൭. മഹാസമയസുത്തവണ്ണനാ

നിദാനവണ്ണനാ

൩൩൧. ഉദാനന്തി രഞ്ഞാ ഓക്കാകേന ജാതിസമ്ഭേദപരിഹാരനിമിത്തം പവത്തിതം ഉദാനം പടിച്ച. ഏകോപി ജനപദോ രുള്ഹിസദ്ദേന ‘‘സക്കാ’’തി വുച്ചതീതി ഏത്ഥ യം വത്തബ്ബം, തം മഹാനിദാനവണ്ണനായം വുത്തനയേന വേദിതബ്ബം. അരോപിതേതി കേനചി അരോപിതേ.

ആവരണേനാതി സേതുനാ. ബന്ധാപേത്വാതി പംസുപലാസപാസാണമത്തികാഖണ്ഡാദീഹി ആളിം ഥിരം കാരാപേത്വാ.

‘‘ജാതിം ഘട്ടേത്വാ കലഹം വഡ്ഢയിംസൂ’’തി സങ്ഖേപേന വുത്തമത്ഥം പാകടതരം കാതും ‘‘കോലിയകമ്മകരാ വദന്തീ’’തിആദി വുത്തം.

തീണി ജാതകാനീതി ഫന്ദനജാതകപഥവീഉന്ദ്രിയജാതകലടുകികജാതകാനി ദ്വേ ജാതകാനീതി രുക്ഖധമ്മ വട്ടകജാതകാനി.

തേനാതി ഭഗവതാ. കലഹകാരണഭാവോതി കലഹകാരണസ്സ അത്ഥിഭാവോ.

അട്ഠാനേതി അകാരണേ. വേരം കത്വാതി വിരോധം ഉപ്പാദേത്വാ. ‘‘കുഠാരിഹത്ഥോ പുരിസോ’’തിആദിനാ ഫന്ദനജാതകം കഥേസി. ‘‘ദുദ്ദുഭായതി ഭദ്ദന്തേ’’തിആദിനാ പഥവീഉന്ദ്രിയജാതകം കഥേസി. ‘‘വന്ദാമി തം കുഞ്ജരാ’’തിആദിനാ ലടുകികജാതകം കഥേസി.

‘‘സാധൂ സമ്ബഹുലാ ഞാതീ; അപി രുക്ഖാ അരഞ്ഞജാ;

വാതോ വഹതി ഏകട്ഠം, ബ്രഹന്തമ്പി വനപ്പതി’’ന്തി. –

ആദിനാ രുക്ഖധമ്മജാതകം കഥേസി.

‘‘സമ്മോദമാനാ ഗച്ഛന്തി, ജാലം ആദായ പക്ഖിനോ;

യദാ തേ വിവദിസ്സന്തി, തദാ ഏഹിന്തി മേ വസ’’ന്തി. –

ആദിനാ വട്ടകജാതകം കഥേസി.

‘‘അത്തദണ്ഡാ ഭയം ജാതം, ജനം പസ്സഥ മേധഗം;

സംവേഗം കിത്തയിസ്സാമി, യഥാ സംവിജിതം മയാ’’തി. (സു. നി. ൧.൯൪൧);

ആദിനാ അത്തദണ്ഡസുത്തം കഥേസി.

തംതംപലോഭനകിരിയാ കായവാചാഹി പരക്കമന്തിയോ ‘‘ഉക്കണ്ഠന്തൂ’’തി സാസനം പേസേന്തി.

കുണാലദഹേതി കുണാലദഹതീരേ പതിട്ഠായ. പുച്ഛിതപുച്ഛിതം കഥേസി (ജാ. ൨.കുണാലജാതക) ‘‘അനുക്കമേന കുണാലസകുണരാജസ്സ പുച്ഛനപ്പസങ്ഗേന കുണാലജാതകം കഥേസ്സാമീ’’തി. അനഭിരതിം വിനോദേസി ഇത്ഥീനം ദോസദസ്സനമുഖേന കാമാനം ആദീനവോകാരസംകിലേസവിഭാവനേന.

കോസജ്ജം വിധമിത്വാ പുരിസഥാമപരിബ്രൂഹനേന ‘‘ഉത്തമപുരിസസദിസേഹി നോ ഭവിതും വട്ടതീ’’തി ഉപ്പന്നചിത്താ.

അവിസ്സട്ഠകമ്മന്താതി അരതിവിനോദനതോ പട്ഠായ അവിസ്സട്ഠസമണകമ്മന്താ, അപരിചത്തകമ്മട്ഠാനാതി അത്ഥോ. നിസീദിതും വട്ടതീതി ഭഗവാ ചിന്തേസീതി യോജനാ.

പദുമിനിയന്തി പദുമസ്സരേ. വികസിംസു ഗുണഗണവിബോധേന. ‘‘അയം ഇമസ്സ…പേ… ന കഥേസീ’’തി ഇമിനാ സബ്ബേപി തേ ഭിക്ഖൂ താവദേവ പടിപാടിയാ ആഗതത്താ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ലജ്ജമാനാ അത്തനാ പടിവിദ്ധവിസേസം ഭഗവതോ നാരോചേസുന്തി ദസ്സേതി. ‘‘ഖീണാസവാന’’ന്തിആദിനാ തത്ഥ കാരണമാഹ.

ഓസീദമത്തേതി ഭഗവതോ സന്തികം ഉപഗതമത്തേ. അരിയമണ്ഡലേതി അരിയസമൂഹേ. പാചീനയുഗന്ധരപരിക്ഖേപതോതി യുഗന്ധരപബ്ബതസ്സ പാചീനപരിക്ഖേപതോ, ന ബാഹിരകേഹി ഉച്ചമാനഉദയപബ്ബതതോ. രാമണേയ്യകദസ്സനത്ഥന്തി ബുദ്ധുപ്പാദപടിമണ്ഡിതത്താ വിസേസതോ രമണീയസ്സ ലോകസ്സ രമണീയഭാവദസ്സനത്ഥം. ഉല്ലങ്ഘിത്വാതി ഉട്ഠഹിത്വാ. ഏവരൂപേ ഖണേ ലയേ മുഹുത്തേതി യഥാവുത്തേ ചന്ദമണ്ഡലസ്സ ഉട്ഠിതക്ഖണേ ഉട്ഠിതവേലായം ഉട്ഠിതമുഹുത്തേതി ഉപരൂപരി കാലസ്സ വഡ്ഢിതഭാവദസ്സനത്ഥം വുത്തം.

