൧. കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നിസ്സഗ്ഗിയകണ്ഡേ തിണ്ണം കഥിനസിക്ഖാപദാനം, വസ്സികസാടികഅച്ചേകചീവരസാസങ്കസിക്ഖാപദാനഞ്ച ഏകദേസനായ തഥാകിണ്ണാപത്തിക്ഖന്ധാവ വേദിതബ്ബാ –

കഥിനം യസ്സ ചത്താരോ, സഹജാ സമയദ്വയം;

ഛന്നം സിക്ഖാപദാനഞ്ച, ഏകദേസവിനിച്ഛയോ.

തത്ഥ കഥിനന്തി ‘‘സങ്ഘസ്സ അനുമോദനായ, ഗണസ്സ അനുമോദനായ, പുഗ്ഗലസ്സ അത്ഥാരാ സങ്ഘസ്സ അത്ഥതം ഹോതി കഥിന’’ന്തി (പരി. ൪൧൪) വചനതോ തേസംയേവ അനുമോദനാദിധമ്മാനം സങ്ഗഹോ കഥിനം നാമ. യഥാഹ ‘‘കഥിനം ജാനിതബ്ബന്തി തേസഞ്ഞേവ ധമ്മാനം സങ്ഗഹോ സമവായോ നാമം നാമകമ്മ’’ന്തിആദി (പരി. ൪൧൨). തസ്മാ കഥിനന്തി ഇദം ബഹൂസു ധമ്മേസു നാമമത്തം, ന പരമത്ഥതോ ഏകോ ധമ്മോ. കോ പനസ്സ അത്ഥാരോതി? തദേകദേസോവ ഖീരസ്സ ധാരാ വിയ. യഥാ ചാഹ ‘‘അത്ഥാരോ ഏകേന ധമ്മേന സങ്ഗഹിതോ വചീഭേദേനാ’’തി. സഹജാ നാമ അട്ഠ മാതികാ, ദ്വേ പലിബോധാ, പഞ്ചാനിസംസാതി ഇമേ പന്നരസ ധമ്മാ. സമയദ്വയം നാമ കഥിനത്ഥാരസമയോ, ചീവരസമയോ ചാതി. തത്ഥ കഥിനത്ഥാരസമയോ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ. ചീവരസമയോ നാമ അനത്ഥതേ കഥിനേ അയം കത്തികമാസോ, അത്ഥതേ ചത്താരോ ഹേമന്തികാ ചാതി പഞ്ച മാസാ.

തത്ഥ അട്ഠ മാതികാ നാമ പക്കമനന്തികാദയോ. താ സബ്ബാപി അത്ഥാരേന ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തി നാമ. തബ്ഭാവഭാവിതായ അത്ഥാരേ സതി ഉദ്ധാരോ സമ്ഭവതി. തത്ഥ കഥിനത്ഥാരേന ഏകുപ്പാദാ ഏകനിരോധാ അന്തരുബ്ഭാരോ സഹുബ്ഭാരോ, അവസേസാ കഥിനുബ്ഭാരാ ഏകുപ്പാദാ, നാനാനിരോധാ ച. തത്ഥ ഏകനിരോധാതി അത്ഥാരേന സഹ നിരോധാ, അന്തരുബ്ഭാരസഹുബ്ഭാരാനം ഉദ്ധാരാഭാവോ ഏകക്ഖണേ ഹോതീതി അത്ഥോ. സേസാ നാനാ നിരുജ്ഝന്തി നാമ. തേസു ഹി ഉദ്ധാരഭാവം പത്തേസുപി അത്ഥാരോ തിട്ഠതി ഏവാതി അട്ഠകഥായം അത്ഥവിഭാവനാ. സചേ അത്ഥതേ കഥിനേ ഭിക്ഖുസ്മിം സാപേക്ഖേ തമ്ഹാ ആവാസാ പക്കമന്തേ സങ്ഘോ അന്തരുബ്ഭാരം കരോതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പഠമമേവ മൂലാവാസേ നിട്ഠിതചീവരപലിബോധാഭാവേപി സതി അന്തരുബ്ഭാരേ പലിബോധോ ഛിജ്ജതി സതിപി സാപേക്ഖതായ സഉസ്സാഹത്താ. ഇമിനാ പരിയായേന പക്കമനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ അത്ഥാരേന ഏകുപ്പാദോ നാനാനിരോധോ ഹോതി. തഥാ അന്തരുബ്ഭാരേ സതി സുണന്തസ്സാപി യാവ ചീവരനിട്ഠാനം ന ഗച്ഛതി, താവ പരിഹാരസമ്ഭവതോ നിട്ഠാനന്തികോ. യാവ സന്നിട്ഠാനം ന ഗച്ഛതി, താവ പരിഹാരസമ്ഭവതോ സന്നിട്ഠാനന്തികോ. യാവ ന നസ്സതി, താവ പരിഹാരസമ്ഭവതോ നാസനന്തികോ. യാവ ന സുണാതി, താവ പരിഹാരസമ്ഭവതോ സവനന്തികോ. യാവ ചീവരാസാ ന ഛിജ്ജതി, താവ പരിഹാരസമ്ഭവതോ ആസാവച്ഛേദികോ. യാവ സീമം നാതിക്കമതി, താവ പരിഹാരസമ്ഭവതോ സീമാതിക്കന്തികോ. അത്ഥാരേന ഏകുപ്പാദോ നാനാനിരോധോ ഹോതീതി വേദിതബ്ബോ.

