പാചിത്തിയകണ്ഡം

൧. പഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ

പഠമേ ഹരിതപത്തവണ്ണോ ഹരിതകോ. ചാപലസുണം അമിഞ്ജകോ. അങ്കുരമത്തമേവ ഹി തസ്സ ഹോതി. പലണ്ഡുകാദയോ സഭാവേനേവ വട്ടന്തി. സൂപസമ്പാകാദീ വിനാപി അന്തമസോ യാഗുഭത്തേപി പക്ഖിപിതും വട്ടതീതി ലിഖിതം, ‘‘ഭിക്ഖുനിയാപി ഗിലാനായ പുരേഭത്തമേവ ലസുണം കപ്പതി, ന അഗിലാനായാ’’തി അഭയഗിരീനം ഉഗ്ഗഹോതി.

ദുതിയേ ആബാധപച്ചയാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം ആപുച്ഛിത്വാ സംഹരാപേതും വട്ടതി, ഭിക്ഖുസ്സ ഏത്ഥ ച ലസുണേ ച ദുക്കടം.

സത്തമേ ‘‘സമുട്ഠാനാദീനി അദ്ധാനമഗ്ഗസിക്ഖാപദസദിസാനീ’’തി പാഠോ.

നവമേ കുട്ടോ നാമ ഘരകുട്ടോ. പാകാരോ നാമ പരിക്ഖേപപാകാരോ.

ഛഡ്ഡിതഖേത്തേതി പുരാണഖേത്തേ. സങ്ഘസന്തകേ ഭിക്ഖുസ്സ ഛഡ്ഡേതും വട്ടതി സങ്ഘപരിയാപന്നത്താ. ഭിക്ഖുനീനമ്പി സങ്ഘസന്തകേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസന്തകേ വുത്തനയേനേവ വട്ടതി. ഏവം സന്തേപി സാരുപ്പവസേന കാതബ്ബന്തി ലിഖിതം.

ദസമേ ‘‘സയം താനി വത്ഥൂനി കരോന്തിയാ’’തിആദി ഇധ സിക്ഖാപദേ നത്ഥി. കസ്മാ? ഏളകലോമസമുട്ഠാനത്താ. യദി ഏവം കസ്മാ വുത്തന്തി ചേ? സുത്താനുലോമമഹാപദേസതോ. യദി നച്ചാദീനി പസ്സിതും വാ സുണിതും വാ ന ലഭതി, പഗേവ അത്തനാ കാതുന്തി നയതോ ലബ്ഭമാനത്താ വുത്തം. ഇതരഥാ മഹാപദേസാ നിരത്ഥകാ സിയും. ‘‘ഏവം അഞ്ഞത്ഥപി നയോ നേതബ്ബോ. സമുട്ഠാനമ്പി ഇധ വുത്തമേവ അഗ്ഗഹേത്വാ ഛസമുട്ഠാനവസേന ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി ആചരിയാ. ഇധ വുത്തം സമുട്ഠാനം നാമ മൂലഭൂതസ്സ അന്തരാ വുത്താപത്തിയാ, തസ്മാ ഏളകലോമസമുട്ഠാനമേവാതി അപരേ. ആരാമേ ഠത്വാതി ന കേവലം ഠത്വാ, തതോ ഗന്ത്വാ പന സബ്ബിരിയാപഥേഹിപി ലഭതി. ആരാമേ ഠിതാതി പന ആരാമപരിയാപന്നാതി അത്ഥോ. ഇതരഥാ നിസിന്നാപി ന ലഭേയ്യാതി.

പഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ദുതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ ഉപചാരോ ദ്വാദസഹത്ഥോ. ‘‘സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയ’’ന്തി പാഠോ.

സത്തമേ ധുവപഞ്ഞത്തേതി ഭിക്ഖുനീനം അത്ഥായ. കുലാനീതി കുലഘരാനി.

ദുതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ സങ്ഘാടിആദിവസേന അധിട്ഠിതാനം സങ്ഘാടിചാരം.

പഞ്ചമേ ‘‘ഇദം പന കിരിയാകിരിയ’’ന്തി പാഠോ.

ഛട്ഠേ അഞ്ഞസ്മിം പരിക്ഖാരേ ദുക്കടന്തി ഥാലകാദീനം വാ സപ്പിതേലാദീനം വാ അഞ്ഞതരസ്മിം.

തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ സംസട്ഠവിഹാരസിക്ഖാപദേ ‘‘സേസമേത്ഥ പഠമഅരിട്ഠസിക്ഖാപദേ വുത്തവിനിച്ഛയസദിസമേവാ’’തി പാഠോ.

ചതുത്ഥവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പഞ്ചമവഗ്ഗവണ്ണനാ

‘‘ചിത്താഗാരം നാമ യത്ഥ കത്ഥചി മനുസ്സാനം കീളിതും രമിതും കതം ഹോതീ’’തിആദിനാ (പാചി. ൯൭൯) പാളിയം വുത്തത്താ ചിത്താഗാരാദീനി സബ്ബേസം അത്ഥായ കതാനി, ന രഞ്ഞോ ഏവ.

സത്തമേ ഏതേന നിസ്സജ്ജിതും കപ്പിയം വുത്തം. ‘‘നിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജതീ’’തി (പാചി. ൧൦൦൭) പാളി ച അത്ഥി. ‘‘സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയ’’ന്തി പാഠോ. അട്ഠമേപി ഏസോവ പാഠോ.

പഞ്ചമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഛട്ഠവഗ്ഗവണ്ണനാ

ദസമേ ‘‘സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയ’’ന്തി പാഠോ.

