൧. പാരാജികനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧-൨. ഇദാനി തേ ദസ്സേതും ‘‘മഗ്ഗത്തയേ’’തിആദി ആരദ്ധം. ഏവമുപരിപി യഥായോഗം യോജേതബ്ബം. തത്ഥ മഗ്ഗത്തയേതി ഏത്ഥ മഗ്ഗാ ച നാമ തിംസ മഗ്ഗാ. മനുസ്സാമനുസ്സതിരച്ഛാനഗതവസേന ഹി തിസ്സോ ഇത്ഥിയോ. തത്ഥ തിരച്ഛാനഗതായ അയം പരിച്ഛേദോ –

‘‘അപദാനം അഹീ മച്ഛാ, ദ്വിപദാനഞ്ച കുക്കുടീ;

ചതുപ്പദാനം മജ്ജാരീ, വത്ഥു പാരാജികസ്സിമാ’’തി. (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൫൫);

താസം വച്ചപസ്സാവമുഖമഗ്ഗവസേന തയോ തയോ കത്വാ നവ മഗ്ഗാ, തഥാ ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാനം, പുരിസാനം പന വച്ചമുഖമഗ്ഗവസേന ദ്വേ ദ്വേ കത്വാ ഛ, തഥാ പണ്ഡകാനന്തി തിംസ. തേസം തയേ. കീദിസേതി ആഹ ‘‘സന്ഥതസന്ഥതേ’’തി. സന്ഥതേ അസന്ഥതേതി പദച്ഛേദോ. ന സന്ഥതം അസന്ഥതം. തസ്മിം അസന്ഥതേ. ന-കാരോ ഏത്ഥ ‘‘അബ്രാഹ്മണോ’’തിആദീസു വിയ പയിരുദാസേ, തം കിരിയായുത്തസ്സ താദിസസ്സ അഞ്ഞസ്സ വത്ഥുനോ വിധാനേന സന്ഥതസ്സ വത്ഥുനോ പയിരുദാസനം പരിച്ചജനം പയിരുദാസോതി. ന പസജ്ജപ്പടിസേധേ, സന്ഥതം പസജ്ജ പത്വാ തസ്സ ‘‘ബ്രാഹ്മണോ ന ഭവിസ്സതീ’’തിആദീസു വിയ ന നിസേധോതി. വാ-സദ്ദോ പനേത്ഥ വചനയുത്തിബലേനേവ ലബ്ഭതി, തസ്സ പലിവേഠേത്വാ, അന്തോ വാ പവേസേത്വാ വത്ഥാദിനാ കേനചി പടിച്ഛന്നേ വാ അപ്പടിച്ഛന്നേ വാതി അത്ഥോ. തഥാഭൂതേ അല്ലോകാസേ പകതിവാതേന അസമ്ഫുട്ഠേ തിന്തപ്പദേസേ. നിമിത്തന്തി അങ്ഗജാതം. സന്തിആദി തബ്ബിസേസനം. സന്തി അത്തനിയം. സം-സദ്ദോ ഹി അത്തനി അത്തനിയേ ച വത്തതി. സന്ഥതം അസന്ഥതന്തി യഥാവുത്തനയേന പടിച്ഛന്നം വാ അപ്പടിച്ഛന്നം വാ. ഉപാദിണ്ണന്തി അനട്ഠകായപ്പസാദം. കിത്തകന്തി ആഹ ‘‘തിലമത്തമ്പീ’’തി. തിലസ്സ മത്തം സാകല്ലം യസ്സ തം തിലമത്തം. ‘‘മത്തം സാകല്ലം നിച്ഛയേ’’തി ഹി നിഘണ്ഡു. ഏത്ഥാപി അവയവേന വിഗ്ഗഹോ സമുദായോ സമാസത്ഥോ, തിലബീജപ്പമാണമ്പീതി വുത്തം ഹോതി. കിം തം? നിമിത്തം, പവേസനം വാ. അപി-സദ്ദോ സമ്ഭാവനേ, ‘‘തിലബീജമത്തമ്പീ’’തി സമ്ഭാവീയതി, അധികേ കാ നാമ കഥാതി ഇദമേത്ഥ സമ്ഭാവനം, ഏവംഭൂതം സം അങ്ഗജാതം യഥാവുത്തേ മഗ്ഗത്തയേ തിലമത്തമ്പി പവേസന്തോ ഭിക്ഖു ചുതോ പരിഭട്ഠോ, പാരാജികോ നാമ ഹോതി സാസനതോതി വിഞ്ഞായതി ഗമ്മമാനത്ഥസ്സ സദ്ദസ്സ പയോഗം പതി കാമാചാരത്താ. കീദിസോതി ആഹ ‘‘അനിക്ഖിത്തസിക്ഖോ’’തി. നിക്ഖിത്തസിക്ഖോ പന അഭിക്ഖുകത്താ പരിച്ചത്തോ. തത്ഥ നിക്ഖിത്താ ഓഹിതാ പരിച്ചത്താ പച്ചക്ഖാതാ സിക്ഖാ ഏതേനാതി വിഗ്ഗഹോ. യഥാലക്ഖണം ന നിക്ഖിത്തസിക്ഖോ അനിക്ഖിത്തസിക്ഖോ. തത്ഥ ചിത്തഖേത്തകാലപ്പയോഗപുഗ്ഗലവിജാനനവസേന സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനം ഞത്വാ തദഭാവേന അപച്ചക്ഖാനം വേദിതബ്ബം.

തത്ഥ ഉപസമ്പന്നഭാവതോ ചവിതുകാമതാചിത്തം ചിത്തം നാമ. ‘‘ബുദ്ധം പച്ചക്ഖാമീ’’തിആദീനി ‘‘ഗിഹീതി മം ധാരേഹി, ഉപാസകോ, ആരാമികോ, സാമണേരോതി മം ധാരേഹീ’’തി ‘‘അലം മേ ബുദ്ധേനാ’’തിആദീനി ഛ ഖേത്തപദാനി ഖേത്തം നാമ. ‘‘പച്ചക്ഖാമീ’’തിആദിനാ വുത്തോ വത്തമാനകാലോയേവ കാലോ നാമ. യായ കായചി ഭാസായ വസേന വാചസികപ്പയോഗോവ പയോഗോ നാമ. അനുമ്മത്താദികോ പച്ചക്ഖാതോ ച മനുസ്സജാതികോ സോവ പുഗ്ഗലോ നാമ. പച്ചക്ഖാതകസ്സ വചനസമനന്തരമേവ ‘‘അയം ഉക്കണ്ഠിതോ’’തി വാ ‘‘ഗിഹിഭാവം പത്ഥയതീ’’തി വാ സോതുനോ ജാനനം വിജാനനം നാമാതി വേദിതബ്ബം.

