(൪.) ചതുക്കനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൭൯൩. ന പരിതസ്സതീതി ‘‘അപി നാമ മേ തണ്ഡുലാദീനി സിയു’’ന്തി ന പത്ഥേതി, തദഭാവേന വാ ന ഉത്തസതി.

൭൯൬. അപരപ്പച്ചയേതി പരേന നപത്തിയായിതബ്ബേ. ധമ്മേ ഞാണന്തി സച്ചവിസയം ഞാണം. അരിയസച്ചേസു ഹി ധമ്മ-സദ്ദോ തേസം അവിപരീതസഭാവത്താതി. സങ്ഖതപവരോ വാ അരിയമഗ്ഗോ തസ്സ ച ഫലം ധമ്മോ, തത്ഥ പഞ്ഞാ തംസഹഗതാ ധമ്മേ ഞാണം. ന അഞ്ഞഞാണുപ്പാദനം നയനയനം, ഞാണസ്സേവ പന പവത്തിവിസേസോതി അധിപ്പായേനാഹ ‘‘പച്ചവേക്ഖണഞാണസ്സ കിച്ച’’ന്തി. ഏത്ഥ ച ഇമിനാ ധമ്മേനാതി മഗ്ഗഞാണേനാതി വുത്തം, ദുവിധമ്പി പന മഗ്ഗഫലഞാണം പച്ചവേക്ഖണായ ച മൂലം, കാരണഞ്ച നയനയനസ്സാതി ദുവിധേനപി തേന ധമ്മേനാതി ന ന യുജ്ജതി, തഥാ ചതുസച്ചധമ്മസ്സ ഞാതത്താ, മഗ്ഗഫലസങ്ഖാതസ്സ ച ധമ്മസ്സ സച്ചപടിവേധസമ്പയോഗം ഗതത്താ നയനം ഹോതീതി തേന ഇമിനാ ധമ്മേന ഞാണവിസയഭാവേന, ഞാണസമ്പയോഗേന വാ ഞാതേനാതി ച അത്ഥോ ന ന യുജ്ജതി.

യദിപി സബ്ബേന സബ്ബം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം ദുക്ഖം അഭിജാനന്തി, തഥാപി പച്ചുപ്പന്നേ സസന്തതിപരിയാപന്നേ സവിസേസേ അഭിനിവേസോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ന തഞ്ഞേവ ഇമ’’ന്തി. ദിട്ഠേന അദിട്ഠേന നയതോ നയനഞാണം, അദിട്ഠസ്സ ദിട്ഠതായ കാരണഭൂതത്താ കാരണഞാണം, അനുരൂപത്ഥവാചകോ വാ കാരണ-സദ്ദോതി ധമ്മേ ഞാണസ്സ അനുരൂപഞാണന്തി അത്ഥോ.

സമ്മുതിമ്ഹി ഞാണന്തി ധമ്മേ ഞാണാദീനം വിയ സാതിസയസ്സ പടിവേധകിച്ചസ്സ അഭാവാ വിസയോഭാസനമത്തജാനനസാമഞ്ഞേന ഞാണന്തി സമ്മതേസു അന്തോഗധന്തി അത്ഥോ. സമ്മുതിവസേന വാ പവത്തം സമ്മുതിമ്ഹി ഞാണം, അവസേസം പന ഇതരഞാണത്തയവിസഭാഗം ഞാണം തബ്ബിസഭാഗസാമഞ്ഞേന സമ്മുതിഞാണമ്ഹി പവിട്ഠത്താ സമ്മുതിഞാണം നാമ ഹോതീതി.

൭൯൭. കിലേസമൂലകേ ചാതി നീവരണമൂലകേ ച കാമഭവധമ്മേ.

൭൯൮. സാ ഹിസ്സാതി ഏത്ഥ അസ്സാതി യോ ‘‘കാമേസു വീതരാഗോ ഹോതീ’’തി ഏവം വുത്തോ, അസ്സ പഠമജ്ഝാനസമങ്ഗിസ്സാതി അത്ഥോ. സ്വേവാതി ഏതേന കാമേസു വീതരാഗഭാവനാവത്ഥസ്സേവ പഠമജ്ഝാനസമങ്ഗിസ്സ ഗഹണേ പവത്തേ തസ്സ തതോ പരം അവത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘കാമേസു വീതരാഗോ സമാനോ’’തി വുത്തം. ചതുത്ഥമഗ്ഗപഞ്ഞാ ഛട്ഠാഭിഞ്ഞാഭാവപ്പത്തിയാ തം പടിവിജ്ഝതി നാമ, ഇതരാ തദുപനിസ്സയത്താ. യഥാനുരൂപം വാ ആസവക്ഖയഭാവതോ, ഫലേ വാ ആസവക്ഖയേ സതി യഥാനുരൂപം തംനിബ്ബത്തനതോ ചതൂസുപി മഗ്ഗേസു പഞ്ഞാ ഛട്ഠം അഭിഞ്ഞം പടിവിജ്ഝതീതി ദട്ഠബ്ബാ.

൭൯൯. കാമസഹഗതാതി വത്ഥുകാമാരമ്മണാ. ചോദേന്തീതി കാമാഭിമുഖം തന്നിന്നം കരോന്തീതി അത്ഥോ. തദനുധമ്മതാതി തദനുധമ്മാ ഇച്ചേവ വുത്തം ഹോതി. താ-സദ്ദസ്സ അപുബ്ബത്ഥാഭാവതോതി അധിപ്പായേനാഹ ‘‘തദനുരൂപസഭാവാ’’തി. നികന്തിം, നികന്തിസഹഗതചിത്തുപ്പാദം വാ ‘‘മിച്ഛാസതീ’’തി വദതി. ‘‘അഹോ വത മേ അവിതക്കം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തി അവിതക്കാരമ്മണാ അവിതക്കസഹഗതാ.

൮൦൧. അധിഗമഭാവേന അഭിമുഖം ജാനന്തസ്സ അഭിജാനന്തസ്സ, അഭിവിസിട്ഠേന വാ ഞാണേന ജാനന്തസ്സ, അനാരമ്മണഭൂതഞ്ച തം ഠാനം പാകടം കരോന്തസ്സാതി അത്ഥോ.

൮൦൨. വസിതാപഞ്ചകരഹിതം ഝാനം അപ്പഗുണം. ഏത്ഥ ചതസ്സോ പടിപദാ ചത്താരി ആരമ്മണാനീതി പഞ്ഞായ പടിപദാരമ്മണുദ്ദേസേന പഞ്ഞാ ഏവ ഉദ്ദിട്ഠാതി സാ ഏവ വിഭത്താതി.

ചതുക്കനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.