തഥാ തേസം ഭിക്ഖൂനം ജാതിആദിവസേന ഭഗവതോ അനുരൂപപരിവാരിതം ദസ്സേന്തോ ‘‘തത്ഥാ’’തി ആദിമാഹ.

സമാപന്നദേവതാതി ആസന്നട്ഠാനേ ഝാനസമാപത്തി സമാപന്നദേവതാ. ചലിംസൂതി ഉട്ഠഹിംസു. കോസമത്തം ഠാനം സദ്ദന്തരം. ജമ്ബുദീപേ കിര ആദിതോ തേസട്ഠിമത്താനി നഗരസഹസ്സാനി ഉപ്പന്നാനി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തം സന്ധായാഹ ‘‘തിക്ഖത്തും തേസട്ഠിയാ നഗരസഹസ്സേസൂ’’തി. തേ പന സമ്പിണ്ഡേത്വാ സതസഹസ്സതോ പരം അസീതിസഹസ്സാനി, നവസഹസ്സാനി ച ഹോന്തി. നവനവുതിയാ ദോണമുഖസതസഹസ്സേസൂതി നവസതസഹസ്സാധികേസു നവുതിസതസഹസ്സേസു ദോണമുഖേസു. ദോണമുഖന്തി ച മഹാനഗരസ്സ ആയുപ്പത്തിട്ഠാനഭൂതം പാദനഗരം വുച്ചതി. ഛന്നവുതിയാ പട്ടനകോടിസതസഹസ്സേസൂതി ഛകോടിഅധികനവുതികോടിസതസഹസ്സപട്ടനേസു. തമ്ബപണ്ണിദീപാദീസു ഛപണ്ണാസായ രതനാകരേസു. ഏവം പന നഗരദോണിമുഖപട്ടനരതനാകരാദിവിഭാഗേന കഥനം തംതംഅധിവത്ഥായ വസന്തീനം ദേവതാനം ബഹുഭാവദസ്സനത്ഥം. യദി ദസസഹസ്സചക്കവാളേസു ദേവതാ സന്നിപതിതാ, അഥ കസ്മാ പാളിയം ‘‘ദസഹി ച ലോകധാതൂഹീ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ദസസഹസ്സ…പേ… അധിപ്പേതാ’’തി, തേന സഹസ്സിലോകധാതു ഇധ ‘‘ഏകാ ലോകധാതൂ’’തി വുത്താതി വേദിതബ്ബം.

ലോഹപാസാദേതി ആദിതോ കതേ ലോഹപാസാദേ. ബ്രഹ്മലോകേതി ഹേട്ഠിമേ ബ്രഹ്മലോകേ. യദി താ ദേവതാ ഏവം നിരന്തരാ, പച്ഛാ ആഗതാനം ഓകാസോ ഏവ ന ഭവേയ്യാതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘യഥാ ഖോ പനാ’’തിആദി. സുദ്ധാവാസകായം ഉപപന്നാ സുദ്ധാവാസകായികാ, താസം പന യസ്മാ സുദ്ധാവാസഭൂമി നിവാസട്ഠാനം, തസ്മാ വുത്തം ‘‘സുദ്ധാവാസവാസീന’’ന്തി. ആവാസാതി ആവാസനട്ഠാനഭൂതാ, ദേവതാ പന ഓരമ്ഭാഗിയാനം, ഇതരേസഞ്ച സംയോജനാനം സമുച്ഛിന്ദനേന സുദ്ധോ ആവാസോ ഏതേസന്തി സുദ്ധാവാസാ.

൩൩൨. പുരത്ഥിമചക്കവാളമുഖവട്ടിയം ഓതരി അഞ്ഞത്ഥ ഓകാസം അലഭമാനോ. ഏവം സേസാപി. ബുദ്ധാനം അഭിമുഖമഗ്ഗോ ബുദ്ധവീഥി. യാവ ചക്കവാളാ ഓത്ഥരിതും ഓവരിതും ന സക്കാ. പഹടബുദ്ധവീഥിയാവാതി ബുദ്ധാനം സന്തികം ഉപസങ്കമന്തേഹി തേഹി ദേവബ്രഹ്മേഹി വളഞ്ജിതവീഥിയാവ. സമിതി സങ്ഗതി സന്നിപാതോ സമയോ, മഹന്തോ സമയോ മഹാസമയോതി ആഹ ‘‘മഹാസമൂഹോ’’തി. പവദ്ധം വനം പവനന്തി ആഹ ‘‘വനസണ്ഡോ’’തി. ദേവഘടാതി ദേവസമൂഹാ.

സമാദഹംസൂതി സമാദഹിതം ലോകുത്തരസമാധിനാ സുട്ഠു അപ്പിതം അകംസു, യഥാസമാഹിതം പന സമാധിനാ യോജിതം നാമ ഹോതീതി വുത്തം ‘‘സമാധിനാ യോജേസു’’ന്തി. സബ്ബേസം ഗോമുത്തവങ്കാദീനം ദൂരസമൂഹനിതത്താ സബ്ബേ…പേ… അകരിംസു. നയതി അസ്സേ ഏതേഹീതി നേത്താനി, യോത്താനി. അവീഥിപടിപന്നാനം അസ്സാനം വീഥിപടിപാദനം രസ്മിഗ്ഗഹണേന പഹോതീതി ‘‘സബ്ബയോത്താനി ഗഹേത്വാ അചോദേന്തോ’’തി വത്വാ തം പന അചോദനം അവാരണം ഏവാതി ആഹ ‘‘അചോദേന്തോ അവാരേന്തോ’’തി.

യഥാ ഖീലം ഭിത്തിയം വാ ഭൂമിയം വാ ആകോടിതം ദുന്നീഹരണം, യഥാ ച പലിഘം നഗരപ്പവേസനിവാരണം, യഥാ ച ഇന്ദഖീലം ഗമ്ഭീരനേമി സുനിഖാതം ദുന്നീഹരണം, ഏവം രാഗാദയോ സത്തസന്താനതോ ദുന്നീഹരണാ, നിബ്ബാനനഗരപ്പവേസനിവാരണാ ചാതി തേ ‘‘ഖീലം, പലിഘം, ഇന്ദഖീല’’ന്തി ച വുത്താ. തണ്ഹാഏജായ അഭാവേന അനേജാ പരമസന്തുട്ഠഭാവേന ചാതുദ്ദിസത്താ അപ്പടിഹതചാരികം ചരന്തി.