തത്ഥ നട്ഠകായപ്പസാദം പന പിളകം വാ ചമ്മഖിലം വാ ലോമം വാ പവേസന്തസ്സ ദുക്കടം. അക്ഖിനാസകണ്ണച്ഛിദ്ദവത്ഥികോസേസു, സത്ഥകാദീഹി കതവണേ വാ മേഥുനരാഗേന നിമിത്തം പവേസന്തസ്സ ഥുല്ലച്ചയം. അവസേസസരീരേസു ഉപകച്ഛകാദീസു ദുക്കടം. തിരച്ഛാനഗതാനം ഹത്ഥിഅസ്സഗോഗദ്രഭഓട്ഠമഹിംസാദീനം നാസായ ഥുല്ലച്ചയം, വത്ഥികോസേ ഥുല്ലച്ചയമേവ. സബ്ബേസമ്പി തിരച്ഛാനഗതാനം അക്ഖികണ്ണവണേസു ദുക്കടം. തഥാ അവസേസസരീരേ കായസംസഗ്ഗരാഗേന, മേഥുനരാഗേന വാ ജീവമാനകപുരിസസ്സ വത്ഥികോസം അപ്പവേസന്തോ നിമിത്തേന നിമിത്തം ഛുപതി, ദുക്കടം. ബഹി നിക്ഖന്തദന്തേസു വായമന്തസ്സ പന ഥുല്ലച്ചയന്തി അയമേത്ഥ സവിനിച്ഛയോ അത്ഥവണ്ണനക്കമോ.

ഇദാനി പവേസനം നാമ ന കേവലം അത്തുപക്കമേനേവ, പരൂപക്കമേനാപി ഹോതി, തത്രാപി സാദിയന്തോവ ചുതോ ഹോതീതി ദസ്സേതും ‘‘അഥ വാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ അഥ വാതി അയം നിപാതോ, നിപാതസമുദായോ വാ പക്ഖന്തരാരമ്ഭേ. പവേസനഞ്ച ഠിതഞ്ച ഉദ്ധാരോ ച പവിട്ഠഞ്ച പവേസന…പേ… പവിട്ഠാനി, ഇതരീതരയോഗദ്വന്ദോ. ഇതരീതരയോഗോ നാമ അഞ്ഞമഞ്ഞത്ഥോപാദാനതാതി പവേസനാദീനി ഠിതാദിഅത്ഥാനിപി ഹോന്തീതി പവിട്ഠ-സദ്ദോപി പവേസനാദിഅത്ഥോ ഹോതി, തതോയേവേത്ഥ തസ്മാ ബഹുവചനസമ്ഭവോ. അഞ്ഞഥാ ദ്വന്ദേ അവയവത്ഥപധാനത്താ ഏകത്ഥവാചകാപി പവിട്ഠ-സദ്ദാ കഥം ബഹുവചനപ്പസങ്ഗോ. സമാഹാരേ വാ ദ്വന്ദോ. ഖണോതി കാലവിസേസോ. സോ ച യോഗവന്താനം ഖണന്തരവിനിമുത്തോ നത്ഥീതി പവേസന…പേ…പവിട്ഠാനിയേവ ഖണോതി കമ്മധാരയോ, അഭേദേ ഭേദപരികപ്പനായ വാ പവേസന…പേ… പവിട്ഠാനം ഖണോതി ഛട്ഠീതപ്പുരിസോ. തസ്സ സാദകോ, തസ്മിം വാ സാദകോ പവേസന…പേ… സാദകോ. ഖണ-സദ്ദോ പനേത്ഥ പച്ചേകം യോജേതബ്ബോ ദ്വന്ദസമാസത്താ, പവേസനകാലം ഠിതകാലം ഉദ്ധാരകാലം പവിട്ഠകാലം, തസ്മിം വാ സാദിയന്തോതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഏവം സേവനചിത്തപച്ചുപട്ഠാനേന സാദകോ ഭിക്ഖു ചുതോതി യോജേതബ്ബം. തത്ഥ യഥാവുത്തപ്പദേസസ്സ അന്തോകരണം പവേസനം നാമ. യാവ ഉദ്ധരണാരമ്ഭാ നിവത്തം ഠിതം നാമ. അട്ഠകഥായം (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൫൮) പന മാതുഗാമസ്സ സുക്കവിസ്സട്ഠിം പത്വാ സബ്ബഥാ വായമതോ ഓരമിത്വാ ഠിതകാലം സന്ധായ ‘‘സുക്കവിസ്സട്ഠിസമയേ’’തി വുത്തം. യാവ അഗ്ഗാ നീഹരണം ഉദ്ധാരോ നാമ. യാവ പവേസനാരഹട്ഠാനാ അന്തോകതം പവിട്ഠം നാമ.

പഠമം.

൩-൪. ഇദാനി ദുതിയം ദസ്സേതും ‘‘ആദിയേയ്യാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അദിന്നം ഥേയ്യചിത്തേന ആദിയേയ്യ…പേ… സങ്കേതം വീതിനാമയേ, പാരാജികോ ഭവേതി സമ്ബന്ധോ. അദിന്നന്തി മനുസ്സസാമികേഹി കായവാചാഹി ന ദിന്നം. ഥേയ്യചിത്തേനാതി ഥേനോതി ചോരോ, തസ്സ ഭാവോ ഥേയ്യം ന-കാരസ്സ യ-കാരം കത്വാ ദ്വിത്തേന. ഭവന്തി ഏതസ്മാ അഭിധാനബുദ്ധീതി ഭാവോ, സദ്ദപ്പവത്തിനിമിത്തം ജാതിഗുണാദി. ഇധ പന അവഹരണചിത്തസങ്ഖാതം ദബ്ബം ഥേയ്യം. ഥേയ്യഞ്ച തം ചിത്തഞ്ചാതി ഥേയ്യചിത്തം, തേന. ആദിയേയ്യാതി ആരാമാദിം അഭിയുഞ്ജിത്വാ ഗണ്ഹേയ്യ. ഹരേയ്യാതി ഹരന്തോ ഗണ്ഹേയ്യ. അവഹരേയ്യാതി ഉപനിക്ഖിത്തം ഭണ്ഡം ‘‘ദേഹി മേ ഭണ്ഡ’’ന്തി വുച്ചമാനോ ‘‘ന മയാ ഗഹിത’’ന്തിആദീനി വദന്തോ ഗണ്ഹേയ്യ. ഇരിയാപഥം കോപേയ്യാതി ഭണ്ഡഹാരകസ്സ ഗമനാദിഇരിയാപഥം വിച്ഛിന്ദിത്വാ ഗണ്ഹേയ്യ. കോപം കത്വാ ഗണ്ഹാതീതി ഹി ഏതസ്മിം അത്ഥേ ‘‘കോപീ’’തി നാമധാതു. ഠാനാ ചാവേയ്യാതി ഠപിതട്ഠാനതോ ചാവേയ്യ. സങ്കേതം വീതിനാമയേതി പരികപ്പിതട്ഠാനം വാ സുങ്കഘാതം വാ അതിക്കാമേയ്യ.

