(൧.) ഏകകനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൭൬൧. ന ഹേതുമേവാതി ഏത്ഥ ച ന ഹേതൂ ഏവാതി അത്ഥോ, ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാവസേന പന രസ്സത്തം മ-കാരോ ച കതോ ‘‘അദുക്ഖമസുഖാ’’തി ഏത്ഥ വിയ. ഇമിനാപി നയേനാതി ഏത്ഥ പുരിമനയേന ഹേതുഭാവാദിപടിക്ഖേപോ, പച്ഛിമനയേന നഹേതുധമ്മാദികോട്ഠാസസങ്ഗഹോതി അയം വിസേസോ വേദിതബ്ബോ. ചുതിഗ്ഗഹണേന ചുതിപരിച്ഛിന്നായ ഏകായ ജാതിയാ ഗഹണം ദട്ഠബ്ബം, ഭവഗ്ഗഹണേന നവധാ വുത്തഭവസ്സ. തദന്തോഗധതായ തത്ഥ തത്ഥ പരിയാപന്നതാ വുത്താ. ഉപ്പന്നം മനോവിഞ്ഞാണവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി ‘‘ന രൂപം വിയ ഉപ്പന്നാ ഛവിഞ്ഞാണവിഞ്ഞേയ്യാ’’തി രൂപതോ ഏതേസം വിസേസനം കരോതി.

൭൬൨. കപ്പതോ കപ്പം ഗന്ത്വാപി ന ഉപ്പജ്ജതീതി ന കദാചി തഥാ ഉപ്പജ്ജതി. ന ഹി ഖീരാദീനം വിയ ഏതേസം യഥാവുത്തലക്ഖണവിലക്ഖണതാ അത്ഥീതി ദസ്സേതി.

൭൬൩. സമോധാനേത്വാതി ലോകേ വിജ്ജമാനം സബ്ബം രൂപം സമോധാനേത്വാ. ഏതേന മഹത്തേപി അവിഭാവകത്തം ദസ്സേന്തോ സുഖുമത്താ ന വിഭാവേസ്സതീതി വാദപഥം ഛിന്ദതി. ചക്ഖുപസാദേ മമ വത്ഥുമ്ഹീതി അത്ഥോ. വിസയോതി ഇസ്സരിയട്ഠാനന്തി അധിപ്പായോ.

൭൬൪. അബ്ബോകിണ്ണാതി അബ്യവഹിതാ, അനന്തരിതാതി അത്ഥോ. വവത്ഥിതാനമ്പി പടിപാടിനിയമോ തേന പടിക്ഖിത്തോതി അത്ഥോ. അനന്തരതാതി അനന്തരപച്ചയതാ ഏതേന പടിക്ഖിത്താതി അത്ഥോ.

൭൬൫. സമനന്തരതാതി ച സമനന്തരപച്ചയതാ.

൭൬൬. ആഭുജനതോതി ആഭുഗ്ഗകരണതോ, നിവത്തനതോ ഇച്ചേവ അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച ‘‘പഞ്ച വിഞ്ഞാണാ അനാഭോഗാ’’തി ആഭോഗസഭാവാ ന ഹോന്തീതി അത്ഥോ, ‘‘പഞ്ചന്നം വിഞ്ഞാണാനം നത്ഥി ആവട്ടനാ വാ’’തിആദീസുപി ആവട്ടനഭാവോ വാതിആദിനാ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

ന കഞ്ചി ധമ്മം പടിവിജാനാതീതി ഏത്ഥ ന സബ്ബേ രൂപാദിധമ്മാ ധമ്മഗ്ഗഹണേന ഗഹിതാതി യഥാധിപ്പേതധമ്മദസ്സനത്ഥം ‘‘മനോപുബ്ബങ്ഗമാ ധമ്മാതി ഏവം വുത്ത’’ന്തി ആഹ.

രൂപാദീസു അഭിനിപതനം തേഹി സമാഗമോ തേസന്തിപി വത്തും യുജ്ജതീതി ആഹ ‘‘രൂപാദീനം അഭിനിപാതമത്ത’’ന്തി. കമ്മത്ഥേ വാ സാമിവചനം. വിഞ്ഞാണേഹി അഭിനിപതിതബ്ബാനി ഹി രൂപാദീനീതി. ഇദം വുത്തം ഹോതീതിആദീസു ഹി അയം അധിപ്പായോ – ആരമ്മണകരണേന പടിവിജാനിതബ്ബാനി രൂപാദീനി ഠപേത്വാ കുസലാകുസലചേതനായ തംസമ്പയുത്താനഞ്ച യഥാവുത്താനം സഹജപുബ്ബങ്ഗമധമ്മേന പടിവിജാനിതബ്ബാനം പടിവിജാനനം ഏതേസം നത്ഥീതി. ഏവഞ്ച കത്വാ ‘‘ദസ്സനാദിമത്തതോ പന മുത്താ അഞ്ഞാ ഏതേസം കുസലാദിപടിവിഞ്ഞത്തി നാമ നത്ഥീ’’തി കിച്ചന്തരം പടിസേധേതി.

