൩. പഞ്ഹപുച്ഛകവണ്ണനാ

൬൪൦. ലോകുത്തരാപനേത്ഥാതി ഏതേസു തീസുഝാനേസു ‘‘ലോകുത്തരാ സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ’’തി ഏവം കോട്ഠാസികാ പന മഗ്ഗകാലേ, ഫലകാലേ വാ ലോകുത്തരഭൂതാ ഏവാതി അധിപ്പായോ. പരിച്ഛിന്നാകാസകസിണാലോകകസിണാനാപാനബ്രഹ്മവിഹാരചതുത്ഥാനി സബ്ബത്ഥപാദകചതുത്ഥേ സങ്ഗഹിതാനീതി ദട്ഠബ്ബാനി.

ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധഖീണാസവാ മഗ്ഗം ഭാവയിംസു, ഫലം സച്ഛികരിംസൂതി, ഭാവേസ്സന്തി സച്ഛികരിസ്സന്തീതി ച ഹേട്ഠിമമഗ്ഗഫലാനം വസേന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. കുസലതോ തേരസസു ഹി ചതുത്ഥേസു അയം കഥാ പവത്താ, ന ച കുസലചതുത്ഥേന അരഹത്തമഗ്ഗഫലാനി ദട്ഠും സക്കോതി.

‘‘കിരിയതോ തേരസന്ന’’ന്തി ഏത്ഥ ലോകുത്തരചതുത്ഥം കിരിയം നത്ഥീതി ‘‘ദ്വാദസന്ന’’ന്തി വത്തബ്ബം, കുസലതോ വാ തേരസസു സേക്ഖഫലചതുത്ഥം അന്തോഗധം കത്വാ ‘‘കിരിയതോ തേരസന്ന’’ന്തി അസേക്ഖചതുത്ഥേന സഹ വദതീതി വേദിതബ്ബം. സബ്ബത്ഥപാദകഞ്ചേത്ഥ ഖീണാസവാനം യാനി അഭിഞ്ഞാദീനി സന്തി, തേസം സബ്ബേസം പാദകത്താ സബ്ബത്ഥപാദകന്തി ദട്ഠബ്ബം. ന ഹി തേസം വട്ടം അത്ഥീതി. പരിച്ഛന്നാകാസകസിണചതുത്ഥാദീനി വിയ വാ നവത്തബ്ബതായ സബ്ബത്ഥപാദകസമാനത്താ സബ്ബത്ഥപാദകതാ ദട്ഠബ്ബാ.

മനോസങ്ഖാരാ നാമ സഞ്ഞാവേദനാ, ചത്താരോപി വാ ഖന്ധാ. നിമിത്തം ആരബ്ഭാതി ഏത്ഥ ‘‘നിമിത്തം നിബ്ബാനഞ്ചാ’’തി വത്തബ്ബം.

‘‘അജ്ഝത്തോ ധമ്മോ അജ്ഝത്തസ്സ ധമ്മസ്സ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി (പട്ഠാ. ൨.൨൦.൨൮) ഏത്ഥ ‘‘അജ്ഝത്താ ഖന്ധാ ഇദ്ധിവിധഞാണസ്സ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണസ്സ യഥാകമ്മൂപഗഞാണസ്സ അനാഗതംസഞാണസ്സ ആവജ്ജനായ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി വുത്തത്താ ന ചേതോപരിയഞാണം വിയ യഥാകമ്മൂപഗഞാണം പരസന്താനഗതമേവ ജാനാതി, സസന്താനഗതമ്പി പന അപാകടം രൂപം ദിബ്ബചക്ഖു വിയ അപാകടം കമ്മം വിഭാവേതി. തേനാഹ ‘‘അത്തനോ കമ്മജാനനകാലേ’’തി.

പഞ്ഹപുച്ഛകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഝാനവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.