ഗതാസേതി ഗതാ ഏവ, ന പന ഗമിസ്സന്തി പരിനിട്ഠിതസരണഗമനത്താതി. ലോകുത്തരസരണഗമനം അധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘നിബ്ബേമതികസരണഗമനേന ഗതാ’’തി. തേ ഹി നിയമേന അപായഭൂമിം ന ഗമിസ്സന്തി, ദേവകായഞ്ച പരിപൂരേസ്സന്തി. യേ പന ലോകിയേന സരണഗമനേന ബുദ്ധം സരണം ഗതാസേ, ന തേ ഗമിസ്സന്തി അപായഭൂമിം, സതി ച പച്ചയന്തരസമവായേ പഹായ മാനുസം ദേഹം, ദേവകായം പരിപൂരേസ്സന്തീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ.

ദേവതാസന്നിപാതവണ്ണനാ

൩൩൩. ഏതേസന്തി ദേവതാസന്നിപാതാനം. ഇദാനീതി ഇമസ്മിം കാലേ. ബുദ്ധാനന്തി അഞ്ഞേസം ബുദ്ധാനം അഭാവാ. ചിത്തകല്ലതാ ചിത്തമദ്ദവം.

കിം പന ഭഗവതാവ മഹന്തേ ദേവതാസമാഗമേ തേസം നാമഗോത്തം കഥേതും സക്കാതി? ആമ സക്കാതി ദസ്സേതും ‘‘ബുദ്ധാ നാമ മഹന്താ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ദിട്ഠന്തി രൂപായതനമാഹ, സുതന്തി സദ്ദായതനം, മുതന്തി സമ്പത്തഗ്ഗാഹിഇന്ദ്രിയവിസയം ഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബായതനം, വിഞ്ഞാതന്തി വുത്താവസേസം സബ്ബം ഞേയ്യം, പത്തന്തി പരിയേസിത്വാ, അപരിയേസിത്വാ വാ സമ്പത്തം, പരിയേസിതന്തി പത്തം, അപ്പത്തം വാ പരിയിട്ഠം. അനുവിചരിതം മനസാതി കേവലം മനസാ ആലോചിതം. കത്ഥചി നീലാദിവസേന വിഭത്തരൂപാരമ്മണേതി അഭിധമ്മേ (ധ. സ. ൬൧൫) ‘‘നീലം പീതക’’ന്തിആദിനാ വിഭത്തേ യത്ഥ കത്ഥചി രൂപാരമ്മണേ കിഞ്ചി രൂപാരമ്മണം വാ ന അത്ഥീതി യോജനാ. ഭേരിസദ്ദാദിവസേനാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. യന്തി യം ആരമ്മണം. ഏതേസന്തി ബുദ്ധാനം.

ഇദാനി യഥാവുത്തമത്ഥം പാളിയാ സമത്ഥേതും ‘‘യഥാഹാ’’തിആദി വുത്തം. തദാ ജാനനകിരിയായ അപരിയോസിതഭാവദസ്സനത്ഥം ‘‘ജാനാമീ’’തി വത്വാ യസ്മാ യം കിഞ്ചി നേയ്യം നാമ, സബ്ബം തം ഭഗവതാ അഞ്ഞാതം നാമ നത്ഥി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘തമഹം അബ്ഭഞ്ഞാസി’’ന്തി.

ന ഓലോകേന്തി പയോജനാഭാവതോ. വിപരീതാ ‘‘ന കമ്മാവരണേന സമന്നാഗതാ’’തിആദിനാ നയേന വുത്താ. ‘‘യസ്സ മങ്ഗലാ സമൂഹതാ’’തി (സു. നി. ൩൬൨) ആരഭിത്വാ ‘‘രാഗം വിനയേഥ മാനുസേസു ദിബ്ബേസു കാമേസു ചാ’’തിആദിനാ (സു. നി. ൩൬൩) ച രാഗനിഗ്ഗഹകഥാബാഹുല്ലതോ സമ്മാപരിബ്ബാജനീയസുത്തം രാഗചരിതാനം സപ്പായം, ‘‘പിയമപ്പിയഭൂതാ കലഹ വിവാദാ പരിദേവസോകാ സഹമച്ഛരാ ചാ’’തിആദിനാ (സു. നി. ൮൬൯; മഹാനി. ൯൮) കലഹാദയോ യതോ ദോസതോ സമുട്ഠഹന്തി, സോ ച ദോസോ യതോ പിയഭാവതോ, സോ ച പിയഭാവോ യതോ ഛന്ദതോ സമുട്ഠഹന്തി, ഇതി ഫലതോ, കാരണപരമ്പരതോ ച ദോസേ ആദീനവവിഭാവനബാഹുല്ലതോ കലഹവിവാദസുത്തം (സു. നി. ൮൬൯; മഹാനി. ൯൮) ദോസചരിതാനം സപ്പായം –

‘‘അപ്പഞ്ഹി ഏതം ന അലം സമായ,

ദുവേ വിവാദസ്സ ഫലാനി ബ്രൂമി;

ഏതമ്പി ദിസ്വാ ന വിവാദയേഥ,

ഖേമാഭിപസ്സം അവിവാദഭൂമി’’ന്തി. (സു. നി. ൯൦൨; മഹാനി. ൧൩൧) –

ആദിനാ നയേന സമ്മോഹവിധമനതോ, പഞ്ഞാപരിബ്രൂഹനതോ ച മഹാബ്യൂഹസുത്തം മോഹചരിതാനം സപ്പായം –

‘‘പരസ്സ ചേ ധമ്മം അനാനുജാനം,

ബാലോ, മഗോ ഹോതി നിഹീനപഞ്ഞോ;

