നിസ്സഗ്ഗിയകണ്ഡോ

൧. പത്തസന്നിചയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നിസ്സഗ്ഗിയേസു ആദിവഗ്ഗസ്സ താവ പഠമേ പത്തസന്നിചയം കരേയ്യാതി പത്തസന്നിധിം കരേയ്യ, ഏകാഹം അനധിട്ഠഹിത്വാ വാ അവികപ്പേത്വാ വാ അധിട്ഠാനുപഗം പത്തം ഠപേയ്യാതി അത്ഥോ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ പത്തസന്നിചയവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസകഥാമഗ്ഗോ ഭിക്ഖുപാതിമോക്ഖവണ്ണനായം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ, തത്ര ഹി ദസാഹാതിക്കമേ ആപത്തി, ഇധ ഏകാഹാതിക്കമേതി ഏത്തകമേവ തസ്സ ച ഇമസ്സ ച നാനാകരണം, സേസം താദിസമേവാതി.

പത്തസന്നിചയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അകാലചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ അകാലചീവരന്തി അത്ഥതേ കഥിനേ കഥിനമാസേഹി, അനത്ഥതേ ചീവരമാസതോ അഞ്ഞസ്മിം കാലേ ഉപ്പന്നം, യം വാ പന കാലേപി ആദിസ്സ ദിന്നം. ആദിസ്സ ദിന്നം നാമ ‘‘സമ്പത്താ ഭാജേന്തൂ’’തി വത്വാ വാ, ‘‘ഇദം ഗണസ്സ, ഇദം തുമ്ഹാകം ദമ്മീ’’തി വത്വാ വാ, ദാതുകാമതായ പാദമൂലേ ഠപേത്വാ വാ ദിന്നം. ഇച്ചേതം അകാലചീവരം ‘‘കാലചീവര’’ന്തി അധിട്ഠഹിത്വാ ഭാജാപേന്തിയാ പയോഗേ ദുക്കടം, യം അത്തനാ ലദ്ധം, തം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. നിസ്സട്ഠം പടിലഭിത്വാപി യഥാദാനേയേവ ഉപനേതബ്ബം, അഞ്ഞസ്മിമ്പി ഏവരൂപേ സിക്ഖാപദേ ഏസേവ നയോ.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ അകാലചീവരം ‘‘കാലചീവര’’ന്തി അധിട്ഠഹിത്വാ ഭാജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അകാലചീവരേ വേമതികായ, കാലചീവരേ അകാലചീവരസഞ്ഞായ ചേവ വേമതികായ ച ദുക്കടം. ഉഭോസു കാലചീവരസഞ്ഞായ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അകാലചീവരതാ, തഥാസഞ്ഞിതാ, ‘‘കാലചീവര’’ന്തി അധിട്ഠായ ലേസേന ഭാജാപനം, പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനീതി.

അകാലചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ചീവരപരിവത്തനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ ഹന്ദാതി ഗണ്ഹ. അച്ഛിന്ദേയ്യാതി സയം അച്ഛിന്ദന്തിയാ ബന്ധിത്വാ ഠപിതേസു ബഹൂസുപി ഏകാപത്തി, ഇതരേസു വത്ഥുഗണനായ ആപത്തിയോ. അച്ഛിന്ദാപനേ പന ഏകായ ആണത്തിയാ ബഹൂസു അച്ഛിന്നേസുപി ഏകാവാപത്തി.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ചീവരം പരിവത്തേത്വാ അച്ഛിന്ദനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, അഞ്ഞസ്മിം പരിക്ഖാരേ തികദുക്കടം, അനുപസമ്പന്നായ ചീവരേപി തികദുക്കടമേവ. യാ പന തായ വാ ദിയ്യമാനം, തസ്സാ വാ വിസ്സാസം ഗണ്ഹാതി, തസ്സാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉപസമ്പന്നതാ, പരിവത്തിതചീവരസ്സ വികപ്പനുപഗതാ, സകസഞ്ഞായ അച്ഛിന്ദനം വാ അച്ഛിന്ദാപനം വാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന ദുക്ഖവേദനന്തി.

