൧. മൂലയമകം

ഉദ്ദേസവാരവണ്ണനാ

൧. യമകാനം വസേന ദേസിതത്താതി ഇമിനാ ദസസു ഏകേകസ്സ യമകസമൂഹസ്സ തംസമൂഹസ്സ ച സകലസ്സ പകരണസ്സ യമകാനം വസേന ലദ്ധവോഹാരതം ദസ്സേതി.

കുസലാകുസലമൂലസങ്ഖാതാനം ദ്വിന്നം അത്ഥാനം വസേന അത്ഥയമകന്തി ഏതേന ‘‘യേ കേചി കുസലാ ധമ്മാ, സബ്ബേ തേ കുസലമൂലാ’’തി ഏതസ്സേവ യമകഭാവോ ആപജ്ജതീതി ചേ? നാപജ്ജതി ഞാതും ഇച്ഛിതാനം ദുതിയപഠമപുച്ഛാസു വുത്താനം കുസലകുസലമൂലവിസേസാനം, കുസലമൂലകുസലവിസേസേഹി വാ ഞാതും ഇച്ഛിതാനം പഠമദുതിയപുച്ഛാസു സന്നിട്ഠാനപദസങ്ഗഹിതാനം കുസലകുസലമൂലാനം വസേന അത്ഥയമകഭാവസ്സ വുത്തത്താ. ഞാതും ഇച്ഛിതാനഞ്ഹി വിസേസാനം വിസേസവന്താപേക്ഖാനം, തംവിസേസവതം വാ ധമ്മാനഞ്ച വിസേസാപേക്ഖാനം ഏത്ഥ പധാനഭാവോതി ഏകേകായ പുച്ഛായ ഏകേകോ ഏവ അത്ഥോ സങ്ഗഹിതോ ഹോതീതി. അത്ഥസദ്ദോ ചേത്ഥ ന ധമ്മവാചകോ ഹേതുഫലാദിവാചകോ വാ, അഥ ഖോ പാളിഅത്ഥവാചകോ. തേനേവാഹ ‘‘തേസഞ്ഞേവ അത്ഥാന’’ന്തിആദി.

തീണിപി പദാനി ഏകതോ കത്വാതി ഇദം നാമപദസ്സ കുസലാദീനം സങ്ഗാഹകത്തമത്തമേവ സന്ധായ വുത്തം, ന നിരവസേസസങ്ഗാഹകത്തം. സബ്ബകുസലാദിസങ്ഗണ്ഹനത്ഥമേവ ച നാമപദസ്സ വുത്തത്താ ‘‘കുസലത്തികമാതികായ ചതൂസു പദേസൂ’’തി വുത്തം.

ഉദ്ദേസവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിദ്ദേസവാരവണ്ണനാ

൫൨. അഞ്ഞമഞ്ഞയമകേ യേ കേചി കുസലാതി അപുച്ഛിത്വാതി ഏത്ഥ യഥാ ദുതിയയമകേ ‘‘യേ കേചി കുസലമൂലാ’’തി അപുച്ഛിത്വാ ‘‘യേ കേചി കുസലാ’’തി പുച്ഛാ കതാ, ഏവമിധാപി ‘‘യേ കേചി കുസലാ’’തി പുച്ഛാ കാതബ്ബാ സിയാ പുരിമയമകവിസിട്ഠം അപുബ്ബം ഗഹേത്വാ പച്ഛിമയമകസ്സ അപ്പവത്തത്താതി അധിപ്പായോ. ‘‘പടിലോമപുച്ഛാനുരൂപഭാവതോ’’തി കേചി. പുരിമപുച്ഛായ പന അത്ഥവസേന കതായ തദനുരൂപായ പച്ഛിമപുച്ഛായ ഭവിതബ്ബം അനുലോമേ വിഗതസംസയസ്സ പടിലോമേ സംസയുപ്പത്തിതോ. തേന ന ച പച്ഛിമപുച്ഛാനുരൂപായ പുരിമപുച്ഛായ ഭവിതബ്ബന്തി പുരിമോവേത്ഥ അധിപ്പായോ യുത്തോ. ഇമിനാപി ബ്യഞ്ജനേന തസ്സേവത്ഥസ്സ സമ്ഭവതോതി ഇദമേവം ന സക്കാ വത്തും. ന ഹി കുസലബ്യഞ്ജനത്ഥോ ഏവ കുസലമൂലേന ഏകമൂലബ്യഞ്ജനത്ഥോ, തേനേവ വിസ്സജ്ജനമ്പി അസമാനം ഹോതി. കുസലബ്യഞ്ജനേന ഹി പുച്ഛായ കതായ ‘‘അവസേസാ’’തി ഇമസ്മിം ഠാനേ ‘‘അവസേസാ കുസലാ ധമ്മാ’’തി വത്തബ്ബം ഹോതി, ഇതരഥാ അവസേസാ കുസലമൂലസഹജാതാ ധമ്മാതി, ന ച താനി വചനാനി സമാനത്ഥാനി കുസലകുസലാബ്യാകതദീപനതോതി. അയം പനേത്ഥ അധിപ്പായോ സിയാ – ‘‘യേ കേചി കുസലാ’’തി ഇമിനാപി ബ്യഞ്ജനേന ‘‘യേ കേചി കുസലമൂലേന ഏകമൂലാ’’തി വുത്തബ്യഞ്ജനത്ഥസ്സേവ സമ്ഭവതോ ദുതിയയമകേ വിയ അപുച്ഛിത്വാ ‘‘യേ കേചി കുസലമൂലേന ഏകമൂലാ’’തി പുച്ഛാ കതാ. ന ഹി കുസലമൂലേഹി വിയ കുസലമൂലേന ഏകമൂലേഹി അഞ്ഞേ കുസലാ സന്തി, കുസലേഹി പന അഞ്ഞേപി തേ സന്തീതി.