സബ്ബേവ ബാലാ സുനിഹീനപഞ്ഞാ,

സബ്ബേവിമേ ദിട്ഠിപരിബ്ബസാനാ’’തി. (സു. നി. ൮൮൬; മഹാനി. ൧൧൫) –

ആദിനാ നയേന സന്ദിട്ഠിപരാമാസിതാപനയനമുഖേന സവിസയേസു ദിട്ഠിഗ്ഗഹണേസു വിസടവിതക്കവിച്ഛിന്ദനവസേന പവത്തത്താ ചൂളബ്യൂഹസുത്തം വിതക്കചരിതാനം സപ്പായം –

‘‘മൂലം പപഞ്ചസങ്ഖായ (ഇതി ഭഗവാ),

മന്താ അസ്മീതി സബ്ബം ഉപരുന്ധേ;

യാ കാചി തണ്ഹാ അജ്ഝത്തം,

താസം വിനയാ സദാ സതോ സിക്ഖേ’’തി. (സു. നി. ൯൨൨; മഹാനി. ൧൫൧) –

പപഞ്ചസങ്ഖായ മൂലം അവിജ്ജാദികിലേസജാതം അസ്മീതി പവത്തമാനഞ്ചാതി സബ്ബം മന്താ പഞ്ഞായ ഉപരുന്ധേയ്യ. യാ കാചി അജ്ഝത്തം രൂപതണ്ഹാദിഭേദാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, താസം വിനയാ വൂപസമായ സദാ സതോ ഉപട്ഠിതസ്സതി ഹുത്വാ സിക്ഖേയ്യാതി ഏവമാദി ഉപദേസസ്സ സദ്ധോവ ഭാജനം. തസ്സ ഹി സോ അത്ഥാവഹോതി തുവട്ടകസുത്തം സദ്ധാചരിതാനം സപ്പായം –

‘‘വീതതണ്ഹോ പുരാ ഭേദാ (ഇതി ഭഗവാ),

പുബ്ബമന്തമനിസ്സിതോ;

വേമജ്ഝേ നുപസങ്ഖേയ്യോ,

തസ്സ നത്ഥി പുരക്ഖത’’ന്തി. (സു. നി. ൮൫൫; മഹാനി. ൮൪) –

യോ സരീരഭേദതോ പുബ്ബേവ പഹീനതണ്ഹോ, തതോ ഏവ അതീതദ്ധസഞ്ഞിതം പുരിമകോട്ഠാസം തണ്ഹാനിസ്സയേന അനിസ്സിതോ, വേമജ്ഝേ പച്ചുപ്പന്നേപി അദ്ധനി ‘‘രത്തോ’’തിആദിനാ ഉപസങ്ഖാതബ്ബോ, തസ്സ അരഹതോ തണ്ഹാദിട്ഠിപുരക്ഖാരാനം അഭാവാ അനാഗതേ അദ്ധനി കിഞ്ചി പുരക്ഖതം നത്ഥീതി ആദിനാ ഏവം ഗമ്ഭീരകഥാബാഹുല്ലതോ പൂരാഭേദസുത്തം (സു. നി. ൮൫൫; മഹാനി. ൮൪) ബുദ്ധിചരിതാനം സപ്പായന്തി കത്വാ വുത്തം ‘‘അഥ നേസം സപ്പായം …പേ… വവത്ഥപേത്വാ’’തി. മനസാകാസീതി ഏവം ചരിയായ വസേന മനസി കത്വാ പുന തം സദിസം അത്തനോ ദേസനാനിക്ഖേപയോഗ്യതാവസേന മനസി അകാസി. അത്തജ്ഝാസയേന നു ഖോ ജാനേയ്യാതി പരജ്ഝാസയാദിം അനപേക്ഖിത്വാ മയ്ഹംയേവ അജ്ഝാസയേന ആരദ്ധ ദേസനം ജാനേയ്യ നു ഖോ. പരജ്ഝാസയേനാതി സന്നിപതിതായ പരിസായ കസ്സചി അജ്ഝാസയേന. അട്ഠുപ്പത്തികേനാതി ഇധ സമുട്ഠിതഅട്ഠുപ്പത്തിയാ. പുച്ഛാവസേനാതി കസ്സചി പുച്ഛന്തസ്സ പുച്ഛാവസേന. ആരദ്ധദേസനം ജാനേയ്യാതി. ‘‘സചേ പച്ചേകബുദ്ധോ ഭവേയ്യാ’’തി ഇദം ഇമേസം സുത്താനം ദേസനായ പുച്ഛാ പച്ചേകബുദ്ധാനം ഭാരിയാ, അവിസയാ ചാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തേനാഹ ‘‘സോപി ന സക്കുണേയ്യാ’’തി.

ഏത്ഥ ച യസ്മാ ന അനുമതിപുച്ഛാ, കഥേതുകമ്യതാപുച്ഛാ വാ യുത്താ, അഥ ഖോ ദിട്ഠസംസന്ദനപുച്ഛാസദിസീ വാ വിമതിച്ഛേദനപുച്ഛാസദിസീ വാ പുച്ഛാ യുത്താ, താവ പുഗ്ഗലജ്ഝാസയവസേന പവത്തിതാ നാമ ഹോന്തി, ന യഥാധമ്മവസേന, തത്ഥ യദി ഭഗവാ തഥാ സയമേവ പുച്ഛിത്വാ സയമേവ വിസ്സജ്ജേയ്യ, സുണന്തീനം ദേവതാനം സമ്മോഹോ ഭവേയ്യ ‘‘കിം നാമേതം ഭഗവാ പഠമം ഏവമാഹ, പുനപി ഏവമാഹാ’’തി, അന്ധകാരം പവിട്ഠാ വിയ ഹോന്തി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ഏവം പേതാ ദേവതാ ന സക്ഖിസ്സന്തി പടിവിജ്ഝിതു’’ന്തി. യഥാധമ്മദേസനായം പന കഥേതുകമ്യതാവസേന പുച്ഛനേന സമ്മോഹോ ഹോതീതി. സൂരിയോ ഉഗ്ഗതോതി ആഹ ദേവസങ്ഘോ ആസന്നതരഭാവേന ഓഭാസസ്സ വിപുലഉളാരഭാവതോ. ഏകിസ്സാ ലോകധാതുയാതി സുത്തേ (ദീ. നി. ൩.൧൬൧; മ. നി. ൩.൧൨൯; അ. നി. ൧.൨൭൭; വിഭ. ൮൦൯; നേത്തി. ൫൭; മി. പ. ൫.൧.൧) ആഗതനയേന സബ്ബത്ഥേവ പന അപുബ്ബം അചരിമം ദ്വേ ബുദ്ധാ ന ഹോന്തേവ. തേനേവാഹ – ‘‘അനന്താസു…പേ… അദ്ദസാ’’തി.