തത്ഥ അന്തരുബ്ഭാരസഹുബ്ഭാരാ ദ്വേ അന്തോസീമായം ഏവ സമ്ഭവന്തി, ന ബഹിസീമായം. പക്കമനസവനസീമാതിക്കന്തികാ ബഹിസീമായമേവ സമ്ഭവന്തി, ന അന്തോസീമായം. നിട്ഠാനസഅആട്ഠാനാസാവച്ഛേദികാ അന്തോസീമായഞ്ചേവ ബഹിസീമായഞ്ച. അന്തരുബ്ഭാരോ സങ്ഘായത്തോ, പക്കമനനിട്ഠാനസന്നിട്ഠാനസീമാതിക്കന്തികാ പുഗ്ഗലാധീനാ, സേസാ തദുഭയവിപരീതാ.

തത്ഥ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി ഇമിനാ ചീവരപലിബോധാഭാവമേവ ദീപേതി. ന ആവാസപലിബോധാഭാവം. ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി ഇമിനാ ഉഭയപലിബോധാഭാവം ദീപേതി, തസ്മാ ഉഭയപലിബോധാഭാവദീപനത്ഥം തദേവ വത്തബ്ബന്തി ചേ? ന, വിസേസത്താ. കഥം? കാമഞ്ചേതം തസ്മാ ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി കേസഞ്ചി കഥിനുദ്ധാരാനം നാനാനിരോധത്താ, സങ്ഘപുഗ്ഗലാധീനാനധീനത്താ ച അന്തോബഹിഉഭയസീമാസു നിയമാനിയമതോ ച ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ സങ്ഘസ്സ, ന പുഗ്ഗലസ്സ ഉബ്ഭതം ഹോതി, തഥാപി ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി ഇദം സാമഞ്ഞവചനം. തസ്മാ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി ഇമിനാ നിയമേതി.

