഝായോ മേ, ഭന്തേ, ഹോഹീ’’തി ഗഹേതബ്ബം. തം പന ‘‘ആചരിയോ’’തി ഏത്ഥ ‘‘ഉപജ്ഝായോ’’തി വചനം വിസേസോതി ഏത്ഥ വാചാഭേദതോ ന വിസും വുത്തം. ന കേവലമേത്ഥ നിസ്സയുപജ്ഝായഗഹണേ, ഗാമപ്പവേസനാദീസുപി ഏവമേവ കത്വാ ‘‘അഹം ആവുസോ’’തി വാ ‘‘ഭന്തേ’’തി വാ വത്വാ ‘‘ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛാമീ’’തിആദിനാ വത്തബ്ബം.

൨൩൨. നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധിം ദസ്സേതി ‘‘പക്കന്തേ’’തിആദിനാ. പക്കന്തേതി ഉപജ്ഝായേ ആചരിയേ സദ്ധിവിഹാരികേ അന്തേവാസികേ ച ഗാമാദീസു യത്ഥ കത്ഥചി ആപുച്ഛിത്വാ വാ അനാപുച്ഛിത്വാ വാ ഗതേ. തേസു യേന കേനചി ‘‘അസുകം നാമ ഗാമം ഗച്ഛാമീ’’തി വുത്തേ തേസുയേവ യേന കേനചി ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിതേപി തം തം നിയമം അതിക്കമിത്വാ പക്കന്തേപി അനാപുച്ഛാ പന ഉപചാരസീമാതിക്കമേന പക്കന്തേപി നിസ്സയോ സമ്മതി പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. പക്ഖസങ്കന്തേതി തിത്ഥിയപക്ഖസങ്കന്തേ ചാപി വിബ്ഭന്തേ ചാപി മരണേന ച തങ്ഖണഞ്ഞേവ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ആണത്തി നാമ ‘‘പണാമേമി ത’’ന്തി വാ ‘‘മാ ഇധ പവിസാ’’തിആദികാ നിസ്സയപ്പണാമനാ. തായ പണാമിതേന ആചരിയുപജ്ഝായാ ഖമാപേതബ്ബാ. അഖമന്തേസു ദണ്ഡകമ്മം കത്വാ തസ്മിം വിഹാരേ മഹാഥേരേ ഗഹേത്വാപി സാമന്തവിഹാരേ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാപി ഖമാപേതബ്ബാ. ന ഖമന്തി ചേ, ആചരിയുപജ്ഝായാനം സഭാഗാനം സന്തികേ വസിതബ്ബം. യേന കേനചി കാരണേന ന സക്കാ ഹോതി തത്ര ആചരിയുപജ്ഝായാനം സഭാഗാനം സന്തികേ വസിതും, തംയേവ വിഹാരം ആഗന്ത്വാ അഞ്ഞസ്സ സന്തികേ നിസ്സയം ഗഹേത്വാ വസിതബ്ബം. തത്ഥ ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം സദ്ധിവിഹാരികം അപ്പണാമേന്തോ ഉപജ്ഝായോ സാതിസാരോ ഹോതി, പണാമേന്തോ അനതിസാരോ ഹോതി. ഉപജ്ഝായമ്ഹി നാധിമത്തം പേമം ഹോതി, നാധിമത്തോ പസാദോ ഹോതി, നാധിമത്താ ഹിരീ ഹോതി, നാധിമത്തോ ഗാരവോ ഹോതി, നാധിമത്താ ഭാവനാ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി…പേ… ഹോതി (മഹാവ. ൬൮). പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം അന്തേവാസികം അപ്പണാമേന്തോ ആചരിയോ…പേ… ഹോതീ’’തി (മഹാവ. ൮൧) വുത്തത്താ പന അസമ്മാവത്തന്തേ അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികേ അപ്പണാമേന്താ ആചരിയുപജ്ഝായാ ദുക്കടം ആപജ്ജന്തീതി വേദിതബ്ബം. ഭാവനാതി മേത്താഭാവനാ. ഉപജ്ഝായസമോധാനം പന തസ്സ ദസ്സനസവനവസേന വേദിതബ്ബം.

൨൩൩. അലജ്ജിന്തി –

‘‘സഞ്ചിച്ച ആപത്തിം ആപജ്ജതി;

ആപത്തിം പരിഗൂഹതി;

അഗതിഗമനഞ്ച ഗച്ഛതി;