ഗാഥായം പുച്ഛാമീതി നിമ്മിതബുദ്ധോ ഭഗവന്തം പുച്ഛിതും ഓകാസം കാരാപേസി. മുനിന്തി ബുദ്ധമുനിം. പഹൂതപഞ്ഞന്തി മഹാപഞ്ഞം. തിണ്ണന്തി ചതുരോഘതിണ്ണം. പാരങ്ഗതന്തി നിബ്ബാനപ്പത്തം, സബ്ബസ്സ വാ ഞേയ്യസ്സ പാരം പരിയന്തം ഗതം. പരിനിബ്ബുതം സഉപാദിസേസനിബ്ബാനവസേന. ഠിതത്തന്തി അവട്ഠിതചിത്തം ലോകധമ്മേഹി അകമ്പനേയ്യതായ. നിക്ഖമ്മ ഘരാ പനുജ്ജ കാമേതി വത്ഥുകാമേ പനൂദിത്വാ ഘരാവാസാ നിക്ഖമ്മ. കഥം ഭിക്ഖു സമ്മാ സോ ലോകേ പരിബ്ബജേയ്യാതി സോ ഭിക്ഖു കഥം സമ്മാ പരിബ്ബജേയ്യ ഗച്ഛേയ്യ വിഹരേയ്യ, അനുപലിത്തോ ഹുത്വാ ലോകം അതിക്കമേയ്യാതി അത്ഥോ.

൩൩൪. സിലോകം അനുകസ്സാമീതി ഏത്ഥ സിലോകോ നാമ പാദസമുദയോ, ഇസീഹി വുച്ചമാനാ ഗാഥാതിപി വുച്ചതി. പാദോവ നിയതവണ്ണാനുപുബ്ബികാനം പദാനം സമൂഹോ, തം സിലോകം അനുകസ്സാമി പവത്തയിസ്സാമീതി അത്ഥോതി ആഹ ‘‘അക്ഖര…പേ… പവത്തയിസ്സാമീ’’തി. യത്ഥാതി അധികരണേ ഭുമ്മം. ആമേഡിതലോപേനായം നിദ്ദേസോതി ആഹ ‘‘യേസു യേസു ഠാനേസൂ’’തി. ഭുമ്മാതി ഭൂമിപടിബദ്ധനിവാസാ. തം തം നിസ്സിതാ തം തം ഠാനം നിസ്സിതവന്തോ നിസ്സായ വസമാനാ, തേഹി സദ്ധിം സിലോകം അനുകസ്സാമീതി അധിപ്പായോ. ‘‘യേ സിതാ ഗിരിഗബ്ഭര’’ന്തി ഇമിനാ തേസം വിവേകവാസം ദസ്സേതി, ‘‘പഹിതത്താ സമാഹിതാ’’തി ഇമിനാ ഭാവനാഭിയോഗം.

ബഹുജനാ പഞ്ചസതസങ്ഖ്യത്താ. പടിപക്ഖാഭിഭവനതോ, തേജുസ്സദതായ ച സീഹാ വിയ പവിവിത്തതായ നിലീനാ. ഏകത്തന്തി ഏകീഭാവം. ഓദാതചിത്താ ഹുത്വാ സുദ്ധാതി അരഹത്തമഗ്ഗാധിഗമേന പരിയോദാതചിത്താ ഹുത്വാ സുദ്ധാ, ന കേവലം സരീരസുദ്ധിയാവ. വിപ്പസന്നാതി അരിയമഗ്ഗപ്പസാദേന വിസേസതോ പസന്നാ. ചിത്തസ്സ ആവിലഭാവകരാനം കിലേസാനം അഭാവേന അനാവിലാ.

ഭിക്ഖൂ ജാനിത്വാതി ഭിന്നകിലേസേ ഭിക്ഖൂ ‘‘ഇമേ ദിബ്ബചക്ഖുനാ ഏതേ ദേവകായേ പസ്സന്തീതി ജാനിത്വാ. സവനന്തേ ജാതത്താതി ധമ്മസ്സവനപരിയോസാനേ അരിയജാതിയാ ജാതത്താ. ഇദം സബ്ബന്തി ഇദം ‘‘ഭിയ്യോ പഞ്ചസതേ’’തിആദികം സബ്ബം.

തദത്ഥായ വീരിയം കരിംസൂതി ദിബ്ബചക്ഖുഞാണാഭിനീഹാരവസേന വീരിയം ഉസ്സാഹം അകംസു. തേനാഹ ‘‘ന തം തേഹീ’’തിആദി. സത്തരിന്തി ത-കാരസ്സ ര-കാരാദേസം കത്വാ വുത്തം, സത്തതിന്തി അത്ഥോ. ‘‘സഹസ്സ’’ന്തി പന അനുവത്തതി, സത്തതിയോഗേന ബഹുവചനം. തേനാഹ ‘‘ഏകേ സഹസ്സം. ഏകേ സത്തതിസഹസ്സാനീ’’തി.

അനന്തന്തി അന്തരഹിതം, തം പന അതിവിയ മഹന്തം നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘വിപുല’’ന്തി.

അവേക്ഖിത്വാതി ഞാണചക്ഖുനാ വിസും വിസും അവേക്ഖിത്വാ ‘‘വവത്ഥിത്വാനാ’’തിപി പഠന്തി, സോ ഏവത്ഥോ. തം അവേക്ഖനം നിച്ഛയകരണം ഹോതീതി ആഹ ‘‘വവത്ഥപേത്വാ’’തി. പുബ്ബേ വുത്തഗാഥാസു തതിയഗാഥായ പച്ഛിമദ്ധം, ചതുത്ഥഗാഥായ പുരിമദ്ധഞ്ച സന്ധായാഹ ‘‘പുബ്ബേ വുത്തഗാഥമേവാ’’തി.

വിജാനനമ്പി ദസ്സനം ഏവാതി ആഹ ‘‘പസ്സഥ ഓലോകേഥാ’’തി. വാചായതപവത്തിതഭാവതോ ‘‘അനുപടിപാടിയാവ കിത്തയിസ്സാമീ’’തി വദതി.