ഏത്ഥ ച ആരാമാദിഅഭിയുഞ്ജനേ, സാമികസ്സ വിമതുപ്പാദനധുരനിക്ഖേപേ, ഭണ്ഡഹാരകസ്സ സീസഭാരാമസനഫന്ദാപനഖന്ധോരോപനേ, ഉപനിക്ഖിത്തേ ‘‘ദേഹി മേ ഭണ്ഡ’’ന്തി ചോദിയമാനസ്സ ‘‘നാഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി ഭണനവിമതുപ്പാദനധുരനിക്ഖേപേ, ഥലട്ഠസ്സ ഥേയ്യചിത്തേനാമസനഫന്ദാപനഠാനാചാവനേ ചാതി ചതൂസു പച്ചേകം യഥാക്കമം ദുക്കടഥുല്ലച്ചയപാരാജികായോ വേദിതബ്ബാ. ‘‘സഹഭണ്ഡഹാരകം നേസ്സാമീ’’തി പഠമദുതിയപാദസങ്കാമനേ, പരികപ്പിതസുങ്കഘാതട്ഠാനതോ പഠമദുതിയപാദാതിക്കാമേ ചാതി ദ്വീസു പച്ചേകം കമേന ഥുല്ലച്ചയപാരാജികായോ വേദിതബ്ബാ. അയമേത്ഥ സവിഞ്ഞാണകാവിഞ്ഞാണകമിസ്സകത്താ നാനാഭണ്ഡവസേന യോജനാ. ഏകഭണ്ഡവസേന പന സസ്സാമികസ്സ ദാസസ്സ വാ തിരച്ഛാനഗതസ്സ വാ യഥാവുത്തേന അഭിയോഗാദിനാ നയേന ആദിയനഹരണാദിവസേന യോജനാ ദട്ഠബ്ബാ.

അപിച ഇമാനി ഛ പദാനി വണ്ണയന്തേന നാനാഭണ്ഡഏകഭണ്ഡസാഹത്ഥികപുബ്ബപ്പയോഗഥേയ്യാവഹാരസങ്ഖാതേ പഞ്ചപഞ്ചകേ സമോധാനേത്വാ പഞ്ചവീസതി അവഹാരാ ദസ്സേതബ്ബാ ഛപ്പദന്തോഗധത്താ സബ്ബേസമ്പി അവഹാരാനം. തേ പന അവഹാരാ യേന കേനചി അഭിയോഗാദിആകാരനാനത്തമത്തേന ഭിന്നാതി തംവസേന പഞ്ചപഞ്ചകം നാമ ജാതം. ഏവം സംവണ്ണിതഞ്ഹി ഇദം അദിന്നാദാനപാരാജികം സുവണ്ണിതം നാമ ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം. തത്ഥ പുരിമാനി ദ്വേ പഞ്ചകാനി ‘‘ആദിയേയ്യാ’’തിആദീനം പഞ്ചന്നം പദാനം വസേന ലബ്ഭന്തി. യം പനേതം ‘‘സങ്കേതം വീതിനാമയേ’’തി ഛട്ഠം പദം, തം തതിയപഞ്ചമേസു പഞ്ചകേസു നിസ്സഗ്ഗിയപരികപ്പാവഹാരവസേന യോജേതബ്ബം.

തത്ഥ സാഹത്ഥിക-സദ്ദേന ഉപചാരതോ തംസഹചരിതപഞ്ചകം ഗഹേത്വാ ‘‘സാഹത്ഥികഞ്ച തം പഞ്ചകഞ്ചാ’’തി വാ ‘‘സാഹത്ഥികാദി പഞ്ചക’’ന്തി മജ്ഝേപദലോപവസേന വാ സാഹത്ഥികപഞ്ചകം. ഏവമുപരിപി. തം പന സാഹത്ഥികോ ആണത്തികോ നിസ്സഗ്ഗിയോ അത്ഥസാധകോ ധുരനിക്ഖേപോ ചാതി. തത്ഥ സകോ ഹത്ഥോ സഹത്ഥോ, സഹത്ഥേന നിബ്ബത്തോ സാഹത്ഥികോ. ഏവം ആണത്തികോ. സുങ്കഘാതപരികപ്പിതോകാസാനം അന്തോ ഠത്വാ ബഹി നിസ്സജ്ജനം നിസ്സഗ്ഗോ, സോ ഏവ നിസ്സഗ്ഗിയോ. കാലം അനിയമേത്വാ ആണത്തസ്സ ഭണ്ഡഗ്ഗഹണതോ ച പരസ്സ തേലകുമ്ഭിയാ പാദഗ്ഘനകം തേലം അവസ്സം പിവനകാനം ഉപാഹനാദീനം നിക്ഖിത്താനം തേലപാതനതോ ച പുരേതരമേവ പാരാജികസങ്ഖാതം അത്ഥം സാധേതീതി അത്ഥസാധകോ. സോ പന ആണാപനപ്പയോഗോ, ഉപാഹനാദീനം നിക്ഖേപപ്പയോഗോ ച. ആരാമാഭിയോഗേ ച ഉപനിക്ഖിത്തഭണ്ഡേ ച താവകാലികഭണ്ഡദേയ്യാനമദാനേ ച ധുരസ്സ നിക്ഖേപോ ധുരനിക്ഖേപോ.

പുബ്ബപ്പയോഗപഞ്ചകം നാമ പുബ്ബപ്പയോഗോ സഹപ്പയോഗോ സംവിധാവഹാരോ സങ്കേതകമ്മം നിമിത്തകമ്മന്തി. തത്ഥ ആണാപനം ഭണ്ഡഗ്ഗഹണതോ പുബ്ബത്താ പുബ്ബപ്പയോഗോ നാമ. ഠാനാചാവനഖിലസങ്കാമനപ്പയോഗേന സഹ വത്തമാനോ സഹപ്പയോഗോ. സംവിധായ സമ്മന്തയിത്വാ ഗതേസു ഏകേനാപി ഭണ്ഡേ ഠാനാ ചാവിതേ സബ്ബേസം അവഹാരോ സംവിധാവഹാരോ. സങ്കേതകമ്മന്തി പുബ്ബണ്ഹാദികാലപരിച്ഛേദവസേന സഞ്ജാനനകരണം. നിമിത്തകമ്മം നാമ സഞ്ഞുപ്പാദനത്ഥം അക്ഖിനിഖണനാദികരണം.

ഥേയ്യാവഹാരപഞ്ചകം പന സയമേവ ദസ്സേതും ‘‘അഥ വാ’’തിആദിമാഹ. നനു ച ഛപ്പദന്തോഗധത്താ ‘‘സബ്ബേസമ്പി അവഹാരാന’’ന്തി വുത്തം, ഏവം സതി ‘‘അഥ വാ’’തി പക്ഖന്തരവസേന വിസും വിയ ഇദം പഞ്ചകം കസ്മാ വുത്തന്തി? നനു അവോചുമ്ഹാ ‘‘യേന കേനചി അഭിയോഗാദിആകാരനാനത്തമത്തേന ഭിന്നാ’’തി, ഏതാദിസസ്സ ഭേദസ്സ സമ്ഭവതോ പക്ഖന്തരവസേനാപി യുജ്ജതീതി ഏവം വുത്തം. ഇമസ്സ പഞ്ചകസ്സ വിസും ഉദ്ധരിത്വാ വചനം പന പസിദ്ധിവസേനാതി ദട്ഠബ്ബം, കുസ-സദ്ദേന കുസസങ്കാമനമധിപ്പേതം അഭേദോപചാരേന. ഥേയ്യഞ്ച ബലഞ്ച കുസോ ച ഛന്നഞ്ച പരികപ്പോ ച ഥേയ്യാ…പേ… പരികപ്പം, ദീഘോ സന്ധിവസേന. തേന അവഹാരകോ പാരാജികോ ഭവേതി സമ്ബന്ധോ. യോ പന പടിച്ഛന്നേന അവഹാരകോ, സോ അത്ഥതോ പടിച്ഛന്നസ്സ അവഹാരകോ ഹോതീതി ദ്വന്ദസമാസന്തോഗധത്തേപിചസ്സ വിരോധാഭാവോഭാവസാധനോ ചായം ഛന്ന-സദ്ദോ ദട്ഠബ്ബോ. തത്ഥ സന്ധിച്ഛേദനാദീനി കത്വാ വാ തുലാകൂടമാനകൂടകഹാപണകൂടാദീഹി വഞ്ചേത്വാ വാ ഗണ്ഹന്തോ ഥേയ്യാവഹാരകോ. ബലക്കാരേന പരസന്തകം ഗണ്ഹന്തോ ബലാവഹാരകോ. കുസം സങ്കാമേത്വാ ഗണ്ഹന്തോ കുസാവഹാരകോ. തിണപണ്ണാദീഹി യം കിഞ്ചി പടിച്ഛാദേത്വാ പച്ഛാ കസ്സ പടിച്ഛന്നസ്സ അവഹാരകോ പടിച്ഛന്നാവഹാരകോ. സാടകാദിഭണ്ഡവസേന, ഗബ്ഭദ്വാരാദിഓകാസവസേന വാ പരികപ്പേത്വാ ഗണ്ഹന്തോ പരികപ്പാവഹാരകോ. ഏത്ഥ പന പരികപ്പിതഭണ്ഡഗ്ഗഹണേ പരികപ്പിതപരിച്ഛേദാതിക്കമേ ച പാരാജികം വേദിതബ്ബം.

ഇദാനി പനേത്ഥ വിനിച്ഛയം ദസ്സേതും ‘‘ഭണ്ഡകാലഗ്ഘദേസേഹീ’’തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥ അദിന്നാദാനേ ഭണ്ഡഞ്ച കാലോ ച അഗ്ഘോ ച ദേസോ ച തേഹി ച പരിഭോഗേന ച വിനിച്ഛയോ കാതബ്ബോതി അത്ഥോ. തത്ഥ അവഹടഭണ്ഡസ്സ സസ്സാമികസ്സാമികഭാവം സസ്സാമികേപി സാമികാനം സാലയനിരാലയഭാവഞ്ച ഉപപരിക്ഖിത്വാ സാലയകാലേ ചേ അവഹടം, ഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാതബ്ബോ വിനിച്ഛയോ ഭണ്ഡേന വിനിച്ഛയോ. നിരാലയകാലേ ചേ അവഹടം, പാരാജികം നത്ഥി, സാമികേസു പുന ആഹരാപേന്തേസു ദാതബ്ബം. തദേവ ഹി ഭണ്ഡം കദാചി മഹഗ്ഘം, കദാചി അപ്പഗ്ഘം, തസ്മാ യസ്മിം കാലേ ഭണ്ഡം അവഹടം, തസ്മിംയേവ കാലേ യോ തസ്സ അഗ്ഘോ, തേന കാതബ്ബോ വിനിച്ഛയോ കാലേന വിനിച്ഛയോ. നവഭണ്ഡസ്സ യോ അഗ്ഘോ, സോ പച്ഛാ പരിഹായതി, തസ്മാ സബ്ബദാ പകതിഅഗ്ഘവസേന അകത്വാ കാതബ്ബോ വിനിച്ഛയോ അഗ്ഘേന വിനിച്ഛയോ. ഭണ്ഡുട്ഠാനദേസേ ഭണ്ഡം അപ്പഗ്ഘം ഹോതി, അഞ്ഞത്ഥ മഹഗ്ഘം, തസ്മാ യസ്മിം ദേസേ ഭണ്ഡം അവഹടം, തസ്മിംയേവ ദേസേ അഗ്ഘേന കാതബ്ബോ വിനിച്ഛയോ ദേസേന വിനിച്ഛയോ. പരിഭോഗേന സാടകാദിനോ ഭണ്ഡസ്സ അഗ്ഘോ പരിഹായതി, തസ്മാ തസ്സ പരിഭോഗവസേന പരിഹീനാപരിഹീനഭാവം ഉപപരിക്ഖിത്വാ കാതബ്ബോ വിനിച്ഛയോ പരിഭോഗേന വിനിച്ഛയോ.

ദുതിയം.

൫-൭. ഇദാനി തതിയം ദസ്സേതും ‘‘മനുസ്സവിഗ്ഗഹ’’ന്തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ മനുസ്സവിഗ്ഗഹം കലലതോ പട്ഠായ ജീവമാനകമനുസ്സജാതികാനം സരീരം. ചിച്ച പാണോതി സഞ്ഞായ സദ്ധിംയേവ ‘‘വധാമി ന’’ന്തി വധകചേതനായ ചേതേത്വാ പകപ്പേത്വാ. ജീവിതാ വാ വിയോജയേതി യോ ഭിക്ഖു ജാതിഉണ്ണംസുനാ സമുദ്ധടതേലബിന്ദുമത്തം കലലരൂപകാലേ താപനാദീഹി വാ തതോ വാ ഉദ്ധമപി തദനുരൂപേന ഉപക്കമേന രൂപജീവിതിന്ദ്രിയോപക്കമേ സതി തദായത്തവുത്തിനോ അരൂപജീവിതസ്സാപി വോരോപനസമ്ഭവതോ ഉഭയജീവിതാ വോരോപേയ്യ. വാ-സദ്ദോ വികപ്പേ. മരണചേതനോതി മരണേ ചേതനാ യസ്സ സോ മരണാധിപ്പായോ. സത്ഥഹാരകന്തി ജീവിതം ഹരതീതി ഹാരകം, സത്ഥഞ്ച തം ഹാരകഞ്ചാതി സത്ഥഹാരകം, തം. അസ്സ മനുസ്സവിഗ്ഗഹസ്സ. ഉപനിക്ഖിപേതി സമീപേ നിക്ഖിപേയ്യ വാ. ഏതേന ഥാവരപ്പയോഗം ദസ്സേതി. ഗാഹേയ്യ മരണൂപായന്തി ‘‘സത്ഥം വാ ആഹര, വിസം വാ ഖാദാ’’തിആദിനാ നയേന മരണത്ഥായ ഉപായം ഗാഹാപേയ്യ വാ. ഏതേന ആണത്തിപ്പയോഗോ ദസ്സിതോ. വദേയ്യ മരണേ ഗുണന്തി കായവാചാദൂതലേഖാഹി ‘‘യോ ഏവം മരതി, സോ ധനം വാ ലഭതീ’’തിആദിനാ നയേന മരണേ ഗുണം പകാസേയ്യ വാ. ഉഭയത്ഥ അധികാരവസേന വാ-സദ്ദോ ആഹരിതബ്ബോ. സോ ഭിക്ഖു ചുതോതി സമ്ബന്ധോ, സാസനതോതി വിഞ്ഞായതി.

