൧൧. മഗ്ഗങ്ഗവിഭങ്ഗോ

൨. അഭിധമ്മഭാജനീയവണ്ണനാ

൪൯൦. അഭിധമ്മേ ലോകുത്തരചിത്തഭാജനീയേപി ‘‘തസ്മിം ഖോ പന സമയേ ചത്താരോ ഖന്ധാ ഹോന്തി…പേ… അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതീ’’തി (ധ. സ. ൩൩൭) വുത്തത്താ ഇധാപി അഭിധമ്മഭാജനീയേ അഭിധമ്മാനുരൂപം ദേസനം കരോന്തോ ‘‘അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ’’തി അരിയോപപദതം ന കരോതി.

൪൯൩. തസ്മിം സമയേതി ലോകിയകാലേന ഏതേസം അതിരേകകിച്ചം ദസ്സേതി. വിരതിഉപ്പാദനേന മിച്ഛാവാചാദീനി പുഗ്ഗലം പജഹാപേന്തീതി സമ്മാദിട്ഠാദീനി പഞ്ച ‘‘കാരാപകങ്ഗാനീ’’തി വുത്താനി. സമ്മാവാചാദികിരിയാ ഹി വിരതി, തഞ്ച ഏതാനി കാരാപേന്തീതി. വിരതിവസേനാതി വിരമണകിരിയാവസേന, ന കാരാപകഭാവേന കത്തുഭാവേന ചാതി അത്ഥോ. ഇമം…പേ… കിച്ചാതിരേകതം ദസ്സേതുന്തി ലോകുത്തരക്ഖണേപി ഇമാനേവ പഞ്ച സമ്മാവാചാദിത്തയസ്സ ഏകക്ഖണേ കാരാപകാനീതി ദസ്സേതുന്തി അത്ഥോ. മിച്ഛാദിട്ഠാദികാ ദസ, തപ്പച്ചയാ അകുസലാ ച ദസാതി വീസതി അകുസലപക്ഖിയാ, സമ്മാദിട്ഠാദികാ ദസ, തപ്പച്ചയാ ച കുസലാ ദസാതി വീസതി കുസലപക്ഖിയാ ച മഹാചത്താരീസകസുത്തേ (മ. നി. ൩.൧൩൬) വുത്താതി തസ്സ ഏതം നാമം.

പുഞ്ഞഭാഗിയാതി പുഞ്ഞകോട്ഠാസേ ഭവാ, പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരേകദേസഭൂതാതി അത്ഥോ. ഖന്ധോപധിം വിപച്ചതി, തത്ഥ വാ വിപച്ചതീതി ഉപധിവേപക്കാ.

പഞ്ചങ്ഗികമഗ്ഗം ഉദ്ദിസിത്വാ തത്ഥ ഏകേകം പുച്ഛിത്വാ തസ്സ തസ്സേവ സമയവവത്ഥാനം കത്വാ വിസ്സജ്ജനം ‘‘പാടിയേക്കം പുച്ഛിത്വാ പാടിയേക്കം വിസ്സജ്ജന’’ന്തി വുത്തം. സഹ പന പുച്ഛിത്വാ പഞ്ചന്നമ്പി സമയവവത്ഥാനം കത്വാ വിസ്സജ്ജനേ ‘‘തത്ഥ കതമാ സമ്മാദിട്ഠിയാ പഞ്ഞാ’’തിആദികോ പടിനിദ്ദേസോ ഏകതോ വിസ്സജ്ജനപടിനിദ്ദേസത്താ ന പാടിയേക്കം പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനം നാമ ഹോതീതി. തത്ഥ പഞ്ചങ്ഗികവാരേ ഏവ പാടിയേക്കം പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനം സമ്മാദിട്ഠാദീസു കാരാപകങ്ഗേസു ഏകേകമുഖായ ഭാവനായ മഗ്ഗുപ്പത്തിം സന്ധായ കതന്തി വേദിതബ്ബം. വാചാദീനി ഹി പുബ്ബസുദ്ധിയാ സിജ്ഝന്തി, ന മഗ്ഗസ്സ ഉപചാരേനാതി.

അഭിധമ്മഭാജനീയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

മഗ്ഗങ്ഗവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.