പടിലോമപുച്ഛാവണ്ണനായം ‘‘കുസലമൂലേന ഏകമൂലാ’’തി ഹി പുച്ഛായ കതായ ‘‘മൂലാനി യാനി ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തി ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വിസ്സജ്ജനം കാതബ്ബം ഭവേയ്യാതി വുത്തം, തമ്പി തഥാ ന സക്കാ വത്തും. ‘‘യേ വാ പന കുസലമൂലേന അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലാ, സബ്ബേ തേ ധമ്മാ കുസലമൂലേന ഏകമൂലാ’’തി ച പുച്ഛിതേ ‘‘ആമന്താ’’ ഇച്ചേവ വിസ്സജ്ജനേന ഭവിതബ്ബം. ന ഹി കുസലമൂലേന അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലേസു കിഞ്ചി ഏകമൂലം ന ഹോതി, യേന അനുലോമപുച്ഛായ വിയ വിഭാഗോ കാതബ്ബോ ഭവേയ്യ. യത്ഥ തീണി കുസലമൂലാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, തത്ഥ താനി അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലാനി ഏകമൂലാനി ച ദ്വിന്നം ദ്വിന്നം ഏകേകേന അഞ്ഞമഞ്ഞേകമൂലത്താ. യത്ഥ പന ദ്വേ ഉപ്പജ്ജന്തി, തത്ഥ താനി അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലാനേവ, ന ഏകമൂലാനീതി ഏതസ്സ ഗഹണസ്സ നിവാരണത്ഥം ‘‘മൂലാനി യാനി ഏകതോ ഉപ്പജ്ജന്തീ’’തിആദിനാ വിസ്സജ്ജനം കാതബ്ബന്തി ചേ? ന, ‘‘ആമന്താ’’തി ഇമിനാവ വിസ്സജ്ജനേന തംഗഹണനിവാരണതോ അനുലോമപുച്ഛാവിസ്സജ്ജനേന ച ഏകതോ ഉപ്പജ്ജമാനാനം ദ്വിന്നം തിണ്ണഞ്ച മൂലാനം അഞ്ഞമഞ്ഞേകമൂലഭാവസ്സ നിച്ഛിതത്താ. അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലാനഞ്ഹി സമാനമൂലതാ ഏവ ഏകമൂലവചനേന പുച്ഛീയതി, ന അഞ്ഞമഞ്ഞസമാനമൂലതാ, അത്ഥി ച ദ്വിന്നം മൂലാനം സമാനമൂലതാ. തേസു ഹി ഏകേകം ഇതരേന മൂലേന തംമൂലേഹി അഞ്ഞേഹി സമാനമൂലന്തി.

അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലത്തേ പന നിച്ഛിതേ ഏകമൂലത്തസംസയാഭാവതോ ‘‘സബ്ബേ തേ ധമ്മാ കുസലമൂലേന ഏകമൂലാ’’തി പുച്ഛാ ന കതാതി ദട്ഠബ്ബാ. ‘‘അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ മൂലാ ഏതേസന്തിപി അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലാ, സമാനത്ഥേന ഏകം മൂലം ഏതേസന്തി ഏകമൂലാ’’തി ഉഭയമ്പി വചനം മൂലയുത്തതമേവ വദതി, തേനേവ ച ഉഭയത്ഥാപി ‘‘കുസലമൂലേനാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ മൂലയോഗസാമഞ്ഞേ ഏകമൂലത്തേ നിച്ഛിതേ തബ്ബിസേസോ അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലഭാവോ ന നിച്ഛിതോ ഹോതീതി അനുലോമപുച്ഛാ പവത്താ, മൂലയോഗവിസേസേ പന അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലത്തേ നിച്ഛിതേ ന വിനാ ഏകമൂലത്തേന അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലത്തം അത്ഥീതി മൂലയോഗസാമഞ്ഞം ഏകമൂലത്തം നിച്ഛിതമേവ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ഏകമൂലാ’’തി പുച്ഛം അകത്വാ യഥാ കുസലമൂലവചനം ഏകമൂലവചനഞ്ച കുസലഭാവദീപകം ന ഹോതീതി കുസലഭാവേ സംസയസബ്ഭാവാ പഠമദുതിയയമകേസു ‘‘സബ്ബേ തേ ധമ്മാ കുസലാ’’തി പടിലോമപുച്ഛാ കതാ, ഏവം അഞ്ഞമഞ്ഞമൂലവചനം കുസലഭാവദീപകം ന ഹോതീതി കുസലഭാവേ സംസയസബ്ഭാവാ കുസലാധികാരസ്സ ച അനുവത്തമാനത്താ ‘‘സബ്ബേ തേ ധമ്മാ കുസലാ’’തി പടിലോമപുച്ഛാ കതാതി.

൫൩-൬൧. മൂലനയേ വുത്തേ ഏവ അത്ഥേ കുസലമൂലഭാവേന മൂലസ്സ വിസേസനേന സമാനേന മൂലേന അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ച മൂലേന മൂലയോഗദീപനേന ചാതി ഇമിനാ പരിയായന്തരേന പകാസേതും മൂലമൂലനയോ വുത്തോ. അഞ്ഞപദത്ഥസമാസന്തേന ക-കാരേന തീസുപി യമകേസു മൂലയോഗമേവ ദീപേതും മൂലകനയോ വുത്തോ. മൂലമൂലകനയവചനപരിയായോ വുത്തപ്പകാരോവ.

൭൪-൮൫. അബ്ബോഹാരികം കത്വാതി ന ഏകമൂലഭാവം ലഭമാനേഹി ഏകതോ ലബ്ഭമാനത്താ സഹേതുകവോഹാരരഹിതം കത്വാ. ന വാ സഹേതുകദുകേ വിയ ഏത്ഥ ഹേതുപച്ചയയോഗായോഗവസേന അബ്ബോഹാരികം കതം, അഥ ഖോ സഹേതുകവോഹാരമേവ ലഭതി, ന അഹേതുകവോഹാരന്തി അബ്ബോഹാരികം കതം. ഏകതോ ലബ്ഭമാനകവസേനാതി അഹേതുകചിത്തുപ്പാദനിബ്ബാനേഹി ഹേതുപച്ചയരഹിതേഹി സഹ ലബ്ഭമാനകരൂപവസേനാതി അത്ഥോ.

൮൬-൯൭. യസ്സം പാളിയം ‘‘അഹേതുകം നാമമൂലേന ന ഏകമൂലം, സഹേതുകം നാമമൂലേന ഏകമൂല’’ന്തി (യമ. ൧.മൂലയമക.൮൭) പാഠോ ആഗതോ, തത്ഥ ‘‘യേ കേചി നാമാ ധമ്മാ’’തി നാമാനം നിദ്ധാരിതത്താ ‘‘അഹേതുകം സഹേതുക’’ന്തി ച വുത്തേ ‘‘നാമ’’ന്തി ച ഇദം വിഞ്ഞായമാനമേവാതി ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. യത്ഥ പന ‘‘അഹേതുകം നാമം, സഹേതുകം നാമ’’ന്തി (യമ. ൧.മൂലയമക.൮൭) ച പാഠോ, തത്ഥ സുപാകടഭാവത്ഥം ‘‘നാമ’’ന്തി വുത്തന്തി.

നിദ്ദേസവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

മൂലയമകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.