കിം വുത്തം ഹോതി – സങ്ഘസ്സ അന്തരുബ്ഭാരേന ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ അച്ഛിന്നചീവരപലിബോധോ ബഹിസീമാഗതോ പച്ഛാ ഗന്ത്വാ അത്തനോ സീമാഗതോ അനിട്ഠിതചീവരോ ആനിസംസം ലഭതി ഏവാതി കത്വാ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. തത്ഥ ആവാസപലിബോധോ നാമ വസതി വാ തസ്മിം ആവാസേ, സാപേക്ഖോ വാ പക്കമതി. ചീവരപലിബോധോ നാമ ചീവരം അകതം വിപ്പകതം, ചീവരാസാനുപച്ഛിന്നാ, തബ്ബിപരീതേന അപലിബോധോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ അനത്ഥതകഥിനാനം ചീവരകാലസമയേ നിയമതോ ചത്താരോ ആനിസംസാ ലബ്ഭന്തി, അസമാദാനചാരോ അനിയമതോ. തേന സാസങ്കസിക്ഖാപദം വുത്തം. കഥം ചത്താരോ നിയതാതി ചേ? ‘‘ചീവരകാലസമയോ നാമ അനത്ഥതേ കഥിനേ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ’’തി (പാരാ. ൬൪൯) വചനതോ അനത്ഥതകഥിനാനം തസ്മിം മാസേ യാവദത്ഥചീവരം സിദ്ധം, തഥാ തതിയകഥിനസിക്ഖാപദേ (പാരാ. ൪൯൭ ആദയോ) അകാലചീവരം നാമ പിട്ഠിസമയതോ പട്ഠായ തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ സങ്ഘതോ ലഭിതബ്ബം ചേ, യാവ ചീവരകാലസമയം നിക്ഖിപിത്വാ ഭാജേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. പുഗ്ഗലികം ചേ, വസ്സാനസ്സ ഛട്ഠപക്ഖസ്സ പഞ്ചമിതോ പട്ഠായ യാവ ചീവരകാലസമയം അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിതം വട്ടതി അച്ചേകചീവരസിക്ഖാപദേന അനുഞ്ഞാതത്താ, ന തതോ പരം. തദാ ഉപ്പന്നചീവരസ്സ പടിസിദ്ധത്താ പഠമകഥിനേന. തത്ഥ അട്ഠകഥായം വുത്തനയോ സങ്ഘികം സന്ധായ, തഥാ പോരാണഗണ്ഠിപദേ ചാതി വേദിതബ്ബം.

പഠമകഥിനേ (പാരാ. ൪൫൯ ആദയോ) പഠമപഞ്ഞത്തിയാ, അവിസേസേന വാ ഏകാദസമേ ദിവസേ ആപത്തി. വസ്സാനസ്സ ഹി അന്തോനിവാരണത്ഥം അട്ഠകഥായ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി (പാരാ. ൪൬൨ ആദയോ) വുത്തം. ഏസേവ നയോ ദുതിയേ, തതിയേ ച. തേന ചീവരകാലതോ പുരേ വാ അന്തോ വാ ഉപ്പന്നം ചീവരകാലതോ ഉദ്ധം ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരം ന ലഭതി. യദി ലഭേയ്യ, അച്ചേകചീവരസിക്ഖാപദവിരോധോ. ‘‘യാവ ചീവരകാലസമയം നിക്ഖിപിതബ്ബം, തതോ ചേ ഉത്തരി നിക്ഖിപേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൬൪൮) ഹി തത്ഥ വുത്തം. വസ്സാവാസികഭാവേന സങ്ഘതോ ലദ്ധം വുട്ഠവസ്സത്താ അത്തനോ സന്തകഭൂതം അച്ചേകചീവരം ചീവരകാലസമയം അതിക്കാമയതോ ഏവ ആപത്തി, ന അച്ചേകചീവരകാലം അതിക്കാമയതോ ആപത്തീതി. ‘‘അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസമാസേ ഉപ്പന്ന’’ന്തി (പാരാ. ൫൦൦) വചനതോ യോ ച തത്ഥ ചീവരുപ്പാദോ, സോ ച നേസം ഭവിസ്സതീതി സിദ്ധം, അനാമന്തചാരഗണഭോജനസിക്ഖാപദേ ‘‘അഞ്ഞത്ര സമയാ’’തി (പാചി. ൨൨൨ ആദയോ) വുത്തത്താ സേസദ്വയം സിദ്ധമേവ. തസ്മാ ‘‘കാലേപി ആദിസ്സ ദിന്നം, ഏതം അകാലചീവര’’ന്തി (പാരാ. ൫൦൦) വചനതോ ആദിസ്സ ദിന്നചീവരം പരിഹാരം ന ലഭതി.

