൨. അഭിധമ്മഭാജനീയവണ്ണനാ

൨൦൬-൨൧൪. അരിയസച്ച-സദ്ദോ സമുദയേ വത്തമാനോ പരിഞ്ഞേയ്യഭാവരഹിതേ ഏകന്തപഹാതബ്ബേ തണ്ഹാസങ്ഖാതേ സമുദയേ പവത്തതി, ന പഹാതബ്ബപരിഞ്ഞേയ്യേസു അവസേസകിലേസാവസേസാകുസലേസു അപ്പഹാതബ്ബേസു ച സാസവകുസലമൂലാവസേസസാസവകുസലേസൂതി സപ്പദേസോ തത്ഥ സമുദയോ ഹോതി, കേവലം സച്ചസദ്ദേ നിപ്പദേസോതി ആഹ ‘‘നിപ്പദേസതോ സമുദയം ദസ്സേതു’’ന്തി. ദുക്ഖനിരോധാ പന അരിയസച്ചദേസനായം ധമ്മതോ നിപ്പദേസാ ഏവ. ന ഹി തതോ അഞ്ഞോ ധമ്മോ അത്ഥി, യോ സച്ചദേസനായം ദുക്ഖം നിരോധോതി ച വത്തബ്ബോ സിയാ, മഗ്ഗോപി അട്ഠങ്ഗികപഞ്ചങ്ഗികവാരേസു അപുബ്ബോ നത്ഥി, തസ്മാ സമുദയമേവ ‘‘നിപ്പദേസതോ ദസ്സേതു’’ന്തി വദതി തസ്സ സബ്ബത്ഥ തീസുപി വാരേസു അപുബ്ബസ്സ ദസ്സിതത്താ. അപുബ്ബസമുദയദസ്സനത്ഥായപി ഹി സച്ചദേസനായം ‘‘തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ’’തി വചനം കേവലായ തണ്ഹായ സച്ച-സദ്ദസ്സ പവത്തിദസ്സനത്ഥന്തി. ദേസനാവസേന പന തം തം സമുദയം ഠപേത്വാ ദുക്ഖം തസ്സ തസ്സ പഹാനവസേന നിരോധോ അട്ഠങ്ഗികപഞ്ചങ്ഗികസബ്ബലോകുത്തരകുസലവസേന മഗ്ഗോ ച അരിയസച്ചദേസനായം ന വുത്തോതി ദുക്ഖാദീനി ച തത്ഥ സപ്പദേസാനി ദസ്സിതാനി ഹോന്തീതി താനി ച നിപ്പദേസാനി ദസ്സേതും സച്ചദേസനാ വുത്താതി വത്തും വട്ടതി. പച്ചയസങ്ഖാതന്തി കമ്മകിലേസവസേന ജാതിആദിദുക്ഖസ്സ മൂലഭൂതന്തി അത്ഥോ.

നിരോധസച്ചം…പേ… പഞ്ചഹാകാരേഹി നിദ്ദിട്ഠന്തി അരിയസച്ചദേസനതോ സച്ചദേസനായ വിസേസം ദസ്സേതി. തത്ഥ ‘‘തിണ്ണന്നഞ്ച കുസലമൂലാനം അവസേസാനഞ്ച സാസവകുസലാനം പഹാന’’ന്തി ഇദം തേസം പച്ചയാനം അവിജ്ജാതണ്ഹാഉപാദാനാനം പഹാനവസേന, അവിജ്ജാദീസു വാ പഹീനേസു തേസം അപ്പവത്തിവസേന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ന ഹി കുസലാ പഹാതബ്ബാതി. പഹാനന്തി ച മഗ്ഗകിച്ചവസേന തദധിഗമനീയം നിരോധം ദസ്സേതി, നിരോധസ്സേവ വാ തണ്ഹാദീനം അപ്പവത്തിഭാവോ പഹാനന്തി ദട്ഠബ്ബം.

