൨. പവത്തിവാരവണ്ണനാ

൩൩-൩൪. ‘‘യസ്സ കുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി, തസ്സ അബ്യാകതാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി ഏതസ്സ വിസ്സജ്ജനേ ‘‘അബ്യാകതാ ചാതി ചിത്തസമുട്ഠാനരൂപവസേന വുത്ത’’ന്തി അട്ഠകഥായം വുത്തം, ഇമസ്മിം പന പഞ്ഹേ കമ്മസമുട്ഠാനാദിരൂപഞ്ച ലബ്ഭതി, തം പന പടിലോമവാരസ്സ വിസ്സജ്ജനേ സബ്ബേസം ചവന്താനം, പവത്തേ ചിത്തസ്സ ഭങ്ഗക്ഖണേ, ആരുപ്പേ അകുസലാനം ഉപ്പാദക്ഖണേ തേസം കുസലാ ച ധമ്മാ ന ഉപ്പജ്ജന്തി അബ്യാകതാ ച ധമ്മാ ന ഉപ്പജ്ജന്തീതി ഏത്ഥ പവത്തേ ചിത്തസ്സ ഭങ്ഗക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജമാനമ്പി കമ്മസമുട്ഠാനാദിരൂപം അഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘അബ്യാകതാ ച ധമ്മാ ന ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി വുത്തത്താ ചിത്തസമുട്ഠാനരൂപമേവ ഇധാധിപ്പേതം. കമ്മസമുട്ഠാനാദിരൂപേ ന വിധാനം, നാപി പടിസേധോതി കേചി വദന്തി, തഥാ ചിത്തസമുട്ഠാനരൂപമേവ സന്ധായ ‘‘യസ്സ കുസലാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി, തസ്സ അബ്യാകതാ ധമ്മാ നിരുജ്ഝന്തീതി? നോ’’തി (യമ. ൩.ധമ്മയമക.൧൬൩) വുത്തന്തി. തം പനേതം ഏവം ന സക്കാ വത്തും ചിത്തസ്സ ഭങ്ഗക്ഖണേ കമ്മസമുട്ഠാനരൂപാദീനമ്പി ഉപ്പാദസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ ച നിരോധസ്സ ഏവമാദീഹി ഏവ പാളീഹി പടിസേധസിദ്ധിതോ.

യേ ച വദന്തി ‘‘യഥാ പടിസമ്ഭിദാമഗ്ഗേ നിരോധകഥായം ‘സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ ജാതാ ധമ്മാ ഠപേത്വാ ചിത്തസമുട്ഠാനരൂപം സബ്ബേപി വിരാഗാ ചേവ ഹോന്തി വിരാഗാരമ്മണാ വിരാഗഗോചരാ വിരാഗസമുദാഗതാ വിരാഗപതിട്ഠാ’തിആദീസു ‘ഠപേത്വാ രൂപ’ന്തി അവത്വാ ചിത്തപടിബദ്ധത്താ ചിത്തജരൂപാനം ‘ഠപേത്വാ ചിത്തസമുട്ഠാനരൂപ’ന്തി വുത്തം, ഏവമിധാപി ചിത്തപടിബദ്ധത്താ ചിത്തജരൂപമേവ കഥിത’’ന്തി, തഞ്ച തഥാ ന ഹോതി. യേസഞ്ഹി സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സഹജാതപച്ചയോ ഹോതി, യേസു ച വിരാഗാദിആസങ്കാ ഹോതി, തേ സോതാപത്തിമഗ്ഗസഹജാതാ ധമ്മാ സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ ജാതാ ധമ്മാതി തത്ഥ വുത്താ. സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ ജാതാതി ഹി വചനം മഗ്ഗേ ജാതതം ദീപേതി, ന ച കമ്മജാദീനി അമഗ്ഗേ ജായമാനാനി മഗ്ഗക്ഖണേ ജാതവോഹാരം അരഹന്തി തേസം തസ്സ സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ സഹജാതപച്ചയത്താഭാവതോ, തസ്മാ മഗ്ഗക്ഖണേ തംസഹജാതധമ്മേസു ഠപേതബ്ബം ഠപേതും ‘‘ഠപേത്വാ ചിത്തസമുട്ഠാനരൂപ’’ന്തി വുത്തം, ഇധ പന കുസലാദിധമ്മാ യസ്സ യത്ഥ ഉപ്പജ്ജന്തി നിരുജ്ഝന്തി ച, തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തസ്മിഞ്ച ഓകാസേ അബ്യാകതധമ്മാനം ഉപ്പാദനിരോധാനം കുസലാദിപടിബദ്ധതാ അപ്പടിബദ്ധതാ ച ആമട്ഠാ, ന ച കമ്മജാദിരൂപം അബ്യാകതം ന ഹോതി, തസ്മാ സന്നിട്ഠാനേന ഗഹിതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഓകാസേ വാ ഉപ്പാദനിരോധേസു വിജ്ജമാനേസു അബ്യാകതാനം തേ വേദിതബ്ബാ, അവിജ്ജമാനേസു ച പടിസേധേതബ്ബാ, ന ച അചിത്തപടിബദ്ധാ അബ്യാകതാതി ഏത്ഥ ന ഗഹിതാതി സക്കാ വത്തും നിരോധസമാപന്നാനം അസഞ്ഞസത്താനഞ്ച ഉപ്പാദനിരോധവചനതോതി.