അപരകത്തികായമേവ വാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ലഭതി, ഏവം ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി വുത്തത്താതി ചേ? ന വത്തബ്ബം. ഛ ഠാനാനി ഹി സാപേക്ഖതായ വുത്താനി. ദുട്ഠദോസദ്വയേ അധികരണചതുത്ഥം, പഠമാനിയതേ സോതസ്സ രഹോ, തതിയകഥിനേ ആദിസ്സ ദിന്നം ചീവരം, അച്ചേകചീവരസിക്ഖാപദേ ‘‘സഞ്ഞാണം കത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി പദം, ദുട്ഠുല്ലാരോചനപ്പടിച്ഛാദനദ്വയേ അധികരണം, പാരാജികവചനഞ്ച, തീസു കഥിനസിക്ഖാപദേസു ‘‘അട്ഠന്നം മാതികാനം അഞ്ഞതരായാ’’തി വചനന്തി. തത്ഥ ആദിസ്സ ദിന്നം ചീവരം സങ്ഘികം ഭാജിതബ്ബചീവരം സന്ധായ വുത്തം, ന പുഗ്ഗലികം. സഞ്ഞാണം കത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബന്തി വസ്സാവാസികചീവരം സന്ധായ വുത്തം. അവുട്ഠവസ്സേന പച്ഛാ ദാതബ്ബത്താ സഞ്ഞാണം കാതബ്ബം, ന ഞാതിപ്പവാരിതതോ ലദ്ധം പുഗ്ഗലികം സന്ധായ. തസ്മാ ദുവിധം അച്ചേകചീവരം സങ്ഘേ നിന്നം, പുഗ്ഗലേ നിന്നഞ്ചാതി സിദ്ധം. തത്ഥ സങ്ഘേ പരിണതം അച്ചേകചീവരം വസ്സൂപനായികദിവസതോ പട്ഠായ, പിട്ഠിസമയതോ പട്ഠായ വാ യാവ പവാരണാ നിക്ഖിപിതും വട്ടതി ഏവ സങ്ഘികത്താ, പുഗ്ഗലികമ്പി ‘‘വസ്സംവുട്ഠകാലേ ഗണ്ഹഥാ’’തി ദിന്നത്താ. താദിസഞ്ഹി യാവ വസ്സംവുട്ഠോ ന ഹോതി, താവ തസ്സേവ ദായകസ്സ സന്തകം ഹോതി. ഏത്തകോ വിസേസഹേതു.