യദിപി ‘‘പുബ്ബേവ ഖോ പനസ്സ കായകമ്മം വചീകമ്മം ആജീവോ സുപരിസുദ്ധോ ഹോതി, ഏവമസ്സായം അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതീ’’തി (മ. നി. ൩.൪൩൧) ലോകുത്തരമഗ്ഗക്ഖണേ അട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗപാരിപൂരിയാ ഉപനിസ്സയദസ്സനത്ഥം ഇദം വുത്തം, തഥാപി ‘‘പുബ്ബേവ ഖോ പനാ’’തി വചനം കായകമ്മാദിസുദ്ധിയാ ദൂരതരുപനിസ്സയതം, ചക്ഖാദീസു അസാരജ്ജന്തസ്സ അസംയുത്തസ്സ അസമ്മൂള്ഹസ്സ ആദീനവാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ തായേവ വുട്ഠാനഗാമിനിയാ വിപസ്സനായ ആയതിം പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേസു അപചയം ഗച്ഛന്തേസു സബ്ബസങ്ഖാരേസു വിവട്ടനവസേന, പോനോബ്ഭവികതണ്ഹായ പഹീയമാനായ കിലേസദൂരീഭാവേന, കായികചേതസികദരഥസന്താപപരിളാഹേസു പഹീയമാനേസു പസ്സദ്ധകായചിത്തവസേന കായികചേതസികസുഖേ പടിസംവേദിയമാനേ ‘‘യാ തഥാഭൂതസ്സ ദിട്ഠി, സാസ്സ ഹോതി സമ്മാദിട്ഠീ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൩.൪൩൧) വുത്താനം വുട്ഠാനഗാമിനിവിപസ്സനാക്ഖണേ പവത്താനം പഞ്ചന്നം സമ്മാദിട്ഠാദീനം അങ്ഗാനം ആസന്നതരുപനിസ്സയതഞ്ച ദസ്സേതീതി ആസന്നതരുപനിസ്സയവസേന പഞ്ചങ്ഗികം മഗ്ഗം സുഖം ബുജ്ഝന്താനം പുഗ്ഗലാനം അജ്ഝാസയവസേന പഞ്ചങ്ഗികമഗ്ഗദേസനായ പവത്തതം ദീപേതി. തേനാഹ ‘‘പുബ്ബേവ ഖോ…പേ… സുപരിസുദ്ധോ ഹോതീതി വചനതോ’’തിആദി. ഏവമിദം വചനതോതി നിസ്സക്കവചനം ദേസനുപായസ്സ ഞാപകനിദസ്സനം ഹോതി, വചനതോതി വാ അത്തനോ വചനാനുരൂപം പഞ്ചങ്ഗികോപി മഗ്ഗോ പടിപദാ ഏവാതി ഭഗവതാ ദേസിതോതി അത്ഥോ. കത്ഥാതി? ദേവപുരേ, തസ്മാ തം ദേസിതനയം ദസ്സേതും പഞ്ചങ്ഗികവാരോപി നിദ്ദിട്ഠോ ധമ്മസങ്ഗാഹകേഹി. അഥ വാ ‘‘പുബ്ബേവ ഖോ പനസ്സാ’’തി വചനേനേവ അജ്ഝാസയവിസേസകാരണനിദസ്സകേന പുഗ്ഗലജ്ഝാസയവസേന പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോപി പടിപദാ ഏവാതി ദേസിതോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘പുബ്ബേവ ഖോ പന…പേ… വചനതോ പന…പേ… ദേസിതോ’’തി, തസ്മാ തം സുത്തന്തേ ദേസിതനയം ദസ്സേതും പഞ്ചങ്ഗികവാരോപി നിദ്ദിട്ഠോ ഭഗവതാ ദേവപുരേതി അത്ഥോ.

ഝാനേഹി ദേസനാപവേസോ, ഭാവനാപവേസോ വാ ഝാനാഭിനിവേസോ. ഏകേകസ്മിം കോട്ഠാസേ ചതുന്നം ചതുന്നം നയസഹസ്സാനം ദസ്സനം ഗണനാസുഖത്ഥന്തി വേദിതബ്ബം. യഥാ പന പാളി ഠിതാ, തഥാ ഏകേകിസ്സാ പടിപദായ സുഞ്ഞതാദീസു ച പഞ്ച പഞ്ച കോട്ഠാസേ യോജേത്വാ പാളിഗമനം കതന്തി വിഞ്ഞായതി. തത്ഥ അട്ഠങ്ഗികവാരേ ദുതിയജ്ഝാനാദീസു തസ്മിം സമയേ സത്തങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതീതി യോജനാ കാതബ്ബാ, സബ്ബസങ്ഗാഹികവാരേ ച യഥാ വിജ്ജമാനധമ്മവസേനാതി.

അഭിധമ്മഭാജനീയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.