ചതുത്ഥപഞ്ഹേ പവത്തേ അകുസലാബ്യാകതചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേതി ഇദം ‘‘യസ്സ വാ പന അബ്യാകതാ ധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി ഏതേന സന്നിട്ഠാനേന ഗഹിതേസു പഞ്ചവോകാരേ അകുസലാബ്യാകതചിത്താനം ചതുവോകാരേ ച അബ്യാകതചിത്തസ്സേവ ഉപ്പാദക്ഖണസമങ്ഗിനോ സന്ധായ വുത്തം. ഏവം സബ്ബത്ഥ സന്നിട്ഠാനവസേന വിസേസോ വേദിതബ്ബോ.

൭൯. ‘‘ഏകാവജ്ജനേന ൧൬൬ ഉപ്പന്നസ്സാ’’തി വുത്തം, നാനാവജ്ജനേനപി പന തതോ പുരിമതരജവനവീഥീസു ഉപ്പന്നസ്സ ‘‘ഉപ്പാദക്ഖണേ തേസം അകുസലാ ധമ്മാ നുപ്പജ്ജിസ്സന്തി, നോ ച തേസം കുസലാ ധമ്മാ നുപ്പജ്ജന്തീ’’തി ഇദം ലക്ഖണം ലബ്ഭതേവ, തസ്മാ ഏതേന ലക്ഖണേന സമാനലക്ഖണം സബ്ബം യസ്സ ചിത്തസ്സ അനന്തരാ അഗ്ഗമഗ്ഗം പടിലഭിസ്സന്തി, തസ്സ ചിത്തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേതി ഏതേനേവ കുസലാനാഗതഭാവപരിയോസാനേന തായ ഏവ സമാനലക്ഖണതായ ദീപിതം ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം. ഏസ നയോ അകുസലാതീതഭാവസ്സ അബ്യാകതാതീതഭാവസ്സ ച ആദിമ്ഹി ‘‘ദുതിയേ അകുസലേ’’തി, ‘‘ദുതിയേ ചിത്തേ’’തി ച വുത്തട്ഠാനേ. യഥാ ഹി ഭാവനാവാരേ ഭാവനാപഹാനാനം പരിയോസാനേന അഗ്ഗമഗ്ഗേന തതോ പുരിമതരാനിപി ഭാവനാപഹാനാനി ദസ്സിതാനി ഹോന്തി, ഏവമിധാപി തം തം തേന തേന ആദിനാ അന്തേന ച ദസ്സിതന്തി.

൧൦൦. പഞ്ചവോകാരേ അകുസലാനം ഭങ്ഗക്ഖണേ തേസം അകുസലാ ച ധമ്മാ നിരുജ്ഝന്തി അബ്യാകതാ ച ധമ്മാ നിരുജ്ഝന്തീതി വചനേന പടിസന്ധിചിത്തതോ സോളസമം, തതോ പരമ്പി വാ ഭവനികന്തിചിത്തം ഹോതി, ന തതോ ഓരന്തി വിഞ്ഞായതീതി.

പവത്തിവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ധമ്മയമകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.