ഏദിസോ വുച്ചതി അലജ്ജിപുഗ്ഗലോ’’തി. (പരി. ൩൫൯) –

ഏവം വുത്തലക്ഖണം അലജ്ജിം. നിസ്സയം ദേന്തേനാപി ലജ്ജിനോയേവ ദാതബ്ബം. ‘‘ന ഭിക്ഖവേ അലജ്ജീനം നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ. യോ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൨൦) ഹി വുത്തം. അദിട്ഠപുബ്ബസ്സ കതിപാഹം ആചാരം ഉപപരിക്ഖിത്വാ ദാതബ്ബം. അപുബ്ബന്തി ഏത്ഥ സമ്ബന്ധിസദ്ദത്താ പുബ്ബ-സദ്ദേന പുബ്ബവാസോ ഗഹിതോ, നത്ഥി പുബ്ബോ അസ്സാതി അപുബ്ബം, നവന്തി വുത്തം ഹോതി. ചത്താരി പഞ്ച വാ പരിമാണമേതേസന്തി വിഗ്ഗഹോ. ഏത്ഥ പന പരിമാണ-സദ്ദസന്നിധാനേന സങ്ഖ്യേയ്യവാചിനോപിതേ സങ്ഖ്യാമത്തവാചിനോ ഹോന്തീതി ചതുപഞ്ചസങ്ഖ്യാപരിമാണമേവ സങ്ഖ്യേയ്യമാഹ, തസ്മാ വിഗ്ഗഹപദത്ഥേഹി ഭിന്നോ അഞ്ഞപദത്ഥോ സമ്ഭവതീതി സമാസോ. വാ-സദ്ദസ്സ യോ വികപ്പത്ഥോ, തത്ഥ ചായം സമാസോ, ചത്താരി വാ പഞ്ച വാ, ചതുപഞ്ച അഹാനി, തേസം അഹാനം സമാഹാരോ ചതുപഞ്ചാഹം. ഭിക്ഖുസഭാഗതന്തി സമാനോ ഭാഗോ ലജ്ജിതാസങ്ഖാതോ കോട്ഠാസോ യേസം, ഭിക്ഖൂഹി സഭാഗാ, തേസം ഭാവോ ഭിക്ഖുസഭാഗതാ, തം, പേസലഭാവന്തി അത്ഥോ. ‘‘ഥേരോ ലജ്ജീ’’തി ജാനന്തേന പന പകതിയാ നിസ്സയദാനട്ഠാനം ഗതേന ച തദഹേവ ഗഹേതബ്ബോ, ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരോ നത്ഥി. സചേ ‘‘ഓകാസേ അലഭന്തേ പച്ചൂസസമയേ ഗഹേസ്സാമീ’’തി സയതി, അരുണം ഉഗ്ഗതമ്പി ന ജാനാതി, അനാപത്തി. ലദ്ധപരിഹാരേനാപി വസിതും വട്ടതീതി.

൨൩൪. ‘‘ലബ്ഭതീ’’തി കമ്മനി നിപ്ഫന്നത്താ അവുത്തകത്താതി ‘‘അദ്ധികസ്സാ’’തിആദീസു കത്തരി സാമിവചനം, ‘‘അദ്ധികേനാ’’ തിആദി വുത്തം ഹോതി. ‘‘സല്ലക്ഖേന്തേനാ’’തി പന സരൂപേനേവ നിദ്ദിട്ഠം. വസിതുന്തി വുത്തകമ്മം. ഭാവേ ഹി തും-പച്ചയോ, വാസോതി അത്ഥോ. യാചിതസ്സാതി ‘‘ഗിലാനുപട്ഠാകസ്സ ചാ’’തി ഏത്ഥ വിസേസനം. സചേ പന ‘‘യാചാഹി മ’’ന്തി വുച്ചമാനോപി ഗിലാനോ മാനേന ന യാചതി, ഗന്തബ്ബം. അരഞ്ഞേ വാ സല്ലക്ഖേന്തേന ഫാസുകന്തി യത്ഥ വസന്തസ്സ പടിലദ്ധതരുണസമഥവിപസ്സനാവിസേസഭാഗിതാവസേന ഫാസു ഹോതി, തസ്മിം അരഞ്ഞേ താദിസം ഫാസുവിഹാരം സല്ലക്ഖേന്തേന ആരഞ്ഞകേന. ദായകേ അസന്തേതി പദച്ഛേദോ. താവാതി അവധിമ്ഹി, അദ്ധികാദീഹി യാവ നിസ്സയദായകോ ലബ്ഭതി, താവ, ആരഞ്ഞകേന പന ‘‘പടിരൂപേ നിസ്സയദായകേ സതി നിസ്സായ വസിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ യാവ ആസാള്ഹിപുണ്ണമാ, താവാതി അത്ഥോ. ‘‘സചേ പന ആസാള്ഹിമാസേ ആചരിയോ നാഗച്ഛതി, യത്ഥ നിസ്സയോ ലബ്ഭതി, തത്ഥ ഗന്തബ്ബം (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൨൧). അന്തോവസ്സേ പന നിബദ്ധവാസം വസിതബ്ബം, നിസ്സയോ ച ഗഹേതബ്ബോ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൨൧) ഹി അട്ഠകഥായം വുത്തം.