ഇദാനി പനസ്സ ഛബ്ബിധേ പയോഗേദസ്സേതും ‘‘പയോഗാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സാഹത്ഥി…പേ… ഇദ്ധിവിജ്ജാമയാ പയോഗാതി ഇമേ ഛ പയോഗാതി സമ്ബന്ധോ. ക-കാരലോപേന പനേത്ഥ ‘‘സാഹത്ഥീ’’തി വുത്തം. അഥ വാ അനേകത്ഥേ അനേകതദ്ധിതസമ്ഭവേന സഹത്ഥസ്സായം പയോഗോ സാഹത്ഥീതി പദസിദ്ധി വേദിതബ്ബാ. സാഹത്ഥി ച നിസ്സഗ്ഗോ ച ആണത്തി ച ഥാവരോ ചാതി ദ്വന്ദോ. ഇദ്ധി ച വിജ്ജാ ച, താസമിമേതി ഇദ്ധിവിജ്ജാമയാ, ഇദ്ധിമയോ വിജ്ജാമയോതി വുത്തം ഹോതി. പയോഗാതി ഇമേ ഛപ്പയോഗാ നാമ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. തത്ഥ സയം മാരേന്തസ്സ കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ പഹരണം സാഹത്ഥികോ പയോഗോ. ദൂരേ ഠിതം മാരേതുകാമസ്സ കായാദീഹി ഉസുസത്തിആദീനം നിസ്സജ്ജനം നിസ്സഗ്ഗോ. ‘‘അസുകം നാമ മാരേഹീ’’തിആദിനാ ആണാപേന്തസ്സ ആണാപനം ആണത്തി, ഓപാതഖണനം അപസ്സേനസംവിധാനം അസിആദീനം ഉപനിക്ഖിപനാദി ഥാവരോ. മാരണത്ഥം കമ്മവിപാകജായ ഇദ്ധിയാ പയോജനം ഇദ്ധിമയോ. കമ്മവിപാകജിദ്ധി ച നാമേസാ രാജാദീനം രാജിദ്ധിആദയോ. തത്ഥ പിതുരഞ്ഞോ സീഹളിന്ദസ്സ ദാഠാകോടനേന ചൂളസുമനകുടുമ്ബിയമാരണേ രാജിദ്ധി ദട്ഠബ്ബാ, തദത്ഥമേവ അഥബ്ബണാദിവിജ്ജായ പരിജപ്പനം വിജ്ജാമയോ പയോഗോ.

ഏവം ഛപ്പയോഗേ ദസ്സേത്വാ തേസു ആണത്തിപ്പയോഗസ്സ നിയാമകേ ദസ്സേതും ‘‘കാലാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യഥാവുത്തം ആണത്തിം നിയമേന്തി സങ്കേതവിസങ്കേതതാവസേന പരിച്ഛിന്ദന്തീതി ആണത്തിനിയാമകാ. തേ പന കാലോ ച വത്ഥു ച ആവുധഞ്ച ഇരിയാപഥോ ചാതി ചത്താരോ, തഥാ കിരിയാവിസേസോ ഓകാസോതി ഗണനപരിച്ഛേദവസേന ഛ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. തത്ഥ കാലോ പുബ്ബണ്ഹാദി യോബ്ബനാദി ച. വത്ഥു മാരേതബ്ബോ സത്തോ. ആവുധം അസിആദി. ഇരിയാപഥോ മാരേതബ്ബസ്സ ഗമനാദി. കിരിയാവിസേസോ വിജ്ഝനാദി. ഓകാസോ ഗാമാദി. യോ ഹി ‘‘അജ്ജ, സ്വേ’’തി അനിയമേത്വാ ‘‘പുബ്ബണ്ഹേ മാരേഹീ’’തി വുത്തോ യദാ കദാചി പുബ്ബണ്ഹേ മാരേതി, നത്ഥി വിസങ്കേതോ. യോ പന ‘‘പുബ്ബണ്ഹേ’’തി വുത്തോ മജ്ഝന്ഹാദീസു മാരേതി, വിസങ്കേതോ ഹോതി, ആണാപകസ്സ അനാപത്തി. ഏവം കാലസ്സ സങ്കേതവിസങ്കേതതാവസേന നിയാമകതാ വേദിതബ്ബാ. ഇമിനാവ നയേന വത്ഥുആദീസുപി വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി.

തതിയം.

൮-൯. ഇദാനി ചതുത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘ഝാനാദിഭേദ’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ അത്തനി നോസന്തം അത്തുപനായികഞ്ച പച്ചുപ്പന്നഭവസ്സിതഞ്ച അഞ്ഞാപദേസരഹിതഞ്ച ഝാനാദിഭേദം കോട്ഠാസം കത്വാ വാ ഏകേകം കത്വാ വാ കായേന വാ വാചായ വാ വിഞ്ഞത്തിപഥേ ദീപേന്തോ നാധിമാനികോ ഞാതേ ചുതോ ഭവേതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ അത്തനി സകസന്താനേ നോസന്തം അനുപ്പന്നത്തായേവ അവിജ്ജമാനം, ഏത്ഥ നോസന്തോതി അത്ഥേ തപ്പുരിസോ. ഝാനാദിഭേദന്തി ഝാനം ആദി യസ്സ ‘‘വിമോക്ഖസമാധി സമാപത്തി ഞാണദസ്സന മഗ്ഗഭാവനാ ഫലസച്ഛി കിരിയാകിലേസപ്പഹാനവിനീവരണതാചിത്തസ്സ സുഞ്ഞാഗാരേ അഭിരതീ’’തി (പാരാ. ൧൯൮) വുത്തസ്സ സോ ഝാനാദി, സോവ ഭേദോ വിസേസോതി സമാസോ. തം ഝാനാദിഭേദം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം. അത്തുപനായികന്തി ‘‘അയം മയി അത്ഥീ’’തി ആരോചനവസേന അത്തനി ഉപനീയതി, ‘‘അഹം വാ ഏത്ഥ സന്ദിസ്സാമീ’’തി അത്താ ഉപനീയതി ഏത്ഥ ധമ്മേതി വാ അത്തുപനായികോ, ഝാനാദിഭേദോ, തം. പച്ചുപ്പന്നഭവസ്സിതന്തി പച്ചുപ്പന്നഭവോ നാമ ഇദാനി വത്തമാനോ അത്തഭാവോ, തന്നിസ്സിതോതി സമാസോ, സോ ച ഝാനാദിഭേദോയേവ, തം.