൩൩൫. സത്ത സഹസ്സാനി സങ്ഖായാതി സത്ത സഹസ്സാ. യക്ഖായേവാതി യക്ഖജാതികാ ഏവ. ആനുഭാവസമ്പന്നാതി മഹേസക്ഖാ. ഇദ്ധിമന്തോതി വാ മഹാനുഭാവാ. ജുതിമന്തോതി മഹപ്പഭാ. വണ്ണവന്തോതി അതിക്കന്തവണ്ണാ. യസസ്സിനോതി മഹാപരിവാരാ ചേവ പത്ഥടകിത്തിസദ്ദാ ച. സമിതി-സദ്ദോ സമീപത്ഥോതി അധിപ്പായേനാഹ ‘‘ഭിക്ഖൂനം സന്തിക’’ന്തി.

ഹേമവതപബ്ബതേതി ഹിമവതോ സമീപേ ഠിതപബ്ബതേ.

ഏതേ സബ്ബേപീതി ഏതേ സത്തസഹസ്സാ കാപിലവത്ഥവാ, ഛസഹസ്സാ ഹേമവതാ, തിസഹസ്സാ സാതാഗിരാതി യഥാവുത്താ സബ്ബേപി സോളസസഹസ്സാ.

രാജഗഹനഗരേതി രാജഗഹനഗരസ്സ സമീപേ. തന്തി കുമ്ഭീരം.

൩൩൬. കാമം പാചീനദിസം പസാസതി, തഥാപി ചതൂസുപി ദിസാസു സപരിവാരദീപേസു ചതൂസുപി മഹാദീപേസു ഗന്ധബ്ബാനം ജേട്ഠകോ, കഥം? സബ്ബേ തേ തസ്സ വസേ വത്തന്തി.കുമ്ഭണ്ഡാനം അധിപതീതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ.

തസ്സാപി വിരുള്ഹസ്സ. താദിസായേവാതി ധതരട്ഠസ്സ പുത്തസദിസാ ഏവ പുഥുത്ഥതോ, നാമതോ, ബലതോ, ഇദ്ധിആദിവിസേസതോ ച.

സബ്ബസങ്ഗാഹികവസേനാതി ദസസഹസ്സിലോകധാതുയാ പച്ചേകം ചത്താരോ ചത്താരോ മഹാരാജാനോതി തേസം സബ്ബേസം സങ്ഗണ്ഹനവസേന. തേനാഹ ‘‘അയഞ്ചേത്ഥാ’’തിആദി.

ചതുരോ ദിസാതി ചതൂസു ദിസാസു. ചതുരോ ദിസാ ജലമാനാ സമുജ്ജലന്താ ഓഭാസേന്താ. യദി ഏവം മഹതിയാ പരിസായ ആഗതാനം കഥം കാപിലവത്ഥവേ വനേ ഠിതാതി ആഹ ‘‘തേ പനാ’’തിആദി.

൩൩൭. തേസം മഹാരാജാനം ദാസാതി യോജനാ. മായായ യുത്താ, തസ്മാ മായാവിനോ. വഞ്ചനം ഏതേസു അത്ഥി, വഞ്ചനേ വാ നിയുത്താതി വഞ്ചനികാ. കേരാടിയസാഠേയ്യേനാതി നിഹീനസഠേന കമ്മേന. മായാ ഏതേസം അത്ഥീതി മായാ, തേ ച പരേസം വഞ്ചനത്ഥം യേന മായാകരണേന ‘‘മായാ’’തി വുത്താ, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘മായാകാരകാ’’തി ആഹ.

ഏത്തകാ ദാസാതി ഏത്തകാ കുടേണ്ഡുആദികാ നിഘണ്ഡുപരിയോസാനാ അട്ഠമഹാരാജാനം ദാസാ.

ദേവരാജാനോതി ദേവാ ഹുത്വാ തംതംദേവകായസ്സ രാജാനോ. ചിത്തോ ച സേനോ ച ചിത്തസേനോ ചാതി തയോ ഏതേ ദേവപുത്താ പാളിയം ഏകസേസനയേന വുത്താതി ആഹ ‘‘ചിത്തോ ചാ’’തിആദി.

ഭിക്ഖുസങ്ഘോ സമിതോ സന്നിപതിതോ ഏത്ഥാതി ഭിക്ഖുസങ്ഘസമിതി, ഇമം വനം.

൩൩൮. നാഗസദഹവാസികാതി നാഗസദഹനിവാസിനോ. തത്ഥേകോ കിര നാഗരാജാ, ചിരകാലം വസതോ തസ്സ പരിസാ മഹതീ പരമ്പരാഗതാ അത്ഥി, തം സന്ധായാഹ ‘‘തച്ഛകനാഗപരിസായാ’’തി.

യമുനവാസിനോതി യമുനായം വസനകനാഗാ. നാഗവോഹാരേനാതി ഹത്ഥിനാഗവോഹാരേന.

വുത്തപ്പകാരേതി കമ്ബലസ്സതരേ ഠപേത്വാ ഇതരേ വുത്തപ്പകാരനാഗാ. ലോഭാഭിഭൂതാതി ആഹാരലോഭേന അഭിഭൂതാ. ദിബ്ബാനുഭാവതാതി ദിബ്ബാനുഭാവതോ, ദിബ്ബാനുഭാവഹേതു വാ ദിബ്ബാ. ‘‘ചിത്രസുപണ്ണാ’’തി നാമം വിചിത്രസുന്ദരപത്തവന്തതായ.

ഉപവ്ഹയന്താതി ഉപേച്ച കഥേന്താ. കാകോലൂകഅഹിനകുലാദയോ വിയ അഞ്ഞമഞ്ഞം ജാതിസമുദാഗതവേരാപി സമാനാ മിത്താ വിയ…പേ… ഹട്ഠതുട്ഠചിത്താ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്മിന്തി അധിപ്പായോ. ബുദ്ധംയേവ തേ സരണം ഗതാ ‘‘ബുദ്ധാനുഭാവേനേവ മയം അഞ്ഞമഞ്ഞസ്മിം മേത്തിം പടിലഭിമ്ഹാ’’തി.