അമ്ഹാകം പന കേചി അന്തേവാസികത്ഥേരാ ‘‘ന ഭിക്ഖവേ വസ്സം ന ഉപഗന്തബ്ബം. യോ ന ഉപഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’തി (മഹാവ. ൧൮൬) ച ‘ന ഭിക്ഖവേ തദഹു വസ്സൂപനായികായ വസ്സം അനുപഗന്തുകാമേന സഞ്ചിച്ച ആവാസോ അതിക്കമിതബ്ബോ. യോ അതിക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’തി (മഹാവ. ൧൮൬) പാളിവചനതോ കേനചി കാരണേന നിസ്സയം അലഭമാനേനപി ന സക്കാ അന്തോവസ്സേ വസ്സം അനുപഗന്തും. ‘അന്തോവസ്സേ പനാ’തിആദീസു പന ച-സദ്ദോ അന്വാചയത്ഥോ, തസ്മാ തേനാപി വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബമേവാ’’തി വദിംസു.

മയം പനേത്ഥ ഏവമവോചുമ്ഹ ‘‘ഭഗവതാ അനുപഗമനേ ദുക്കടം അനന്തരായികസ്സേവ വുത്തം, തേനേവ ‘കേനചി അന്തരായേന പുരിമികം അനുപഗതേന പച്ഛിമികാ ഉപഗന്തബ്ബാ’തി അട്ഠകഥായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൮൫) വുത്തം. അന്തരായോ ച നാമ അന്തരാ വേമജ്ഝേ ഏതീതി അന്തരായോ, യോ കോചി ബാധകപ്പച്ചയതായ അധിപ്പേതോ വുച്ചതി ‘ന ലഭന്തി പതിരൂപം ഉപട്ഠാകം, ഏസേവ അന്തരായോതി പക്കമിതബ്ബ’ന്തിആദീസു (മഹാവ. ൨൦൧) വിയ, തസ്മാ ബാധകപ്പച്ചയതാ അധിപ്പേതാ. നിസ്സയാലാഭോപി അന്തരായോത്വേവ വിഞ്ഞായതി. സക്കാ ഹി വത്തും ‘അന്തരായോ വസ്സൂപഗമോ സന്നിസ്സയത്താ തരുണസമഥവിപസ്സനാലാഭീനം കതോകാസോ വിയാ’തി. തരുണസമഥവിപസ്സനാലാഭീനമ്പി ഹി കതോകാസേപി ‘സചേ പന ആസാള്ഹിമാസേ ആചരിയോ നാഗച്ഛതി, യത്ഥ നിസ്സയോ ലബ്ഭതി, തത്ഥ ഗന്തബ്ബ’ന്തി ദള്ഹം കത്വാ അട്ഠകഥായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൨൧) വുത്തം. അമ്ഹാകം ഗരൂഹി ച സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. മഹാവഗ്ഗ ൩.൧൨൧) ‘ആചരിയം ആഗമേന്തസ്സേവ ചേ വസ്സൂപനായികദിവസോ ഹോതി, ഹോതു, ഗന്തബ്ബം തത്ഥ, യത്ഥ നിസ്സയദായകം ലഭതീ’തി വസ്സൂപനായികദിവസേപി നിസ്സയത്ഥായ ഗമനമേവ വുത്തം. അഥ ച പന മഹാകാരുണികോപി ഭഗവാ ‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനുപട്ഠാകേന ഭിക്ഖുനാ നിസ്സയം അലഭമാനേന യാചിയമാനേന അനിസ്സിതകേന വത്ഥു’ന്തി (മഹാവ. ൧൨൧) ഗിലാനവിസയേപി നിസ്സയം ഗരുകം കത്വാ പട്ഠപേസി. യം പന അനിസ്സയം, തം അനന്തരായം നിസ്സയമുത്തകസ്സ വസ്സൂപഗമനം വിയ. അപിച നാവായ ഗച്ഛന്തസ്സ പന വസ്സാനേ ആഗതേപി നിസ്സയം അലഭന്തസ്സ അനാപത്തീതി നാവായ ഗച്ഛതോയേവ ആവേണികാ അനാപത്തികതാ വുത്താ. തസ്മാ നിസ്സയാലാഭോ ബാധകപ്പച്ചയോ വസ്സൂപഗമനസ്സ, ന വസ്സൂപഗമനം നിസ്സയസ്സാതി അന്തരായോയേവ നിസ്സയാലാഭോ. തതോയേവ ടീകായം ‘അന്തോവസ്സേ പന അനിസ്സിതേന വത്ഥും ന വട്ടതീ’തി വുത്തം. തസ്മായേവ ച ‘അന്തോവസ്സേ പനാ’തിആദീസു നിസ്സയദായകേ സതി നിബദ്ധവാസം വസിതബ്ബഞ്ച നിസ്സയോ ഗഹേതബ്ബോ ച ഹോതീതി ഗമനകിരിയായ ഖീയമാനതാവസേന ച-സദ്ദോ സമുച്ചയോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി.

നിസ്സയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.