ഛട്ഠവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. അട്ഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ

പഠമദുതിയതതിയേസു ‘‘ഗിഹിഗതാ’’തി വാ ‘‘കുമാരിഭൂതാ’’തി വാ ന വത്തബ്ബാ. വദന്തി ചേ, കമ്മം കുപ്പതി.

ഏകാദസമേ ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജേത്വാതി ‘‘യഥാസുഖ’’ന്തി അവത്വാ. ഏത്ഥ പന അയം വിനിച്ഛയോ – ‘‘പാരിവാസികഛന്ദദാനേനാ’’തി ഇദം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘വുട്ഠിതായ പരിസായാ’’തി (പാചി. ൧൧൬൮) പദഭാജനം വുത്തം. ഏതസ്സ പന സമന്തപാസാദികായം ‘‘വുട്ഠിതായ പരിസായാതി ഛന്ദം വിസ്സജ്ജേത്വാ കായേന വാ വാചായ വാ ഛന്ദവിസ്സജ്ജനമത്തേന വാ വുട്ഠിതായാ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൬൭) വുത്തം. ഇധ ഛന്ദസ്സ പന അവിസ്സട്ഠത്താ കമ്മം കാതും വട്ടതീതി വുത്തം. തസ്മാ ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജേത്വാവ ദ്വാദസഹത്ഥപാസേ വിഹരിത്വാ പുന സന്നിപാതകരണഞ്ച വട്ടതീതി ലിഖിതം.

അട്ഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. നവമവഗ്ഗവണ്ണനാ

തതിയേ ‘‘സേസം വുത്തനയേന വേദിതബ്ബം, ഇദം പന അകുസലചിത്ത’’ന്തി പാഠോ.

ചതുത്ഥേ വുത്തനയേനാതി തതിയേ വുത്തനയേന.

ഏകാദസമേ ‘‘സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയ’’ന്തി പാഠോ.

ദ്വാദസമേ ‘‘സമുട്ഠാനാദീനി പദസോധമ്മസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയ’’ന്തി പാഠോ.

തേരസമേ ‘‘സംകച്ചികം നാമ അധക്ഖകം ഉബ്ഭനാഭി, തസ്സാ പടിച്ഛാദനത്ഥായാ’’തി (പാചി. ൧൨൨൬) പാളിയം വുത്തത്താ ഇധാപി ‘‘അധക്ഖകഉബ്ഭനാഭിസങ്ഖാതസ്സ സരീരസ്സ പടിച്ഛാദനത്ഥ’’ന്തി പാഠോ. അപരിക്ഖേപേ ആപത്തിപരിച്ഛേദം സമന്തപാസാദികവസേന അഗ്ഗഹേത്വാ ഇധ വുത്തനയേന ഗഹേതബ്ബന്തി ലിഖിതം.

നവമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സുദ്ധപാചിത്തിയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമുട്ഠാനവിനിച്ഛയവണ്ണനാ

സമുട്ഠാനാനം വിനിച്ഛയേ പന ഗിരഗ്ഗസമജ്ജാദീനി ‘‘അചിത്തകാനി ലോകവജ്ജാനീ’’തി വുത്തത്താ ‘‘നച്ച’’ന്തി വാ ‘‘ഗന്ധ’’ന്തി വാ അജാനിത്വാപി ദസ്സനേന, വിലിമ്പനേന വാ ആപജ്ജനതോ വത്ഥുഅജാനനചിത്തേന അചിത്തകാനി. ‘‘നച്ച’’ന്തി വാ ‘‘ഗന്ധ’’ന്തി വാ ജാനിത്വാ പസ്സന്തിയാ, വിലിമ്പന്തിയാ വാ അകുസലത്താ ഏവ ലോകവജ്ജാനി. ചോരിവുട്ഠാപനാദീനി ‘‘ചോരീ’’തിആദിനാ വത്ഥും ജാനിത്വാ കരണേയേവ ആപജ്ജനത്താ സചിത്തകാനി. ഉപസമ്പദാദീനം ഏകന്താകുസലചിത്തേനേവ അകത്തബ്ബത്താ പണ്ണത്തിവജ്ജാനി. ‘‘ഇധ സചിത്തകാചിത്തകതാ പണ്ണത്തിജാനനാജാനനതായ അഗ്ഗഹേത്വാ വത്ഥുജാനനാജാനനതായ ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി ലിഖിതം. അധിപ്പേതത്താ സങ്ഖേപതോ ദസ്സനാഭാവാ –

അചിത്തകത്തം ദ്വിധാ മതം, വത്ഥുപണ്ണത്തിഅഞ്ഞാണാ;

വുത്തം ഞാണം ദ്വിധാ ഇധ, സകനാമേന അഞ്ഞാതം.

പരനാമഞ്ച ജാനനം, വത്ഥുസ്സേകം ബലക്കാരേ;

ഏകധാ സമചാരികേ, തസ്മിം തപ്പടിബന്ധോതി.

പരനാമേന ജാനനം, ദ്വിധാ മുത്താദികേ ഏകം;

ഏകം ലോമാദികേ മതന്തി, അയം ഭേദോ വേദിതബ്ബോ.

സേസമേത്ഥ ഉത്താനം, അനുത്താനത്ഥേ വുത്തവിനിച്ഛയത്താ ന ഉദ്ധടന്തി;

സമുട്ഠാനവിനിച്ഛയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഭിക്ഖുനീപാതിമോക്ഖവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കങ്ഖാവിതരണീപുരാണടീകാ നിട്ഠിതാ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