അഞ്ഞാപദേസരഹിതന്തി ‘‘യോ തേ വിഹാരേ വസി, സോ ഭിക്ഖു പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജീ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൨൨൦) നയേന അഞ്ഞസ്സ അപദേസോ, തേന രഹിതോ ചത്തോതി തപ്പുരിസസമാസോ, സോ രഹിതോ തേനാതി വാ ബഹുബ്ബീഹി, ഝാനാദിഭേദോവ, തം. കോട്ഠാസം കത്വാ വാതി ‘‘പഠമം ഝാനം ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജിം, പഠമം ഝാനം തതിയം ഝാനം സമാപജ്ജി’’ന്തിആദിനാ നയേന കോട്ഠാസം കത്വാ വാ. ഏകേകം കത്വാ വാതി ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജിം, ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജി’’ന്തിആദിനാ നയേന ഏകേകം കത്വാ വാ. ഏത്ഥ ച ഏകന്തി ഠിതേ വിച്ഛായം ദ്വിത്തം. ഏത്ഥ പന കത്വാതി കരണകിരിയായ ഏകേകവസേന ഭിന്നസ്സ ഝാനാദിനോ അത്ഥസ്സ സമ്ബന്ധനിച്ഛാ വിച്ഛാതി വേദിതബ്ബാ. ടീകായം പന ‘‘കോട്ഠാസം വാതി ഏത്ഥ ‘ഝാനലാഭീ, വിമോക്ഖലാഭീ, സമാധിലാഭീ, സമാപത്തിലാഭീമ്ഹീ’തി ഏവമാദിനാ നയേന കോട്ഠാസതോ വാതി അത്ഥോ’’തി ച ‘‘ഏകേകം വാതി ‘പഠമസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭീ, ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭീമ്ഹീ’തി ഏവമാദിനാ നയേന ഏകേകം വാതി അത്ഥോ’’തി ച വുത്തം. സോ പാളിയം അട്ഠകഥായഞ്ച അവുത്തക്കമോതി വേദിതബ്ബോ. കായേന വാതി ഹത്ഥമുദ്ദാദിവസേന കായേന വാ. വാചാതി ഏത്ഥ യ-കാരോ ലുത്തനിദ്ദിട്ഠോ ‘‘അലജ്ജിതാ’’തിആദീസു വിയ. വിഞ്ഞത്തിപഥേതി കായവചീവിഞ്ഞത്തീനം ഗഹണയോഗ്യേ പദേസേ ഠത്വാതി അജ്ഝാഹരിതബ്ബം. ദീപേന്തോതി ‘‘ഇമിനാ ച ഇമിനാ ച കാരണേന അയം ധമ്മോ മയി അത്ഥീ’’തി പകാസേന്തോ. നാധിമാനികോതി അപ്പത്തേ പത്തസഞ്ഞിതാസങ്ഖാതോ അധികോ മാനോ, സോ നത്ഥി ഏതസ്സാതി നാധിമാനികോ, ഭിക്ഖു. ഞാതേതി വിഞ്ഞുനാ മനുസ്സജാതികേന സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേ വുത്തനയേന വിഞ്ഞാതേ സതി ചുതോ ഭവേ സാസനതോതി വിഞ്ഞായതി. അഞ്ഞാപദേസേന ദീപയതോ പന ഥുല്ലച്ചയം. ഏത്ഥ ച –

ദുക്കടം പഠമസ്സേവ, സാമന്തമിതി വണ്ണിതം;

സേസാനം പന തിണ്ണമ്പി, ഥുല്ലച്ചയമുദീരിതന്തി.

ചതുത്ഥം.

൧൦. ഇദാനി ചതുന്നമ്പി ചേതേസമസംവാസതം അഭബ്ബതഞ്ച ദീപേതും ‘‘പാരാജികേതേ’’തിആദി ആരദ്ധം. ഏതേ ചത്താരോ പാരാജികാ പുഗ്ഗലാ യഥാ പുരേ പുബ്ബേ ഗിഹികാലേ, അനുപസമ്പന്നകാലേ ച വിയ അസംവാസാതി സമ്ബന്ധോ. സഹ വസന്തി യസ്മാ സബ്ബേപി ലജ്ജിനോ ഏതേസു കമ്മാദീസു ന ഏകോപി തതോ ബഹിദ്ധാ സന്ദിസ്സതീതി ഏകകമ്മം ഏകുദ്ദേസോ സമസിക്ഖതാതി ഇമേ തയോ സംവാസാ നാമ. തത്ഥ അപലോകനാദികം ചതുബ്ബിധമ്പി സങ്ഘകമ്മം സീമാപരിച്ഛിന്നേഹി പകതത്തേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏകതോ കത്തബ്ബതാ ഏകകമ്മം നാമ. തഥാ പഞ്ചവിധോപി പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ ഏകതോ ഉദ്ദിസിതബ്ബത്താ ഏകുദ്ദേസോ നാമ. പഞ്ഞത്തം പന സിക്ഖാപദം സബ്ബേഹിപി ലജ്ജീപുഗ്ഗലേഹി സമം സിക്ഖിതബ്ബഭാവതോ സമസിക്ഖതാ നാമ. നത്ഥി തേ സംവാസാ ഏതേസന്തി അസംവാസാ. ‘‘അഭബ്ബാ’’തിആദീസു ഭിക്ഖുഭാവായാതി തുമത്ഥേ സമ്പദാനവചനം, തസ്മാ യഥാ സീസച്ഛിന്നോ ജീവിതും അഭബ്ബോ, ഏവം ചത്താരോമേ പുഗ്ഗലാ ഭിക്ഖുഭാവായ ഭിക്ഖൂ ഭവിതും അഭബ്ബാതി അത്ഥോ.