‘‘അനച്ചേകചീവരേ അനച്ചേകചീവരസഞ്ഞീ ചീവരകാലസമയം അതിക്കാമേതി, അനാപത്തീ’’തി വചനതോ അച്ചേകചീവരകസ്സേവ സോ അപരാധോ. യേന ‘‘വിരോധോ’’തി വചനം ദസ്സേയ്യാതി ന വിനയേ വിസേസഹേതു പരിയേസിതബ്ബോ. ബുദ്ധവിസയത്താ പമാണന്തി ചേ? ന, യദി ഏവം ഏത്ഥ അത്തനോ സന്തകഭൂതമ്പി അച്ചേകചീവരം സഞ്ഞാണം കത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബമേവ, ന അധിട്ഠാതബ്ബം ന വികപ്പേതബ്ബം ന വിസ്സജ്ജേതബ്ബം. തതോ ‘‘അനാപത്തി, അന്തോസമയേ അധിട്ഠേതി വികപ്പേതി വിസ്സജ്ജേതീ’’തിആദിവചനവിരോധോ (പാരാ. ൬൫൧) അധിവാസേതബ്ബോ സിയാ. തഥാ ‘‘വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമേ മാസേ കഥിനുദ്ധാരേ കതേ തസ്മിം മാസേ അത്ഥതേ കഥിനേ കഥിനുദ്ധാരദിവസം അതിക്കാമേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതീ’’തി വചനതോ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതീതി അയമ്പി അത്ഥവിരോധോ അധിവാസേതബ്ബോ സിയാ. തസ്മിഞ്ച ‘‘അനച്ചേകചീവരേ അനാപത്തീ’’തി വുത്തം, തഞ്ച അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിതമേവാതി ഏത്തകോ വിസേസഹേതു. അതിരേകചീവരഞ്ചേതം പഠമസിക്ഖാപദേനാപത്തി, ഇതരം ചേ അനാപത്തിയേവാതി ഇമസ്സ അത്ഥസ്സ അയം ഭഗവതോ വിസേസഹേതു. തഥാ അതിരേകദസാഹാനാഗതായേവ കത്തികപുണ്ണമായ സങ്ഘസ്സ വസ്സാവാസികത്ഥം അച്ചേകചീവരം വിയ ദദമാനം ന ഗഹേതബ്ബം, ദസാഹാനാഗതായ ഏവ ഗഹേതബ്ബന്തി ഏത്തകോ വിസേസഹേതു. തതോ അട്ഠകഥാനയവിരോധോ ച അധിവാസേതബ്ബോ സിയാ. തത്ഥ ‘‘അധിട്ഠിതതോ പട്ഠായ ഉപ്പന്നം അച്ചേകചീവരം ന ഹോതീ’’തി വത്വാ അഞ്ഞഥാ നയോ ദസ്സിതോ. പോരാണഗണ്ഠിപദേ സോ ച നയോ സങ്ഘികം ഉപാദായ വുത്തത്താ ന വിരുജ്ഝതീതി നേവ സോ ച പടിക്ഖിത്തോ. യഥാ അനച്ചേകചീവരം ഛട്ഠിതോ പട്ഠായ ഉപ്പന്നം അതിരേകദസാഹാനാഗതായപി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, പടിഗ്ഗഹേത്വാ ചീവരകാലസമയം അതിക്കാമയതോപി അനാപത്തീതി അയമ്പി നയോ അധിവാസേതബ്ബോ സിയാ. തതോ പഠമകഥിനവിരോധോ. ദസാഹാനാഗതായ ഏവ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, പടിഗ്ഗഹേത്വാ ചീവരകാലസമയം അതിക്കാമയതോ അനാപത്തീതി ചേ, തം ദ്വേ ദസാഹേ ലഭതീതി ഏത്തകോ വിസേസഹേതു.

അന്തരാ അനാപത്തിക്ഖേത്തചീവരകാലപ്പവിട്ഠത്താ അധിട്ഠഹിത്വാ പച്ചുദ്ധടം വിയ തം പുനപി ദസാഹേ ലഭതീതി ചേ? ന, കാലപ്പവേസോ അധിട്ഠാനം വിയ ഹോതീതി ചേ? ന, ‘‘വസ്സികസാടികം വസ്സാനം ചാതുമാസം അധിട്ഠാതും, തതോ പരം വികപ്പേതു’’ന്തി വചനവിരോധം കത്വാ, തതോ പരം ദസാഹം അവികപ്പേന്തസ്സാപി അനാപത്തി സിയാ. അപിച യം വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘വസ്സികസാടികാ അന്തോവസ്സേ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച, അന്തോദസാഹേ അധിട്ഠാതബ്ബാ, ദസാഹാതിക്കമേ നിട്ഠിതാ, തദഹേവ അധിട്ഠാതബ്ബാ, ദസാഹേ അപ്പഹോന്തേ ചീവരകാലം നാതിക്കാമേതബ്ബാ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൬൩൦). തേന ആപത്തിതോ ന മുച്ചേയ്യ. കാലപ്പവേസോ ഹി അധിട്ഠാനപരിയായോ ന ജാതോതി. ഏത്താവതാ യഥാവുത്തോ അത്ഥവികപ്പോ പാളിനയേനേവ പതിട്ഠാപിതോ ഹോതി.

