൨. സമുദയസച്ചനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൦൩. ഉത്തരപദലോപം കത്വാ ‘‘പുനബ്ഭവകരണം പുനോബ്ഭവോ’’തിആഹ. ‘‘മനോസമ്ഫസ്സോ’’തി ഏത്ഥ മനോ വിയ ച പുരിമപദസ്സ ഓകാരന്തതാ ദട്ഠബ്ബാ. അഥ വാ സീലട്ഠേന ഇക-സദ്ദേന ഗമിയത്ഥത്താ കിരിയാവാചകസ്സ സദ്ദസ്സ അദസ്സനം ദട്ഠബ്ബം യഥാ ‘‘അപൂപഭക്ഖനസീലോ ആപൂപികോ’’തി. ‘‘തദ്ധിതാ’’ഇതി ബഹുവചനനിദ്ദേസാ വിചിത്തത്താ വാ തദ്ധിതാനം അഭിധാനലക്ഖണത്താ വാ ‘‘പുനബ്ഭവം ദേതീ’’തിആദീസു അത്ഥേസു പോനോബ്ഭവികസദ്ദസിദ്ധി ദട്ഠബ്ബാ. തത്ഥ കമ്മസഹജാതാ പുനബ്ഭവം ദേതി, കമ്മസഹായഭൂതാ തദസഹജാതാ പുനബ്ഭവായ സംവത്തതി, ദുവിധാപി പുനപ്പുനം ഭവേ നിബ്ബത്തേതി. തേനേവാഹ ‘‘പുനബ്ഭവസ്സ ദായികാപീ’’തിആദി. പോനോബ്ഭവികായേവാതി നാമം ലഭതീതി പുനബ്ഭവം ദായികാപി അദായികാപി പുനബ്ഭവം ദേതിച്ചേവ പോനോബ്ഭവികാതി സമാനവിപാകാതി നാമം ലഭതി സമാനസഭാവത്താ തദാനുഭാവത്താ ച. ഏവം ഇതരേസു ദട്ഠബ്ബം. തത്ഥ ഉപധിമ്ഹി യഥാനിബ്ബത്തേ അത്തഭാവേ വിപച്ചനകമ്മം ഏതിസ്സാതി ഉപധിവേപക്കാ. നന്ദനട്ഠേന നന്ദീ, രഞ്ജനട്ഠേന രാഗോ. യോ ച നന്ദിരാഗോ, യാ ച തണ്ഹാ, ഉഭയമേതം ഏകത്ഥം, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനന്തി തണ്ഹാ ‘‘നന്ദിരാഗേന സദ്ധിം അത്ഥതോ ഏകത്തം ഗതാ’’തി വുത്താ. രാഗസമ്ബന്ധേന ‘‘ഉപ്പന്നസ്സാ’’തി വുത്തം. രൂപാരൂപഭവരാഗോ വിസും വക്ഖതീതി കാമഭവേ ഏവ ഭവപത്ഥനാഉപ്പത്തി വുത്താതി വേദിതബ്ബാ.

തസ്മിം തസ്മിം പിയരൂപേ പഠമുപ്പത്തിവസേന ‘‘ഉപ്പജ്ജതീ’’തി വുത്താ, പുനപ്പുനം പവത്തിവസേന ‘‘നിവിസതീ’’തി, പരിയുട്ഠാനാനുസയവസേന വാ ഉപ്പത്തിനിവേസാ യോജേതബ്ബാ. സമ്പത്തിയന്തി മനുസ്സസോഭഗ്ഗേ ദേവത്തേ ച. അത്തനോ ചക്ഖുന്തി സവത്ഥുകം ചക്ഖുമാഹ, സപസാദം വാ മംസപിണ്ഡം. വിപ്പസന്നപഞ്ചപസാദന്തി പരിസുദ്ധനീലപീതലോഹിതകണ്ഹഓദാതവണ്ണപസാദം. രജതപനാളികം വിയ ഛിദ്ദം അബ്ഭന്തരേ ഓദാതത്താ. പാമങ്ഗസുത്തം വിയ ലമ്ബകണ്ണബദ്ധം. തുങ്ഗാ ഉച്ചാ ദീഘാ നാസികാ തുങ്ഗനാസികാ, ഏവം ലദ്ധവോഹാരം അത്തനോ ഘാനം. ‘‘ലദ്ധവോഹാരാ’’തി വാ പാഠോ. തസ്മിം സതി തുങ്ഗാ നാസികാ യേസം, തേ തുങ്ഗനാസികാ. ഏവം ലദ്ധവോഹാരാ സത്താ അത്തനോ ഘാനന്തി യോജനാ കാതബ്ബാ. ജിവ്ഹം…പേ… മഞ്ഞന്തി വണ്ണാ സണ്ഠാനതോ കിച്ചതോ ച. മനം…പേ… ഉളാരം മഞ്ഞന്തി അതീതാദിഅത്ഥവിചിനനസമത്ഥം. അത്തനാ പടിലദ്ധാനീതി അജ്ഝത്തഞ്ച സരീരഗന്ധാദീനി ബഹിദ്ധാ ച വിലേപനഗന്ധാദീനി. ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതീതി യദാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഹോതി, തദാ ഏത്ഥ ഉപ്പജ്ജതീതി സാമഞ്ഞേന ഗഹിതാ ഉപ്പാദകിരിയാ ലക്ഖണഭാവേന വുത്താ, വിസയവിസിട്ഠാ ലക്ഖിതബ്ബഭാവേന. ന ഹി സാമഞ്ഞവിസേസേഹി നാനത്തവോഹാരോ ന ഹോതീതി. ഉപ്പജ്ജമാനാതി വാ അനിച്ഛിതോ ഉപ്പാദോ ഹേതുഭാവേന വുത്തോ. ഉപ്പജ്ജതീതി നിച്ഛിതോ ഫലഭാവേന ‘‘യദി ഉപ്പജ്ജമാനാ ഹോതി, ഏത്ഥ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി. സോ ഹി തേന ഉപയോജിതോ വിയ ഹോതി.

സമുദയസച്ചനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.