ചീവരപരിവത്തനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. അഞ്ഞവിഞ്ഞാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ വിഞ്ഞാപേത്വാതി ജാനാപേത്വാ, ‘‘ഇദം നാമ ആഹരാ’’തി യാചിത്വാ വാ. അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേയ്യാതി യം പുബ്ബേ ‘‘കിന്തേ, അയ്യേ, അഫാസു, കിം ആഹരിയതൂ’’തി വുത്തായ വിഞ്ഞാപിതം, തം പടിക്ഖിപിത്വാ തഞ്ചേവ അഞ്ഞഞ്ച ഗഹേതുകാമാ തതോ അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേയ്യ, തസ്സാ വിഞ്ഞത്തിയാ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേത്വാ അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അനഞ്ഞേ ദ്വികദുക്കടം. അനഞ്ഞേ അനഞ്ഞസഞ്ഞായ പന, തസ്മിം അപ്പഹോന്തേ പുന തഞ്ഞേവ, അഞ്ഞേനപി അത്ഥേ സതി തേന സദ്ധിം അഞ്ഞഞ്ച, യഞ്ച വിഞ്ഞത്തം, തതോ ചേ അഞ്ഞം സമഗ്ഘതരം ഹോതി, ഇമം ആനിസംസം ദസ്സേത്വാ സുദ്ധം അഞ്ഞമേവ ച വിഞ്ഞാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ലേസേന ഗഹേതുകാമതാ, അഞ്ഞസ്സ വിഞ്ഞാപനം, പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സഞ്ചരിത്തസദിസാനീതി.

അഞ്ഞവിഞ്ഞാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. അഞ്ഞചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ അഞ്ഞം ചേതാപേത്വാതി അത്തനോ കപ്പിയഭണ്ഡേന ‘‘ഇദം നാമ ആഹരാ’’തി അഞ്ഞം പരിവത്താപേത്വാ. അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യാതി ‘‘ഏവം മേ ഇദം ദത്വാ അഞ്ഞമ്പി ആഹരിസ്സതീ’’തി മഞ്ഞമാനാ ‘‘ന മേ ഇമിനാ അത്ഥോ, ഇദം നാമ മേ ആഹരാ’’തി തതോ അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യ. തസ്സാ ചേതാപനപ്പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന തേന വാ അഞ്ഞേന വാ മൂലേന ആഹടം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, സേസം ചതുത്ഥസദിസമേവാതി.

അഞ്ഞചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. പഠമസങ്ഘികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ അഞ്ഞദത്ഥികേനാതി അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ദിന്നേന. അഞ്ഞുദ്ദിസികേനാതി അഞ്ഞം ഉദ്ദിസിത്വാ ദിന്നേന. സങ്ഘികേനാതി സങ്ഘസ്സ പരിച്ചത്തേന. പരിക്ഖാരേനാതി കപ്പിയഭണ്ഡേന. അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യാതി ‘‘ഇദം നാമ പരിഭുഞ്ജേയ്യാഥാ’’തി യം ഉദ്ദിസിത്വാ നിയമേത്വാ യോ പരിക്ഖാരോ ദിന്നോ, തതോ അഞ്ഞം പരിവത്താപേയ്യ, തസ്സാ പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ താദിസേന പരിക്ഖാരേന അഞ്ഞം ചേതാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അനഞ്ഞദത്ഥികേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന അനഞ്ഞദത്ഥികസഞ്ഞായ, സേസകം ഉപനേന്തിയാ, ‘‘തുമ്ഹേഹി ഏതദത്ഥായ ദിന്നോ, അമ്ഹാകഞ്ച ഇമിനാ നാമ അത്ഥോ’’തി സാമികേ അപലോകേത്വാ ഉപനേന്തിയാ, യദാ ഭിക്ഖുനിയോ വിഹാരമ്പി ഛഡ്ഡേത്വാ പക്കമന്തി, ഏവരൂപാസു ആപദാസു ഉപനേന്തീനം, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സേസം ചതുത്ഥസദിസമേവാതി.

പഠമസങ്ഘികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ദുതിയസങ്ഘികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ സഞ്ഞാചികേനാതി സയം യാചിതകേനാപി. ഏതദേവേത്ഥ നാനാകരണം, സേസം ഛട്ഠസദിസമേവാതി.

ദുതിയസങ്ഘികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. പഠമഗണികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ മഹാജനികേനാതി ഗണസ്സ പരിച്ചത്തേന, ഇദമേത്ഥ ഛട്ഠതോ നാനാകരണം.

പഠമഗണികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ദുതിയഗണികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ സഞ്ഞാചികേനാതി ഇദം അട്ഠമതോ അതിരിത്തം, സേസം ദ്വീസുപി ഛട്ഠസിക്ഖാപദസദിസമേവാതി.

ദുതിയഗണികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. പുഗ്ഗലികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ പുഗ്ഗലികേനാതി ഏകഭിക്ഖുനിയാ പരിച്ചത്തേന. സഞ്ഞാചികേനാതി സയം യാചിതകേന ച. അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യാതി യം ഉദ്ദിസിത്വാ ദിന്നം, തതോ അഞ്ഞം ചേതാപേന്തിയാ പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ താദിസേന പരിക്ഖാരേന അഞ്ഞം ചേതാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം ഛട്ഠസദിസമേവാതി.

പുഗ്ഗലികചേതാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പത്തവഗ്ഗോ പഠമോ.

൧൧. ഗരുപാവുരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയസ്സ പഠമേ ഗരുപാവുരണന്തി സീതകാലേ പാവുരണം. ചതുക്കംസപരമന്തി കംസോ നാമ ചതുക്കഹാപണികോ ഹോതി, തസ്മാ സോളസകഹാപണഗ്ഘനകം. ചേതാപേതബ്ബന്തി ഠപേത്വാ സഹധമ്മികേ ച ഞാതകപ്പവാരിതേ ച അഞ്ഞേന കിസ്മിഞ്ചിദേവ ഗുണേ പരിതുട്ഠേന ‘‘വദേഥായ്യേ, യേനത്ഥോ’’തി വുത്തായ വിഞ്ഞാപേതബ്ബം. തതോ ചേ ഉത്തരീതി തതുത്തരി വിഞ്ഞാപേന്തിയാ ദുക്കടം, പടിലദ്ധം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ രാജാനം കമ്ബലം വിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകചതുക്കംസേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന ഊനകസഞ്ഞായ, ചതുക്കംസപരമം ചേതാപേന്തിയാ, ഞാതകപ്പവാരിതേ വാ, അഞ്ഞസ്സ വാ അത്ഥായ, അത്തനോ വാ ധനേന, മഹഗ്ഘം ചേതാപേന്തം അപ്പഗ്ഘം ചേതാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഗരുപാവുരണതാ, അതിരേകചതുക്കംസതാ, അനനുഞ്ഞാതട്ഠാനേ വിഞ്ഞത്തി, പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സഞ്ചരിത്തസദിസാനീതി.

ഗരുപാവുരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ലഹുപാവുരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ലഹുപാവുരണന്തി ഉണ്ഹകാലേ പാവുരണം. അഡ്ഢതേയ്യകംസപരമന്തി ദസകഹാപണഗ്ഘനകം, സേസം പഠമസദിസമേവാതി.

ലഹുപാവുരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇതോ പരാനി ഇമസ്മിം വഗ്ഗേ അട്ഠ, തതിയവഗ്ഗേ ദസാതി ഇമാനി അട്ഠാരസ സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖുപാതിമോക്ഖവണ്ണനായം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാനീതി.

ജാതരൂപവഗ്ഗോ തതിയോ.

ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ അയ്യായോ തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയാ പാചിത്തിയാ ധമ്മാതി ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ പഞ്ഞത്താ സാധാരണാ അട്ഠാരസ, അസാധാരണാ ദ്വാദസാതി ഏവം തിംസ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ ഭിക്ഖുനിപാതിമോക്ഖേ

നിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.