അപിചേത്ഥ യം വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘ദസാഹേ അപ്പഹോന്തേ ചീവരകാലം നാതിക്കാമേതബ്ബാ’’തി, തത്ഥപി ചീവരകാലേ ഉപ്പന്നം, ദസാഹേ അപ്പഹോന്തേ ചസ്സ കരണം നത്ഥി, തം അച്ചേകചീവരം അകാലചീവരമിവ ചീവരകാലം നാതിക്കാമേതബ്ബന്തി സിദ്ധമേതം. പാളിതോ ച തഞ്ചേ അന്തോകാലേ ഉപ്പജ്ജതി, ദസാഹേ അപ്പഹോന്തേപി ഉപ്പജ്ജതി, ഏവം ഉപ്പന്നം അച്ചേകചീവരം അച്ചേകചീവരമേവ ന ഹോതി. ന ഹി തം കാലവിസേസവസേന അച്ചേകചീവരസങ്ഖം ഗച്ഛതി. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘അച്ചേകചീവരം നാമ സേനായ വാ ഗന്തുകാമോ ഹോതി, പവാസം വാ ഗന്തുകാമോ ഹോതി, ഗിലാനോ വാ ഹോതി, ഗബ്ഭിനീ വാ ഹോതി, അസ്സദ്ധസ്സ വാ സദ്ധാ ഉപ്പന്നാ ഹോതി…പേ… ‘വസ്സാവാസികം ദസ്സാമീ’തി ഏവം ആരോചിതം, ഏതം അച്ചേകചീവരം നാമാ’’തി (പാരാ. ൬൪൯). തസ്മാ യഥാ തം ചീവരം നാതിക്കാമേതബ്ബം, തഥാ അനച്ചേകചീവരമ്പീതി സിദ്ധം ഹോതി. തേന വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘ദസാഹേ അപ്പഹോന്തേ ചീവരകാലം നാതിക്കാമേതബ്ബാ’’തി. അപിച യദി ഏവം തം അച്ചേകചീവരസിക്ഖാപദമേവ അച്ചേകചീവരം ചീവരകാലം നാതിക്കാമേതബ്ബന്തി ഇമസ്സ പന അത്ഥവിസേസസ്സ ദസ്സനത്ഥം ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം.

മഹാഅട്ഠകഥായം പന തം ഏവം വുത്തം – കാമഞ്ചേദം ‘‘ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ സിദ്ധം, അട്ഠുപ്പത്തിവസേന പന അപുബ്ബം വിയ അത്ഥം ദസ്സേത്വാ സിക്ഖാപദം ഠപിതന്തി അത്ഥവിസേസദീപനപയോജനതോ. തസ്മാ തം തസ്സ അത്ഥവിസേസദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി സിദ്ധമേവ. തസ്മാപി വേദിതബ്ബമേവ യം കിഞ്ചി ചീവരം ചീവരകാലസമയം നാതിക്കാമേതബ്ബന്തി. അപിച യം വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘ഛട്ഠിതോ പട്ഠായ പന ഉപ്പന്നം അനച്ചേകചീവരമ്പി പച്ചുദ്ധാരേത്വാ ഠപിതചീവരമ്പി ഏതം പരിഹാരം ലഭതീ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൬൪൬-൬൪൯). തേന ‘‘അനച്ചേകചീവരേ അനച്ചേകചീവരസഞ്ഞീ ചീവരകാലസമയം അതിക്കാമേതി, അനാപത്തീ’’തി (പാരാ. ൬൫൦) ഇമിനാപി അനച്ചേകചീവരസ്സാപി അച്ചേകചീവരപരിഹാരലാഭം ദീപേതീതി.

ഏത്താവതാ യഥാവുത്തോ ദുതിയോ അത്ഥവികപ്പോ പാളിനയേന, അട്ഠകഥാനയേന ച പതിട്ഠാപിതോ ഹോതി. ഏവം താവ പകിണ്ണകായ അധികഥാ പരതോ പാഠതോ വിത്ഥാരിതാ ഹോതീതി അപകിണ്ണകം.

