൧. ലസുണവഗ്ഗോ

൧. ലസുണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പാചിത്തിയേസു ലസുണവഗ്ഗസ്സ താവ പഠമേ ലസുണന്തി മഗധരട്ഠേ ജാതം ആമകം ഭണ്ഡികലസുണമേവ, ന ഏകദ്വിതിമിഞ്ജകം. തഞ്ഹി ‘‘ഖാദിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹന്തിയാ ദുക്കടം, അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ലസുണം ഹരാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അലസുണേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന അലസുണസഞ്ഞായ, പലണ്ഡുകേ, ഭഞ്ജനകേ, ഹരിതകേ, ചാപലസുണേ, സൂപസമ്പാകേ, മംസസമ്പാകേ, തേലസമ്പാകേ, സാളവേ, ഉത്തരിഭങ്ഗേ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആമകലസുണഞ്ചേവ, അജ്ഝോഹരണഞ്ചാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ലസുണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. സമ്ബാധലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ സമ്ബാധേതി പടിച്ഛന്നോകാസേ, ഉപകച്ഛകേസു ച മുത്തകരണേ ചാതി അത്ഥോ. സംഹരാപേയ്യാതി ഏത്ഥ ഖുരസണ്ഡാസകത്തരിആദീസു യേന കേനചി സംഹരാപേന്തിയാ പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം, ന ലോമഗണനായ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ സമ്ബാധേ ലോമം സംഹരാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അത്തനോ അത്ഥായ അഞ്ഞം ആണാപേന്തിയാ സാണത്തികം, ആപത്തിഭേദോനത്ഥി. ആബാധപച്ചയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആബാധാഭാവോ, സമ്ബാധേ ലോമസംഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം ഏകദ്ധാനമഗ്ഗഗമനസിക്ഖാപദസദിസാനീതി.

സമ്ബാധലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. തലഘാതകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ തലഘാതകേതി അന്തമസോ ഉപ്പലകേസരേനാപി മുത്തകരണസ്സ തലഘാതനേ മുത്തകരണമ്ഹി പഹാരദാനേ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ.

സാവത്ഥിയം ദ്വേ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ തലഘാതകരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, പുരിമനയേനേവ സാണത്തികം, ആപത്തിഭേദോ നത്ഥി. ഇതോ പരം പന യത്ഥ നത്ഥി, തത്ഥ അവത്വാവ ഗമിസ്സാമ. ആബാധപച്ചയാ ഗണ്ഡം വാ വണം വാ പഹരന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആബാധാഭാവോ, മുത്തകരണേ പഹാരദാനം, ഫസ്സസാദിയനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികസദിസാനീതി.

തലഘാതകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ജതുമട്ഠകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ ജതുമട്ഠകേതി ജതുനാ കതേ മട്ഠദണ്ഡകേ. വത്ഥുവസേനേതം വുത്തം, കാമരാഗേന പന ഉപ്പലകേസരമ്പി പവേസേന്തിയാ ആപത്തി.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ജതുമട്ഠകസാദിയനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം തതിയസദിസമേവാതി.

ജതുമട്ഠകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഉദകസുദ്ധികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ ഉദകസുദ്ധികന്തി മുത്തകരണസ്സ ധോവനം. ആദിയമാനായാതി കരോന്തിയാ. ദ്വങ്ഗുലപബ്ബപരമം ആദാതബ്ബന്തി ദ്വീസു അങ്ഗുലീസു ഏകേകം കത്വാ ദ്വങ്ഗുലപബ്ബപരമം ആദാതബ്ബം. തം അതിക്കാമേന്തിയാതി സചേ ധോവനകാലേ രാഗവസേന വിത്ഥാരതോ തതിയായ അങ്ഗുലിയാ അഗ്ഗപബ്ബം, ഗമ്ഭീരതോ ഏകിസ്സാവ അങ്ഗുലിയാ തതിയപബ്ബം പവേസേതി പാചിത്തിയം.

സക്കേസു അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ അതിഗമ്ഭീരം ഉദകസുദ്ധികം ആദിയനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകദ്വങ്ഗുലപബ്ബേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന ഊനകസഞ്ഞായ, ദ്വങ്ഗുലപബ്ബപരമം ആദിയന്തിയാ, ആബാധപച്ചയാ അതിരേകമ്പി, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി, സേസം തതിയസദിസമേവാതി.