൩൩൯. ഭാതരോതി മേഥുനഭാതരോ. തേനാഹ ‘‘സുജായ അസുരകഞ്ഞായ കാരണാ’’തി.

തേസൂതി അസുരേസു. കാലകഞ്ചാതി ഏവം നാമാ. മഹാഭിസ്മാതി ഭിംസനകമഹാസരീരാ. അഭബ്ബാതി സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിതും ന ഭബ്ബാ അച്ഛന്ദികത്താ താദിസസ്സ ഛന്ദസ്സേവ അഭാവതോ.

ബലിനോ മഹാഅസുരസ്സ അബ്ഭതീതത്താ തസ്സ പുത്തേ ഏവ കിത്തേന്തോ ഭഗവാ ‘‘സതഞ്ച ബലിപുത്താന’’ന്തി ആദിമാഹ. സോ കിര സുഖുമം അത്തഭാവം മാപേത്വാ ഉപഗച്ഛി.

൩൪൦. കമ്മം കത്വാതി പരികമ്മം കത്വാ. നിബ്ബത്താതി ഉപചാരജ്ഝാനേന നിബ്ബത്താ. അപ്പനാഝാനേന പന നിബ്ബത്താ ബ്രഹ്മാനോ ഹോന്തി, തേ പരതോ വക്ഖതി ‘‘സുബ്രഹ്മാ’’തിആദിനാ (ദീ. നി. ൨.൩൪൧), അയഞ്ച കാമാവചരദേവതാ വുച്ചതി. തേനേവാഹ – ‘‘മേത്താകരുണാകായികാതി മേത്താഝാനേ ച കരുണാഝാനേ ച പരികമ്മം കത്വാ നിബ്ബത്തദേവാ’’തി. മേത്താഝാനേ കരുണാഝാനേതി മേത്താഝാനനിമിത്തം കരുണാഝാനനിമിത്തം, തദത്ഥന്തി അത്ഥോ.

തേ ആപോദേവാദയോ യഥാസകം വഗ്ഗവസേന ഠിതത്താ ദസധാ ഠിതാ. യാവ കരുണാകായികാ ദസ ദേവകായാ.നാനത്തവണ്ണാതി നാനാസഭാവവണ്ണവന്തോ.

വേണ്ഡുദേവതാതി വേണ്ഡു നാമ ദേവതാ, ഏവം സഹലി ദേവതാ. അസമദേവതാ, യമകദേവതാതി ‘‘ദ്വേ അയനിയോ’’തി വദന്തി, തപ്പമുഖാ ദ്വേ ദേവനികായാതി. ചന്ദസ്സൂപനിസാ ദേവാ ചന്ദസ്സ ഉപനിസ്സയതോ വത്തമാനാ തസ്സ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച പസ്സതോ ച ധാവനകദേവാ. തേനാഹ ‘‘ചന്ദനിസ്സിതകാ ദേവാ’’തി. സൂരിയസ്സൂപനിസാ, നക്ഖത്തനിസ്സിതാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. കേവലം വാതവായനഹേതവോ ദേവതാ വാതവലാഹകാ. തഥാ കേവലം അബ്ഭപടലസഞ്ചരണഹേതവോ അബ്ഭവലാഹകാ. ഉണ്ഹപ്പവത്തിഹേതവോ ഉണ്ഹവലാഹകാ. വസ്സവലാഹകാ പന പജ്ജുന്നസദിസാതി. തേ ഇധ ന വുത്താ. വസുദേവതാ നാമ ഏകോ ദേവനികായോ, തേസം പുബ്ബങ്ഗമത്താ വാസവോ, സക്കോ.

ദസേതേതി ഏതേ വേണ്ഡുദേവതാദയോ വാസവപരിയോസാനാ ദസ ദേവകായാ.

ഇമാനീതി ‘‘ജലമഗ്ഗീ’’തി ച ‘‘സിഖാരിവാ’’തി ച ഇമാനി തേസം നാമാനി. കേചി പന മ-കാരോ പദസന്ധികരോ ‘‘ജലാ’’തി ച ‘‘അഗ്ഗീ’’തി ച ‘‘സിഖാരിവാ’’തി ച ഇമാനി തേസം നാമാനീതി വദന്തി. ഏതേതി തേസു ഏവ ‘‘അരിട്ഠകാ, രോജാ’’തി ച വുത്തദേവേസു ഏകച്ചേ,ഉമാപുപ്ഫനിഭാസിനോ വണ്ണതോ ഉമാപുപ്ഫസദിസാതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ, അഞ്ഞഥാ ഏകാദസ ദേവകായാ സിയും.

ദസേതേതി ഏതേ ദസ സഹഭൂദേവാദയോ വാസവനേസിപരിയോസാനാ ദസ ദേവകായാ. തേനേവ നികായഭേദവസേന ദസധാവ ആഗതാ.

‘‘സമാനാ’’തിആദി തേസം ദേവാനം നികായസമുദായഗതം നാമം. ഏവം സേസാനമ്പി.

ദസേതേതി ഏതേ സമാനാദികാ മഹാപാരഗപരിയോസാനാ ദസ ദേവകായാ. തേനേവ നികായഭേദേന ദസധാ ആഗതാ.

സുക്കാദയോ തയോ ദേവകായാ. പാമോക്ഖദേവാതി പമുഖാ പധാനഭൂതാ ദേവാ.

ദിസാതി ദിസാസു. ദേവോതി മേഘോ. ദസേതേതി ഏതേ സുക്കാദയോ പജ്ജുന്നപരിയോസാനാ ദസ ദേവകായാ, തേ ദേവനികായഭേദേന ദസധാ ആഗതാ.

ദസേതേതി ഏതേ ഖേമിയാദയോ പരനിമ്മിതപരിയോസാനാ ദസ ദേവകായാ, തേ ദേവനികായഭേദേന ദസധാവ ആഗതാ. തത്ഥ ‘‘ഖേമിയാ, കട്ഠകാദയോ ച പഞ്ചാപി സദേവകായാ താവതിംസകായികാ’’തി വദന്തി. നാമന്വയേനാതി നാമാനുഗമേന ‘‘ആപോദേവതാ’’തിആദിനാമസഭാഗേന. തേനേവാഹ ‘‘നാമഭാഗേന നാമകോട്ഠാസേനാ’’തി. സബ്ബാ ദേവതാതി ദസസഹസ്സിലോകധാതൂസു സബ്ബാപി ദേവതാ. നിദ്ദിസതി തംതംനാമസഭാഗേന ഏകജ്ഝം കത്വാ.