ചീവരപലിബോധോ, ആവാസപലിബോധോ ചാതി ദ്വേ പലിബോധാ. തേസു ഏകപലിബോധേപി സതി അനാമന്തചാരാദിആനിസംസം ലഭതി, തം ഇധ നത്ഥീതി ദസ്സേതും ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി വുത്തം. തസ്മാ ഏവ ‘‘അത്ഥതകഥിനസ്സ ഹി ഭിക്ഖുനോ’’തിആദി വുത്തം. കഥിനത്ഥാരാരഹസ്സാതി ഏത്ഥ ‘‘അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ ഭബ്ബോ കഥിനം അത്ഥരിതും – പുബ്ബകരണം ജാനാതി, പച്ചുദ്ധാരം ജാനാതി, അധിട്ഠാനം ജാനാതി, അത്ഥാരം ജാനാതി, മാതികം ജാനാതി, പലിബോധം ജാനാതി, ഉദ്ധാരം ജാനാതി, ആനിസംസം ജാനാതീ’’തി (പരി. ൪൦൯) വചനതോ ഇമേഹി അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ കഥിനത്ഥാരാരഹോ നാമ. പുബ്ബകരണം നാമ ധോവനവിചാരണച്ഛേദനസിബ്ബനരജനകപ്പകരണം.

‘‘ചീവരം നാമ ഖോമ’’ന്തിആദിനാ പാളിവസേന ജാതിഞ്ച പമാണഞ്ച ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അതിരേകചീവരം ദസ്സേതും ‘‘യം പന വുത്തം അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസൂ’’തിആദി വുത്തം. ഠപിതട്ഠാനം സല്ലക്ഖേത്വാ’’തി വുത്തേപി യസ്മിം ഠാനേ യം ഠപിതം, തസ്മിം തം പച്ഛാ ഹോതു വാ, മാ വാ, അധിട്ഠാനം രുഹതേവ. പുരേ പച്ഛാ ഠപനട്ഠാനം ന പമാണം.

അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നസ്സ ഭിക്ഖുഭാവപരിച്ചാഗവസേന സേതവത്ഥനിവാസനം വാ കാസാവചജനം വാ ഹീനായാവത്തനം.

ഏകാദസമേ അരുണുഗ്ഗമനേതി അന്തിമം ഠപേത്വാ തതോ പുരിമതരസ്മിന്തി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ അന്തിമം നാമ അപരകത്തികായ പഠമാരുണുഗ്ഗമനം. തഞ്ഹി കാലത്താ നിസ്സഗ്ഗിയം ന കരോതി. ഇധ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ’’തി കരണവചനം നിദാനാനപേക്ഖം നിദാനേ കരണാഭാവതോ. തസ്മാ ഏവ ‘‘ദസാഹപരമ’’ന്തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തീതി വുത്തം. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’’ന്തിആദി (മഹാവ. ൩൫൮) വചനതോ ച ഇധ ‘‘വികപ്പേതീ’’തി അവിസേസേന വുത്തവചനം വിരുദ്ധം വിയ ദിസ്സതി, ന ച വിരുദ്ധം തഥാഗതാ ഭാസന്തി, തസ്മാ ഏവമസ്സ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ – തിചീവരം തിചീവരസങ്ഖേപേന പരിഹാരതോ അധിട്ഠാതുമേവ അനുജാനാമി, ന വികപ്പേതും. വസ്സികസാടികം പന ചതുമാസതോ പരം വികപ്പേതുമേവ, ന അധിട്ഠാതുന്തി. ഏവഞ്ച പന സതി യോ തിചീവരേ ഏകേന ചീവരേന വിപ്പവസിതുകാമോ ഹോതി, തസ്സ തിചീവരാധിട്ഠാനം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വിപ്പവാസസുഖത്ഥം വികപ്പനായ ഓകാസോ ദിന്നോ ഹോതി, ദസാഹാതിക്കമേ ച അനാപത്തീതി. ഏതേന ഉപായേന സബ്ബത്ഥ വികപ്പനായ അപടിസിദ്ധഭാവോ വേദിതബ്ബോതി ലിഖിതം.

ഇമസ്സ പന സിക്ഖാപദസ്സ അയം സങ്ഖേപവിനിച്ഛയോ – അനത്ഥതേ കഥിനേ ഹേമന്താനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ, അത്ഥതേ കഥിനേ ഗിമ്ഹാനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ ഉപ്പന്നചീവരം സന്ധായ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥാഹ – ‘‘രജകേഹി ധോവാപേത്വാ സേതകം കാരാപേന്തസ്സാപി അധിട്ഠാനം അധിട്ഠാനമേവാ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൬൫) വചനതോ അരജിതേപി അധിട്ഠാനം രുഹതീതി. തേന സൂചികമ്മം കത്വാ രജിത്വാ കപ്പബിന്ദും ദത്വാ അധിട്ഠാതബ്ബന്തി നിയമോ കാതബ്ബോ, ന കാതബ്ബോതി? കത്തബ്ബോവ. പത്തോ വിയ അധിട്ഠിതോ യഥാ പുന സേതഭാവം വാ തമ്ബഭാവം വാ പത്തോ അധിട്ഠാനം ന വിജഹതി, ന ച പന താദിസോ യം അധിട്ഠാനം ഉപഗച്ഛതി, ഏവമേതം ദട്ഠബ്ബന്തി. ‘‘സ്വേ കഥിനം ഉദ്ധരിസ്സതീ’’തി ലദ്ധചീവരം സചേ അജ്ജേവ ന അധിട്ഠാതി, അരുണുഗ്ഗമനേ ഏവ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. കസ്മാ? ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തിആദിനാ (പാരാ. ൪൬൨-൪൬൩;) സിക്ഖാപദസ്സ വുത്തത്താ. കഥിനബ്ഭന്തരേ ദസാഹതോ ഉത്തരിപി പരിഹാരം ലഭതി, കഥിനതോ പന പച്ഛാ ഏകദിവസമ്പി ന ലഭതി. യഥാ കിം – യഥാ അത്ഥതകഥിനോ സങ്ഘോ തിചീവരം അത്ഥതദിവസതോ പട്ഠായ യാവ ഉബ്ഭാരാ ആനിസംസം ലഭതി, ന തതോ പരം, ഏവം അത്ഥതദിവസതോ പട്ഠായ യാവ ഉബ്ഭാരാ ലഭതി, ഉദ്ധതേ പന കഥിനേ ഏകദിവസമ്പി ന ലഭതി. ഏത്ഥാഹ – ഉബ്ഭതദിവസതോ പട്ഠായ പുന ദസാഹം ലഭതീതി? ന, കസ്മാ? ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതു’’ന്തി വചനതോ. കഥിനബ്ഭന്തരേപി ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ആപന്നം. തം പന അതിപ്പസങ്ഗം നിവാരേതും ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തിആദി വുത്തം, ന കഥിനദിവസാനി അദിവസാനീതി ദീപനത്ഥം. അയമത്ഥോ തത്ഥ തത്ഥ ആവിഭവിസ്സതി. അഥ വാ വസ്സികസാടികാ അനതിരിത്തപ്പമാണാ നാമം ഗഹേത്വാ വുത്തനയേനേവ ചത്താരോ വസ്സികേ മാസേ അധിട്ഠാതബ്ബാ, തതോ പരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാതി വുത്തം. ഏത്ഥ ‘‘പച്ചുദ്ധരിത്വാ’’തി വചനേ ഉപോസഥദിവസേ ഏവ പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേത്വാ ഠപിതം ഹോതി, തതോ പരം ഹേമന്തസ്സ പഠമദിവസതോ പട്ഠായ പച്ചുദ്ധരണാഭാവാ. ഏവം കഥിനബ്ഭന്തരേ ഉപ്പന്നചീവരമ്പി വേദിതബ്ബന്തി ലിഖിതം.

കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.