൧൧. ഇദാനി പരിയായാണത്തീഹി സമ്ഭവന്തേ ദസ്സേതും ‘‘പരിയായോ ചാ’’തിആദിമാഹ. പരിയായോ ച ആണത്തി ച തതിയേ മനുസ്സവിഗ്ഗഹേ ലബ്ഭതീതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ കായാദീഹി യഥാവുത്തേഹി ‘‘യോ ഏവം മരതി, സോ ധനം വാ ലഭതീ’’തി ഏവമാദിവിഞ്ഞാപകോ ബ്യഞ്ജനഭൂതോ കായവചീപയോഗോ പരിയായോ. ഇമിനാ ഇദം ദീപേതി – യഥാ അദിന്നാദാനേ ‘‘ആദിയേയ്യാ’’തി (പാരാ. ൯൨) വുത്തത്താ പാരിയായകഥായ മുച്ചതി, ന ഇധ ഏവം. ‘‘സംവണ്ണേയ്യാ’’തി (പാരാ. ൧൭൨) പരിയായകയായപി ന മുച്ചതീതി. ‘‘ദുതിയേ പനാ’’തിആദീസു അത്ഥോ പാകടോയേവ. ഏവമുപരിപി പാകടമുപേക്ഖിസ്സാമ.

൧൨. ഇദാനി മേഥുനധമ്മാദീനം അങ്ഗാനി ദസ്സേതും ‘‘സേവേതൂ’’തിആദിമാഹ. സേവേതുകാമതാചിത്തന്തി മേഥുനം സേവേതും കാമേതീതി സേവേതുകാമോ, തസ്സ ഭാവോ നാമ തണ്ഹാ, തായ സേവേതുകാമതായ സമ്പയുത്തം ചിത്തന്തി തപ്പുരിസോ. മേഥുനധമ്മസ്സാതി മിഥുനാനം ഇത്ഥിപുരിസാനം ഇദന്തി മേഥുനം, തമേവ ധമ്മോതി മേഥുനധമ്മോ. ഇധ പന ഉപചാരവസേന പാരാജികാപത്തി മേഥുനധമ്മോ നാമ. അഥ വാ മേഥുനേന ജാതോ ധമ്മോ പാരാജികാപത്തി മേഥുനധമ്മോ, തസ്സ മേഥുനധമ്മസ്സ മേഥുനധമ്മപാരാജികാപത്തിയാ. അങ്ഗദ്വയന്തി അങ്ഗാനം കാരണാനം ദ്വയം. ബുധാതി വിനയധരാ വിഞ്ഞുനോ.

൧൩. മനുസ്സസന്തി മനുസ്സാനം സം മനുസ്സസം, തദായത്തവത്ഥുകാ ച. ഏതേന പേതതിരച്ഛാനഗതായത്തം നിവത്തേതി. തഥാസഞ്ഞീതി തഥാ താദിസാ സഞ്ഞാ തഥാസഞ്ഞാ, സാ അസ്സ അത്ഥീതി തഥാസഞ്ഞീ. പരായത്തസഞ്ഞിതാ ചാതി അത്ഥോ. ഭാവപ്പധാനാ ഇമേ നിദ്ദേസാ, ഭാവപച്ചയലോപോ വാ ‘‘ബുദ്ധേ രതന’’ന്തിആദീസു (ഖു. പാ. ൬.൩) വിയ. ഏവമുപരിപി ഈദിസേസു. ഥേയ്യചിത്തന്തി ഥേനഭാവസങ്ഖാതം ചിത്തഞ്ച. വത്ഥുനോ ഗരുതാതി ഭണ്ഡസ്സ പാദഅതിരേകപാദാരഹഭാവേന ഗരുതാ ച. ഊനപഞ്ചമാസകേ വാ അതിരേകമാസകേ വാ ഥുല്ലച്ചയം. മാസകേ വാ ഊനമാസകേ വാ ദുക്കടം. അവഹാരോതി പഞ്ചവീസതിയാ അവഹാരാനം അഞ്ഞതരേന അവഹരണഞ്ചാതി ഇമേ പഞ്ച അദിന്നാദാനഹേതുയോ അദിന്നാദാനപാരാജികാപത്തിയാ അങ്ഗാനി.

൧൪. പാണോ മാനുസ്സകോതി മനുസ്സജാതിസമ്ബന്ധോ പാണോ ച, പാണോതി ഹി വോഹാരതോ സത്തോ, പരമത്ഥതോ പന ജീവിതിന്ദ്രിയം വുച്ചതി. പാണസഞ്ഞിതാതി പാണോതി സഞ്ഞിതാ ച, ഘാതനം ഘാതോ, സോ ഏവ ചേതനാ ഘാതചേതനാ, ‘‘വധാമി ന’’ന്തി ഏവം പവത്താ സാ ച, തംസമുട്ഠിതോ സാഹത്ഥികാദീനം ഛന്നമഞ്ഞതരോ പയോഗോ ച, തേന പയോഗേന മരണഞ്ചാതി ഏതേ യഥാവുത്താ പഞ്ച വധഹേതുയോ പാണഘാതാപജ്ജിതബ്ബആപത്തിയാ അങ്ഗാനീതി അത്ഥോ.

൧൫. അത്തനി അസന്തതാതി ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മസ്സ സന്താനേ അവിജ്ജമാനതാ ച. പാപമിച്ഛതായാരോചനാതി യാ സാ ‘‘ഇധേകച്ചോ ദുസ്സീലോ സമാനോ ‘സീലവാതി മം ജനോ ജാനാതൂ’’തിആദിനാ (വിഭ. ൮൫൧) നയേന വുത്താ പാപഇച്ഛതായ സമന്നാഗതാ, തായ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മസ്സ ആരോചനാ ച. തസ്സാതി യസ്സ ആരോചേതി, തസ്സ. മനുസ്സജാതിതാതി മനുസ്സാനം ജാതി യസ്സ, തസ്സ ഭാവോ മനുസ്സജാതിതാ, സാ ച, നഞ്ഞാപദേസോതി ന അഞ്ഞാപദേസോ അഞ്ഞാപദേസാഭാവോ ച, തദേവ ജാനനന്തി തങ്ഖണംയേവ വിജാനനഞ്ചാതി ഇമാനി പഞ്ച ഏത്ഥ അസന്തദീപനേ അസ്മിം സന്താനേ അവിജ്ജമാനഉത്തരിമനുസ്സധമ്മപ്പകാസനനിമിത്തേ പാരാജികേ അങ്ഗാനി ഹേതുയോതി അത്ഥോ.

