൪൬. സംവരനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൪൫൩. ചക്ഖുസോതാദിഭേദേഹീതി (ദീ. നി. ൧.൨൧൩, ൪൫൪; മ. നി. ൧.൪൧൧; അ. നി. ൪.൧൯൮; ധ. സ. ൧൩൫൨-൧൩൫൪; മഹാനി. ൧൯൬) ചക്ഖുസോതഘാനജിവ്ഹാകായമനസങ്ഖാതേഹി ഛഹി ഇന്ദ്രിയേഹീതി അത്ഥോ. രൂപസദ്ദാദിഗോചരേതി രൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബധമ്മസങ്ഖാതേസു ഛസു ഗോചരേസൂതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ പന ഹത്ഥപാദഹസിതകഥിതവിലോകിതാദിഭേദം സുഭാകാരം ഗഹേത്വാ അയോനിസോ മനസി കരോന്തസ്സ അഭിജ്ഝാ ഉപ്പജ്ജതി. ‘‘അനത്ഥം മേ അചരി, ചരതി, ചരിസ്സതീ’’തിആദിനാ (പരി. അട്ഠ. ൩൨൯) നയേന പടിഘനിമിത്തം ഗഹേത്വാ അയോനിസോ മനസി കരോന്തസ്സ ബ്യാപാദോ ഉപ്പജ്ജതി. ഏത്ഥ പന ഇത്ഥിപുരിസനിമിത്തം വാ സുഭനിമിത്താദികം കിലേസവത്ഥുഭൂതം നിമിത്തം അഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ദിട്ഠേ ദിട്ഠമത്താദിനാ പടിപജ്ജിത്വാ അസുഭനിമിത്തേ യോനിസോ മനസികാരം ബഹുലീകരോന്തസ്സ അഭിജ്ഝായ പഹാനം ഹോതി. ‘‘അനത്ഥം മേ അചരി, തം കുതേത്ഥ ലബ്ഭാ’’തിആദിനാ വാ മേത്താഭാവനാദിവസേന വാ യോനിസോ മനസി കരോന്തസ്സ ബ്യാപാദപ്പഹാനം ഹോതി. ഏവമിദം സങ്ഖേപതോ രൂപാദീസു കിലേസാനുബന്ധനിമിത്താദിഗ്ഗാഹപരിവജ്ജനലക്ഖണം ഇന്ദ്രിയസംവരസീലന്തി വേദിതബ്ബം.

൪൫൪. നിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതി നിവാരേയ്യ;

‘‘യാനി സോതാനി ലോകസ്മിം; (അജിതാതി ഭഗവാ,)

സതി തേസം നിവാരണം;

സോതാനം സംവരം ബ്രൂമി;

പഞ്ഞായേതേ പിധിയ്യരേ’’തി –. (സു. നി. ൧൦൪൧);

വുത്തത്താ ‘‘സതിമാ സമ്പജാനോ വാ’’തി വുത്തം. ഏത്ഥ പന ചതുബ്ബിധം സമ്പജഞ്ഞം സാത്ഥകസപ്പായഗോചരഅസമ്മോഹവസേന. സംവരവിനിച്ഛയോ.

സംവരനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.