അവിപാകഭാവേന അഞ്ഞം അബ്യാകതസാമഞ്ഞം അനിവാരേന്തോ കുസലാകുസലഗ്ഗഹണഞ്ച കരോതീതി ചവനപരിയോസാനഞ്ച കിച്ചം. പി-സദ്ദേന സഹജവനകാനി വീഥിചിത്താനി സമ്പിണ്ഡേത്വാ പഞ്ചദ്വാരേ പടിസേധനേ അയം അധിപ്പായോ സിയാ – ‘‘മനസാ ചേ പദുട്ഠേന…പേ… പസന്നേന ഭാസതി വാ കരോതി വാ’’തി (ധ. പ. ൧-൨) ഏവം വുത്താ ഭാസനകരണകരാ, തംസദിസാ ച സുഖദുക്ഖുപ്പാദകാ ബലവന്തോ ഛട്ഠദ്വാരികാ ഏവ ധമ്മഗ്ഗഹണേന ഗഹിതാതി ന തേസം പഞ്ചദ്വാരികജവനേന പടിവിജാനനം അത്ഥി, ദുബ്ബലാനം പന പുബ്ബങ്ഗമപടിവിജാനനം തത്ഥ ന പടിസിദ്ധം ‘‘ന കായകമ്മം ന വചീകമ്മം പട്ഠപേതീ’’തി വിഞ്ഞത്തിദ്വയജനകസ്സേവ പട്ഠപനപടിക്ഖേപേന ദുബ്ബലസ്സ മനോകമ്മസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ. തഥാ കായസുചരിതാദികുസലകമ്മം കരോമീതി, തബ്ബിപരീതം അകുസലം കമ്മം കരോമീതി ച കുസലാകുസലസമാദാനം പഞ്ചദ്വാരികജവനേന ന ഹോതി. തഥാ പടിച്ചസമുപ്പാദവണ്ണനായം വുത്താ ‘‘പഞ്ചദ്വാരികചുതി ച ന പഞ്ചദ്വാരികചിത്തേഹി ഹോതി ചുതിചിത്തസ്സ അതംദ്വാരികത്താ’’തി. യാ പനായം പാളി ‘‘പഞ്ചഹി വിഞ്ഞാണേഹി ന കഞ്ചി ധമ്മം പടിവിജാനാതി അഞ്ഞത്ര അഭിനിപാതമത്താ’’തി, തസ്സാ രൂപാദീനം ആപാഥമത്തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം കഞ്ചി ധമ്മസഭാവം ന പടിവിജാനാതീതി അയമത്ഥോ ദിസ്സതി. ന ഹി രൂപം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തമ്പി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം രൂപന്തി ച ഗണ്ഹാതീതി. സമ്പടിച്ഛനസ്സപി രൂപനീലാദിആകാരപടിവിജാനനം നത്ഥീതി കിഞ്ചി ധമ്മസ്സ പടിവിജാനനം പടിക്ഖിത്തം, പഞ്ചഹി പന വിഞ്ഞാണേഹി സാതിസയം തസ്സ വിജാനനന്തി ‘‘അഞ്ഞത്ര അഭിനിപാതമത്താ’’തി ന വുത്തം. യസ്സ പാളിയം ബഹിദ്ധാപച്ചുപ്പന്നാരമ്മണതാ വുത്താ, തതോ അഞ്ഞം നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദം ഇച്ഛന്തേഹി പഞ്ചദ്വാരജവനേന പടിസമ്ഭിദാഞാണസ്സ സഹുപ്പത്തി പടിസിദ്ധാ. രൂപാരൂപധമ്മേതി രൂപാരൂപാവചരധമ്മേതി അത്ഥോ.

പഞ്ചദ്വാരികചിത്തേന ന പടിബുജ്ഝതീതി കസ്മാ വുത്തം, നനു രൂപാദീനം ആപാഥഗമനേ നിദ്ദാപടിബോധോ ഹോതീതി? ന, പഠമം മനോദ്വാരികജവനസ്സ ഉപ്പത്തിതോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘നിദ്ദായന്തസ്സ ഹീ’’തിആദി. പലോഭേത്വാ സച്ചസുപിനേന.

അബ്യാകതോയേവ ആവജ്ജനമത്തസ്സേവ ഉപ്പജ്ജനതോതി വദന്തി. ഏവം വദന്തേഹി മനോദ്വാരേപി ആവജ്ജനം ദ്വത്തിക്ഖത്തും ഉപ്പജ്ജിത്വാ ജവനട്ഠാനേ ഠത്വാ ഭവങ്ഗം ഓതരതീതി അധിപ്പേതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

തസ്സാ ഏവ വസേനാതി തസ്സാ വസേന ഏകവിധേന ഞാണവത്ഥു ഹോതീതി ച, വേദിതബ്ബന്തി ച യോജനാ കാതബ്ബാ.

ഏകകനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.