പവുത്ഥാതി പവാസം ഗതാ വിയ അപേതാതി ആഹ ‘‘വിഗതാ’’തി. പവുത്ഥാ വാ പകാരതോ വുത്ഥാ വുസിതാ, തേന ജാതി വുസിതബ്ബാ അസ്സാതി പവുട്ഠജാതി. കാളകഭാവാ സംകിലേസധമ്മാ, സബ്ബസോ തദഭാവതോ കാളകഭാവാതീതം ദസബലം. ലഞ്ചനാഭാവേന വാ അസിതാതിഗോ കാളകഭാവാതീതായ സിരിയാ ചന്ദോ, താദിസം ചന്ദം വിയ സിരിയാ വിരോചമാനം.

൩൪൧. ഏകോ ബ്രഹ്മാതി സഗാഥകവഗ്ഗേ (സം. നി. ൧.൯൮) ആഗതോ സുബ്രഹ്മദേവപുത്തോ. ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഹേട്ഠിമേസു പതിട്ഠിതാ അരിയബ്രഹ്മാനോ, ന സുദ്ധാവാസബ്രഹ്മാനോ. തിസ്സമഹാബ്രഹ്മാ പുഥുജ്ജനോ, യോ അപരഭാഗേ മനുസ്സേസു നിബ്ബത്തിത്വാ മോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരോ ജാതോ.

സഹസ്സം ബ്രഹ്മലോകാനന്തി ബ്രഹ്മലോകോ ഏതേസന്തി ബ്രഹ്മലോകാ, ബ്രഹ്മാനോ, തേസം ബ്രഹ്മലോകാനം സഹസ്സം സത്തലോകപരിയായോ ചായം ലോകസദ്ദോതി ആഹ ‘‘മഹാബ്രഹ്മാനം സഹസ്സം ആഗത’’ന്തി. അനന്തരഗാഥായം ‘‘ആഗതാ’’തി വുത്തപദമേവ അത്ഥവസേന വദതി. യത്ഥാതി യസ്മിം ബ്രഹ്മസഹസ്സേ. അഞ്ഞേ ബ്രഹ്മേതി തദഞ്ഞേ ബ്രഹ്മാനോ. അഭിഭവിത്വാ തിട്ഠതി വണ്ണേന, യസസാ ആയുനാ ച.

ഇസ്സരാതി തേനേവ വസപവത്തനേന സേസബ്രഹ്മാനം അധിപതിനോ.

൩൪൨. കാളകധമ്മസമന്നാഗതോ കാളകസ്സ പാപിമസ്സ മാരസ്സ ബാലഭാവം പസ്സഥ, യോ അത്തനോ അവിസയേ നിരത്ഥകം പരക്കമിതും വായമതി.

വീതരാഗഭാവാവഹസ്സ ധമ്മസ്സവനസ്സ അന്തരായകരണേന അവീതരാഗാ രാഗേന ബദ്ധാ ഏവ നാമ ഹോന്തീതി വുത്തം ‘‘രാഗേന ബദ്ധം ഹോതൂ’’തി.

ഭയാനകം സരഞ്ച കത്വാതി ഭേരവം മഹന്തം സദ്ദം സമുട്ഠപേത്വാ.

ഇദാനി തം സദ്ദം ഉപമായ ദസ്സേന്തോ ‘‘യഥാ’’തി ആദിമാഹ. കഞ്ചീതി തസ്മിം സമാഗമേ കഞ്ചി ദേവതം, മാനുസകം വാ അത്തനോ വസേ വത്തേതും അസക്കോന്തോ അസയംവസേ സയഞ്ച ന അത്തനോ വസേ ഠിതോ. തേനാഹ ‘‘അസയംവസീ’’തിആദി.

൩൪൩. ‘‘വീതരാഗേഹീ’’തി ദേസനാസീസമേതം. സബ്ബായപി ഹി തത്ഥ സമാഗതപരിസായ മാരസേനാ അപക്കന്താവ. നേസം ലോമമ്പി ഇഞ്ജയും തേസം ലോമമത്തമ്പി ന ചാലേസും, കുതോ അന്തരായകരണം. ഇതി യത്തകാ തത്ഥ വിസേസം അധിഗച്ഛിംസു, തേസം സബ്ബേസമ്പി അന്തരായാകരണവസേന അത്ഥോ വിഭാവേതബ്ബോ, വീതരാഗഗ്ഗഹണേന വാ സരാഗവീതരാഗവിഭാവിനോ ച തത്ഥ സങ്ഗഹിതാതി വേദിതബ്ബം. മാരോ ഇമം ഗാഥം അഭാസി അച്ഛരിയബ്ഭുതചിത്തജാതോ. കഥഞ്ഹി നാമ താവ ഘോരതരം മഹതിം വിഭിംസകം മയി കരോന്തേപി സബ്ബേ പിമേ നിബ്ബികാരാ സമാഹിതാ ഏവ. കസ്മാ? വിജിതാവിനോ ഇമേ ഉത്തമപുരിസാതി. തേനാഹ ‘‘സബ്ബേ’’തിആദി. യാദിസോ അരിയാനം ധമ്മനിസ്സിതോ പമോദോ, ന കദാചി താദിസോ അനരിയാനം ഹോതീതി ‘‘സാസനേ ഭൂതേഹി അരിയേഹി’’ ഇച്ചേതം വുത്തം. വി-സദ്ദേന വിനാ കേവലോപി സുത-സദ്ദോ വിഖ്യാതത്ഥവചനോ ഹോതി ‘‘സുതധമ്മസ്സാ’’തിആദീസു (മഹാവ. ൫; ഉദാ. ൧൧) വിയാതി ആഹ ‘‘ജനേ വിസ്സുതാ’’തി.

ദൂരേതി ദൂരേ പദേസേ. ദഹരസ്സ അന്തരായം പരിഹരന്തീ ‘‘ന സക്കാ ഭന്തേ സകലം കായം ദസ്സേതു’’ന്തി അവോചാതി.

മഹാസമയസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ.