൧൨. ദുബ്ബചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുക്ഖേന വത്തബ്ബോ ദുബ്ബചോ. വുച്ചമാനോ ന സഹതി.

ദുബ്ബചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിഗമനവണ്ണനാ

‘‘നാമമത്തവസേനാ’’തി പാഠോ. ‘‘നാമഗോത്തവസേനാ’’തി ലിഖിതം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘അയം കിരിയാ ഭിക്ഖൂനം കാതും ന വട്ടതീ’’തി ജാനിത്വാ സചേ ഛാദേതി, ഛന്നാവ ഹോതീതി അത്ഥോ. സഭാഗമത്തമേവാതി അവേരിസഭാഗമത്തമേവാതി അധിപ്പായോ.

വത്ഥു ചേവ ഗോത്തഞ്ചാതി ഏത്ഥ വത്ഥൂതി വീതിക്കമനം അസുചിമുച്ചനം. ഗോത്തന്തി ഗം തായതീതി ഗോത്തം, സജാതിതോ അഞ്ഞത്ഥ ഗന്തും അദത്വാ ഗം ബുദ്ധിം, വചനഞ്ച തായതീതി അത്ഥോ. വത്ഥു ച സജാതിമേവ ഗച്ഛതി. സജാതി നാമേത്ഥ അഞ്ഞേഹി വിസിട്ഠാവിസിട്ഠഭൂതാ കിരിയാ, ന കായസംസഗ്ഗാദി. നാമഞ്ചേവ ആപത്തി ചാതി ഏത്ഥ ആപത്തീതി വീതിക്കമേനാപന്നാപത്തിയാ നാമം.

പുന ആഗതാഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ആരോചേന്തേനാതി ഏത്ഥ ദ്വിന്നം ആരോചേന്തേന ‘‘ആയസ്മന്താ ധാരേന്തു’’തിണ്ണം വാ അതിരേകാനം വാ ആരോചേന്തേന ‘‘ആയസ്മന്തോ ധാരേന്തൂ’’തി ഏവം ആരോചനവിധാനം വേദിതബ്ബം. വത്തഭേദഞ്ച രത്തിച്ഛേദഞ്ച അകത്വാതി ഏത്ഥ ഠപേത്വാ നവകതരം പാരിവാസികം അവസേസാനം അന്തമസോ മൂലായപടികസ്സനാരഹാദീനമ്പി അഭിവാദനാദിസാദിയനേ, പടിപാടിയാ നിസീദനേ, ഓവദനേ, കമ്മികാനം ഗരഹണേ ചാതിആദീസു വത്തഭേദോ ഹോതി. ദസ്സനസവനവിസയേസു അനാരോചനേ ച ഭിക്ഖൂഹി ഏകച്ഛന്നേ വസനേ ച അജാനന്തസ്സേവ വിഹാരേ ഭിക്ഖൂനം ആഗന്ത്വാ ഗമനേ ചാതിആദീസു രത്തിച്ഛേദോ ഹോതി. നാനാസംവാസകേഹി വിനയകമ്മാഭാവതോ തേസം അനാരോചനേ രത്തിച്ഛേദോ ന ഹോതി. ‘‘ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാ’’തി വചനതോ അന്തോ ന വട്ടതി. നിക്ഖിത്തവത്തേനേവ ഹുത്വാ വിചരന്തേന യസ്സ സന്തികേ പുബ്ബേ സമാദിയിത്വാ ആരോചിതം, തസ്സാപി സന്തികേ പച്ഛാ നിക്ഖിപനകാലേ ആരോചേത്വാവ നിക്ഖിപിതബ്ബം. തസ്മാ പുന സമാദാനകാലേപി സോ ചേ തതോ ഗച്ഛതി, തം ദിവസം അഗന്ത്വാ ദിവാ ആരോചേത്വാപി യദി ഏവം അതീതദിവസം ഹോതി, ‘‘അരുണേ ഉട്ഠിതേ തസ്സ സന്തികേ ആരോചേത്വാ വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ വിഹാരം ഗന്തബ്ബന്തി തസ്സ സന്തികേ ആരോചേത്വാ വത്തം നിക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. അപിച ‘‘വിഹാരം ഗന്ത്വാ യം സബ്ബപഠമം ഭിക്ഖും പസ്സതി, തസ്സ ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. സചേ രത്തിച്ഛേദോ ഹോതി, വിഹാരസീമാപരിയാപന്നാനം സബ്ബേസം ആരോചേതബ്ബം സിയാ. ‘‘തസ്സ ആരോചേത്വാ’’തി ഇദം പന പുബ്ബേ അനാരോചിതം സന്ധായ വത്തഭേദരക്ഖണത്ഥം വുത്തം. തസ്മാ ഏവ സമന്തപാസാദികായം (ചൂളവ. അട്ഠ. ൯൭) ഏവം വുത്തം ‘‘അഞ്ഞം വിഹാരതോ നിക്ഖന്തം വാ ആഗന്തുകം വാ’’തി.

സുദ്ധന്തപരിവാസേ പന സചേ ‘‘മാസമത്തം അസുദ്ധോമ്ഹീ’’തി അഗ്ഗഹേസി, പരിവസന്തോ പുന ഊനം വാ അധികം വാ സന്നിട്ഠാനം കരോതി, തത്തകമ്പി പരിവസിതബ്ബമേവ, പരിവാസദാനകിച്ചം നത്ഥി. അയഞ്ഹി സുദ്ധന്തപരിവാസോ നാമ ഉദ്ധമ്പി ആരോഹതി, ഹേട്ഠാപി ഓരോഹതി. ഇദമസ്സ ലക്ഖണം.

സമോദഹിത്വാതി മൂലാപത്തിട്ഠാനേ ഠപേത്വാ, പക്ഖിപിത്വാതി അത്ഥോ. അപ്പടിച്ഛന്നാ ചേ അന്തരാപത്തി, മൂലായ പടികസ്സനം അകത്വാ പുബ്ബേ ഗഹിതപരിവാസേനേവ പരിവസിതബ്ബം. യോ പന ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ വിബ്ഭമിത്വാ പുന ഉപസമ്പന്നോ ഹുത്വാപി പടിച്ഛാദേതി, യോ ച പുബ്ബേ പടിച്ഛാദേത്വാ പച്ഛാ ന പടിച്ഛാദേതി, യോ ച ഉഭയത്ഥ പടിച്ഛാദേതി, സബ്ബേസം പടിച്ഛന്നദിവസവസേന പരിവാസോ ദാതബ്ബോ. ‘‘പുരിമസ്മിം ആപത്തിക്ഖന്ധേ വാ’’തി ച ‘‘പച്ഛിമസ്മിം ആപത്തിക്ഖന്ധേ വാ’’തി (ചൂളവ. ൧൬൬ ആദയോ) ച പാളിയം വുത്തത്താ ദ്വേ ഭിക്ഖൂ വിസുദ്ധികം ആപന്നാ ഹോന്തി, തേ സുദ്ധികദിട്ഠിനോ ഹോന്തി. ഏകോ ഛാദേതി, ഏകോ ന ഛാദേതി. യോ ഛാദേതി, സോ ദുക്കടം ദേസാപേതബ്ബോ. ‘‘ഉഭോപി യഥാധമ്മം കാരാപേതബ്ബാ’’തി (ചൂളവ. ൧൮൧) വചനതോ യം കഞ്ചി ആപത്തിം ഛാദേത്വാ ദുക്കടം ആപജ്ജതീതി വേദിതബ്ബോ.

തേസു ഗതേസു വാ അഗതേസു വാ പുരിമനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ഊനേ ഗണേ ചരണം, അനുട്ഠഹനം ഏകരത്തമ്പി ഗണേന വിപ്പവാസം, സചേ രത്തിയാ ഏകക്ഖണേന സങ്ഘോ വസതി, സചേ സോ പുരേ അരുണമേവ കേനചി കരണീയേന ഗതോതി ഏത്ഥപി മാനത്തേപി ഏവം ജാതേ. ‘‘അയഞ്ച യസ്മാ ഗണസ്സ ആരോചേത്വാ, ഭിക്ഖൂനഞ്ച അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാവ വസി, തേനസ്സ ഊനേ ഗണേ ചരണദോസോ വാ വിപ്പവാസോ വാ ന ഹോതീ’’തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൯൭) സമന്തപാസാദികായം വുത്തം. തസ്മാ തേന ആരോചിതേ മുഹുത്തമ്പി നിസീദിത്വാ ഗതേപി വിപ്പവാസോ നത്ഥി. പാരിവാസികസ്സ, ഉക്ഖിത്തകസ്സ ച പകതത്തേന തസ്മിം വസനം ഉദകപാതേന വാരിതം, തസ്മാ നാനൂപചാരേപി ഏകച്ഛന്നേ ന വട്ടതി.

ഇദാനി പാഠവിചാരണാ വേദിതബ്ബാ – ‘‘നവ പഠമാപത്തികാ ചത്താരോ യാവതതിയകാ’’തി ഇദം സഭാവനിയമവചനം. തേന വുട്ഠാനം അനിയമന്തി ദസ്സേതി. ഏകച്ചാപത്തിവുട്ഠാനഞ്ഹി കമ്മതോപി ഹോതി അകമ്മതോപി, ന ഏവം ആപജ്ജനന്തി വുത്തം ഹോതി. അഞ്ഞതരം വാ അഞ്ഞതരം വാതി തേസം ദ്വിധാ ഭിന്നാനമ്പി വുട്ഠാനക്കമഭേദാഭാവദീപകവചനം. യാവതീഹം, താവതീഹന്തി ഏത്ഥ അഹപരിച്ഛേദോ അരുണവസേന. ‘‘ജാന’’ന്തി ഇമിനാ ജാനനപ്പടിച്ഛന്നസ്സ അകാമാ പരിവത്ഥബ്ബന്തി ദസ്സേതി. തേന ഭിക്ഖുനാ അകാമാ പരിവത്ഥബ്ബന്തി തേന ഭിക്ഖുനാ വസതാ അകാമാ പരിവത്ഥബ്ബം, ന പരിവത്തിതലിങ്ഗേനാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. പരിവുത്ഥപരിവാസേനാതി ആദിമ്ഹി പരിവുത്ഥപരിവാസേനേവ പരിവാസതോ ഉത്തരി ഇതിവാരേന ആദിതോ ഭിക്ഖുനാവ ഛാരത്തം, പരിവത്തിതലിങ്ഗേന ഉദ്ധമ്പി ഭിക്ഖുമാനത്തായ പടിപജ്ജിതബ്ബം, ന പരിവാസേ വിയ തപ്പച്ചയാ അചിണ്ണമാനത്തോ. ചിണ്ണമാനത്തോവ അബ്ഭേതബ്ബോ, ന ഇതരോ, ന പരിവാസേ വിയ മാനത്താരഹേ, പക്ഖമാനത്തഞ്ച ചരന്തിയാ ഭിക്ഖുനിയാ ലിങ്ഗം പരിവത്താതിക്കമേ സതി ചിണ്ണമാനത്തോ ഭിക്ഖു ഹോതി, പുന ഭിക്ഖുമാനത്തം ഗഹേത്വാ ചിണ്ണമാനത്തോവ ഭിക്ഖു അബ്ഭേതബ്ബോതി ദസ്സേതി.

യത്ഥ സിയാതി യസ്സം സമാനസംവാസകസീമായമ്പി വീസതിഗണോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അത്ഥി. ഏകേനപി ചേ ഊനോ വീസതിഗണോതി ന യുജ്ജതി, ഊനോ ചേ. ന ഹി വീസതിഗണോ, സങ്ഘോ ചേ ഊനോ. തസ്മാ ‘‘ഏകേനപി ചേ ഊനോ സങ്ഘോ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബന്തി ചേ? ന, ചതുവഗ്ഗപഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗപ്പസങ്ഗനിവാരണപ്പയോജനതോ. തസ്മാ വീസതിവഗ്ഗോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ചേ ഭിക്ഖുനാ ഏകേനപി ഊനോ, നട്ഠോ ദട്ഠബ്ബോ. കേചി പന വിനയേ അപ്പകതഞ്ഞുനോ ‘‘യഥാ അതിരേകചതുവഗ്ഗോപി സങ്ഘോ ചതുവഗ്ഗകരണീയേ കമ്മേ ‘ചതുവഗ്ഗോ’തി വുച്ചതി, തഥാ പഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗകരണീയേ കമ്മേ അതിരേകപഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗോപി ‘പഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗോ’തി വുച്ചതി. തസ്മാ ഊനോപി ചതുവഗ്ഗപഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗവീസതിവഗ്ഗോവാ’’തി മഞ്ഞേയ്യും, തേസം മഞ്ഞനാനിവാരണത്ഥം ‘‘ഏകേനപി ചേ ഊനോ’’തിആദി വുത്തം. അഥ വാ വീസതി ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ചേ, ഠപേത്വാ ഏകേനപി ചേ ഊനോ അപ്പകതത്തോ, തം ഠപേത്വാ ഏകേനപി ചേതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. അയം തത്ഥ സാമീചീതി വചനം യം വുത്തം സബ്ബത്ഥ ‘‘തസ്സ ആപത്തിയാ പരിവാസം ദേതി, മൂലായ പടികസ്സതി, മാനത്തം ദേതി, അബ്ഭേതീ’’തി, തസ്സ ആവിഭാവകരണത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. തേന തേസു അയം യഥാവുത്താ സാമീചി നിയതാ ഇച്ഛിതബ്ബാ, ന രാജസിക്ഖാപദാദീസു വിയ അനിയതാ. തത്ഥ ഹി കേനചി അന്തരായേന തം സാമീചിമകരോന്തേപി അനാപത്തീതി ദീപിതം ഹോതി.

സങ്ഘാദിസേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.