ഉദകസുദ്ധികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഉപതിട്ഠനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ ഭുഞ്ജന്തസ്സാതി പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭുഞ്ജതോ. പാനീയേനാതി സുദ്ധേന വാ ഉദകേന, തക്കാദീസു വാ അഞ്ഞതരേന. വിധൂപനേനാതി യായ കായചി ബീജനിയാ. ഉപതിട്ഠേയ്യാതി യാ ഏതേസു ദ്വീസു അഞ്ഞതരം ഗഹേത്വാ ഹത്ഥപാസേ തിട്ഠതി, തസ്സാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഏവം തിട്ഠനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ ഖാദനീയം ഖാദന്തസ്സ ഉപതിട്ഠന്തിയാ ദുക്കടം, അനുപസമ്പന്നേ തികദുക്കടം. ‘‘ഇമം പിവഥ, ഇമിനാ ബീജഥാ’’തി ഏവം ദേന്തിയാ വാ, ദാപേന്തിയാ വാ, അനുപസമ്പന്നം വാ ഉപതിട്ഠാപനത്ഥം ആണാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഹത്ഥപാസേ ഠാനം, പാനീയസ്സ വാ വിധൂപനസ്സ വാ ഗഹണന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ഉപതിട്ഠനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ആമകധഞ്ഞസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ വിഞ്ഞത്വാതി അന്തമസോ മാതരമ്പി യാചിത്വാ. ഭുഞ്ജേയ്യാതി അജ്ഝോഹരേയ്യ. ഏത്ഥ ച വിഞ്ഞത്തി ചേവ ഭോജനഞ്ച പമാണം, തസ്മാ സയം വിഞ്ഞത്വാ അഞ്ഞായ ഭജ്ജനാദീനി കാരാപേത്വാ വാ, അഞ്ഞായ വിഞ്ഞാപേത്വാ സയം ഭജ്ജനാദീനി കത്വാ വാ പടിഗ്ഗഹണതോ പട്ഠായ യാവ ദന്തേഹി സംഖാദനം, താവ പുബ്ബപ്പയോഗേസു ദുക്കടാനി, അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ആമകധഞ്ഞം വിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സയം വാ അഞ്ഞായ വാ അവിഞ്ഞത്തിയാ ലദ്ധം ഭജ്ജനാദീനി കത്വാ വാ കാരേത്വാ വാ ഭുഞ്ജന്തിയാ ദുക്കടം, അഞ്ഞായ വിഞ്ഞത്തിയാ ലദ്ധം പന സയം ഭജ്ജനാദീനി കത്വാപി കാരേത്വാപി ഭുഞ്ജന്തിയാ ദുക്കടമേവ. ആബാധേ സതി സേദകമ്മാദീനം അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേന്തിയാ, അവിഞ്ഞത്തിയാ ലബ്ഭമാനം നവകമ്മത്ഥായ സമ്പടിച്ഛന്തിയാ, ഞാതകപ്പവാരിതട്ഠാനേ മുഗ്ഗമാസാദിഅപരണ്ണം വിഞ്ഞാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം അഞ്ഞതരസ്സ വിഞ്ഞാപനം വാ വിഞ്ഞാപാപനം വാ, പടിലാഭോ, ഭജ്ജനാദീനി കത്വാ വാ കാരേത്വാ വാ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദ്ധാനമഗ്ഗസിക്ഖാപദസദിസാനീതി.

ആമകധഞ്ഞസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. പഠമഉച്ചാരഛഡ്ഡനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ സങ്കാരന്തി കചവരം. വിഘാസന്തി യംകിഞ്ചി പരിഭുത്താവസേസം ഉച്ഛിട്ഠോദകമ്പി ദന്തകട്ഠമ്പി, അട്ഠികചലകേസു പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. തിരോകുട്ടേ വാ തിരോപാകാരേ വാതി യസ്സകസ്സചി കുട്ടസ്സ വാ പാകാരസ്സ വാ പരതോ. ഛഡ്ഡേയ്യ വാ ഛഡ്ഡാപേയ്യ വാതി സബ്ബാനിപേതാനി ഏകതോ ഛഡ്ഡേന്തിയാ ഏകപ്പയോഗേ ഏകാപത്തി, സകിം ആണത്തിയാ ബഹുകേപി ഛഡ്ഡിതേ ഏകാവ.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ഉച്ചാരം തിരോകുട്ടേ ഛഡ്ഡനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാണത്തികം, ഭിക്ഖുസ്സ ദുക്കടം, ഓലോകേത്വാ വാ അവലഞ്ജേ വാ ഛഡ്ഡേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉച്ചാരാദിഭാവോ, അനോലോകനം, വലഞ്ജനട്ഠാനം, തിരോകുട്ടതിരോപാകാരതാ, ഛഡ്ഡനം വാ ഛഡ്ഡാപനം വാതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സഞ്ചരിത്തസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