൧൬. ഏവം തേസമസംവാസതാഭബ്ബതാദീനി ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ന തേ ചത്താരോവ, അഥ ഖോ സന്തഞ്ഞേപീതി തേ സബ്ബേപി സമോധാനേത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘അസാധാരണാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അസാധാരണാതി പാരാജികാ ധമ്മാ അധിപ്പേതാ. തേനേവ ചേത്ഥ പുല്ലിങ്ഗനിദ്ദേസോ. തസ്മാ ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാ പാരാജികാ ധമ്മാ ചത്താരോ ചാതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഉപചാരവസേന തു ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലികാദികാ പാരാജികാപന്നാ പരിഗ്ഗയ്ഹന്തി. താസു യാ അവസ്സുതാ അവസ്സുതസ്സ മനുസ്സപുരിസസ്സ അക്ഖകാനം അധോ ജാണുമണ്ഡലാനം കപ്പരാനഞ്ച ഉപരി കായസംസഗ്ഗം സാദിയതി, അയം ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലികാ. യാ പന അഞ്ഞിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ പാരാജികം പടിച്ഛാദേതി, സാ വജ്ജപ്പടിച്ഛാദികാ. യാ ഉക്ഖിത്തകം ഭിക്ഖും തസ്സാ ദിട്ഠിയാ ഗഹണവസേന അനുവത്തതി, സാ ഉക്ഖിത്താനുവത്തികാ. കായസംസഗ്ഗരാഗേന തിന്തസ്സ ഹത്ഥഗ്ഗഹണം സങ്ഘാടികണ്ണഗ്ഗഹണം കായസംസഗ്ഗത്ഥായ പുരിസസ്സ ഹത്ഥപാസേ ഠാനം ഠത്വാ സല്ലപനം സങ്കേതഗമനം പുരിസസ്സാഗമനസാദിയനം പടിച്ഛന്നോകാസവവിസനം ഹത്ഥപാസേ ഠത്വാ കായോപസംഹരണന്തി ഇമാനി അട്ഠ വത്ഥൂനി യസ്സാ അവസ്സുതായ, സാ അട്ഠവത്ഥുകാ നാമ.

അഭബ്ബകാ ഏകാദസ ചാതി ഏത്ഥ പണ്ഡകോ ഥേയ്യസംവാസകോ തിത്ഥിയപക്കന്തകോ തിരച്ഛാനഗതോ മാതുഘാതകോ പിതുഘാതകോ അരഹന്തഘാതകോ ഭിക്ഖുനിദൂസകോ സങ്ഘഭേദകോ ലോഹിതുപ്പാദകോ ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോതി ഇമേ അഭബ്ബാ ഏകാദസ ച. തേസു പണ്ഡകോതി ഓപക്കമികനപുംസകപണ്ഡകാ ച പണ്ഡകഭാവപക്ഖേ പക്ഖപണ്ഡകോ ച ഇധ അധിപ്പേതാ. ആസിത്തഉസൂയപണ്ഡകാനം പന പബ്ബജ്ജാ ച ഉപസമ്പദാ ച ന വാരിതാ. ഥേയ്യസംവാസകോ പന ലിങ്ഗത്ഥേനകാദിവസേന തിവിധോ. തത്ഥ സയം പബ്ബജിതത്താ ലിങ്ഗമത്തം ഥേനേതീതി ലിങ്ഗത്ഥേനകോ. ഭിക്ഖുവസ്സഗണനാദികം സംവാസം ഥേനേതീതി സംവാസത്ഥേനകോ. സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഏവം പടിപജ്ജന്തേപി ഏസേവ നയോ. യഥാവുത്തമുഭയം ഥേനേതീതി ഉഭയത്ഥേനകോ. ഠപേത്വാ പന ഇമം തിവിധം –

രാജദുബ്ഭിക്ഖകന്താര-രോഗവേരിഭയേന വാ;

ചീവരാഹരണത്ഥം വാ, ലിങ്ഗം ആദിയതീധ യോ.

സംവാസം നാധിവാസേതി, യാവ സോ സുദ്ധമാനസോ;

ഥേയ്യസംവാസകോ നാമ, താവ ഏസ ന വുച്ചതീതി. (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൧൦; കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപാരാജികവണ്ണനാ);

തിത്ഥിയപക്കന്തകാദയോ തു തംതംവചനത്ഥാനുസാരേന വേദിതബ്ബാ. തിരച്ഛാനഗതോ പന ഠപേത്വാ മനുസ്സജാതികം അവസേസോ സബ്ബോ വേദിതബ്ബോ. ഇമേ ഏകാദസ പുഗ്ഗലാ ഭിക്ഖുഭാവായ അഭബ്ബത്താ പാരാജികാപന്നസദിസതായ ‘‘പാരാജികാ’’തി വുച്ചന്തി. വിബ്ഭന്താ ഭിക്ഖുനീതി ഗിഹിനിവാസനനിവത്ഥാ ഭിക്ഖുനീ ച. സാ ഹി ഏത്താവതാ പാരാജികാ. മുദുകാ പിട്ഠി യസ്സ, സോ ച. സോ ഹി അനഭിരതിയാ പീളിതോ യദാ അത്തനോ അങ്ഗജാതം അത്തനോ വച്ചമുഖമഗ്ഗേസു പവേസേതി, തദാ പാരാജികോ ഹോതി.

൧൭-൧൮. ലമ്ബമാനമങ്ഗജാതമേതസ്സാതി ലമ്ബീ. സോ യഥാവുത്തേസു പവേസിതോ പാരാജികോ. മുഖേന ഗണ്ഹന്തോ അങ്ഗജാതം പരസ്സ ചാതി യോ അനഭിരതിയാ പീളിതോ പരസ്സ സുത്തസ്സ വാ മതസ്സ വാ അങ്ഗജാതം മുഖേന ഗണ്ഹാതി, സോ പരസ്സ അങ്ഗജാതം മുഖേന ഗണ്ഹന്തോ ച. തത്ഥേവാഭിനിസീദന്തോതി യോ അനഭിരതിയാ പീളിതോ തത്ഥേവ പരസ്സ അങ്ഗജാതേ വച്ചമഗ്ഗേന അഭിനിസീദതി, സോ ചാതി ഏതേ ദ്വയംദ്വയസമാപത്തിയാ അഭാവേപി മഗ്ഗേ മഗ്ഗപ്പവേസനഹേതു മേഥുനസ്സ അനുലോമികാ ചത്താരോ ച. ഇധാഗതാ ചത്താരോതി ഇധ ഖുദ്ദസിക്ഖായം യഥാവുത്താ മേഥുനധമ്മാ പാരാജികാദയോ ചത്താരോ ചാതി സമോധാനാ പിണ്ഡീകരണവസേന ചതുവീസതി പാരാജികാ ഭവന്തീതി സേസോ. ഏത്ഥ ച ഗാഥാബന്ധവസേന രസ്സം കത്വാ ‘‘പരാജികാ’’തി വുത്തം. ഏത്ഥാഹ – മാതുഘാതകാദയോ തതിയം പാരാജികം ആപന്നാ, ഭിക്ഖുനിദൂസകോ, മുദുപിട്ഠികാദയോ ചത്താരോ ച പഠമപാരാജികം ആപന്നാ ഏവാതി കുതോ ചതുവീസതീതി? വുച്ചതേ – മാതുഘാതകാദയോ ഹി ചത്താരോ ഇധ അനുപസമ്പന്നാ ഏവ അധിപ്പേതാ. മുദുപിട്ഠികാദയോ ചത്താരോ കിഞ്ചാപി പഠമപാരാജികേന സങ്ഗഹിതാ, യസ്മാ പന ഏകേന പരിയായേന മേഥുനധമ്മം അപ്പടിസേവിനോ ഹോന്തി, തസ്മാ വിസും വുത്താതി.

പാരാജികനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.