പഠമഉച്ചാരഛഡ്ഡനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ദുതിയഉച്ചാരഛഡ്ഡനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഹരിതേതി ഖേത്തേ വാ നാളികേരാദിആരാമേ വാ യത്ഥകത്ഥചി രോപിമഹരിതട്ഠാനേ. താനി വത്ഥൂനി ഛഡ്ഡേന്തിയാ വാ ഛഡ്ഡാപേന്തിയാ വാ പുരിമനയേനേവ ആപത്തി, താദിസേ ഠാനേ നിസീദിത്വാ അന്തമസോ ഉദകം പിവിത്വാ മത്ഥകച്ഛിന്നം നാളികേരമ്പി ഛഡ്ഡേന്തിയാ ആപത്തിയേവ.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ഉച്ചാരാദീനി ഹരിതേ ഛഡ്ഡനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം, ഭിക്ഖുനിയാപി നിക്ഖിത്തബീജേ ഖേത്തേ യാവ അങ്കുരോ ന ഉട്ഠഹതി, താവ ദുക്കടം, അഹരിതേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന അഹരിതസഞ്ഞായ ഛഡ്ഡിതഖേത്തേ വാ, സാമികേ അപലോകേത്വാ വാ ഛഡ്ഡേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സേസം അട്ഠമസദിസമേവാതി.

ദുതിയഉച്ചാരഛഡ്ഡനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. നച്ചഗീതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ നച്ചന്തി അന്തമസോ മോരനച്ചമ്പി. ഗീതന്തി അന്തമസോ ധമ്മഭാണകഗീതമ്പി. വാദിതന്തി അന്തമസോ ഉദകഭേരിവാദിതമ്പി. ദസ്സനായാതി ഏതേസു യംകിഞ്ചി ദസ്സനായ ഗച്ഛന്തിയാ പദേ പദേ ദുക്കടം, യത്ഥ ഠിതാ പസ്സതി വാ സുണാതി വാ, ഏകപ്പയോഗേ ഏകാപത്തി, തം തം ദിസം ഓലോകേന്തിയാ പയോഗേ പയോഗേ ആപത്തി.

രാജഗഹേ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ നച്ചാദീനി ദസ്സനായ ഗമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സയം താനി വത്ഥൂനി കരോന്തിയാ, അഞ്ഞം വാ ആണാപേന്തിയാ, ‘‘ചേതിയസ്സ ഉപഹാരം ദേഥാ’’തി ഈദിസേന പരിയായേന വാ ഭണന്തിയാ, ‘‘ചേതിയസ്സ ഉപഹാരം കരോമാ’’തി വാ വുത്തേ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛന്തിയാ ച പാചിത്തിയമേവാതി സബ്ബഅട്ഠകഥാസു (പാചി. അട്ഠ. ൮൩൫-൮൩൭) വുത്തം, ഭിക്ഖുനോ സബ്ബത്ഥ ദുക്കടം. ‘‘തുമ്ഹാകം ചേതിയസ്സ ഉപട്ഠാനം കരോമാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘ഉപട്ഠാനകരണം നാമ സുന്ദര’’ന്തി ഈദിസം പരിയായം ഭണന്തിയാ, ആരാമേ ഠത്വാ പസ്സന്തിയാ വാ സുണന്തിയാ വാ, തഥാ അത്തനോ ഠിതോകാസം ആഗന്ത്വാ പയോജിതം പടിപഥം ഗച്ഛന്തിയാ സമ്മുഖീഭൂതം സലാകഭത്താദികേ സതി കരണീയേ ഗന്ത്വാ, ആപദാസു വാ സമജ്ജട്ഠാനം പവിസിത്വാപി പസ്സന്തിയാ വാ സുണന്തിയാ വാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. നച്ചാദീനം അഞ്ഞതരതാ, അഞ്ഞത്ര അനുഞ്ഞാതകാരണാ ഗമനം, ദസ്സനം വാ സവനം വാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനി, ഇദം പന ലോകവജ്ജം, അകുസലചിത്തം, തിവേദനന്തി.

നച്ചഗീതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ലസുണവഗ്ഗോ പഠമോ.