൫. ബാഹിരമാതികാവണ്ണനാ

൫. ഏവം ധാതുകഥായ മാതികതോ ബഹി ഠപിതത്താതി ‘‘സബ്ബാപി…പേ… മാതികാ’’തി ഏതേന ഠപനാകാരേന ബഹി പിട്ഠിതോ ഠപിതത്താതി അത്ഥോ. ഏതേന വാ ഠപനാകാരേന കുസലാദീനം അരണന്താനം ഇധ അട്ഠപേത്വാ ധാതുകഥായ മാതികതോ ബഹി പകരണന്തരമാതികായ ഇമസ്സ പകരണസ്സ മാതികാഭാവേന ഠപിതത്താ തഥാ പകാസിതത്താതി അത്ഥോ.

സങ്ഗഹോ അസങ്ഗഹോതിആദീസു സങ്ഗഹോ ഏകവിധോവ, സോ കസ്മാ ‘‘ചതുബ്ബിധോ’’തി വുത്തോതി? സങ്ഗഹോതി അത്ഥം അവത്വാ അനിദ്ധാരിതത്ഥസ്സ സദ്ദസ്സേവ വുത്തത്താ. സങ്ഗഹോ അസങ്ഗഹോതിആദീസു സദ്ദേസു സങ്ഗഹസദ്ദോ താവ അത്തനോ അത്ഥവസേന ചതുബ്ബിധോതി അയഞ്ഹേത്ഥത്ഥോ. അത്ഥോപി വാ അനിദ്ധാരിതവിസേസോ സാമഞ്ഞേന ഗഹേതബ്ബതം പത്തോ ‘‘സങ്ഗഹോ അസങ്ഗഹോ’’തിആദീസു ‘‘സങ്ഗഹോ’’തി വുത്തോതി ന കോചി ദോസോ. നിദ്ധാരിതേ ഹി വിസേസേ തസ്സ ഏകവിധതാ സിയാ, ന തതോ പുബ്ബേതി. ജാതിസദ്ദസ്സ സാപേക്ഖസദ്ദത്താ ‘‘ജാതിയാ സങ്ഗഹോ’’തി വുത്തേ ‘‘അത്തനോ ജാതിയാ’’തി വിഞ്ഞായതി സമ്ബന്ധാരഹസ്സ അഞ്ഞസ്സ അവുത്തത്താതി ജാതിസങ്ഗഹോതി രൂപകണ്ഡേ വുത്തോ സജാതിസങ്ഗഹോ വുത്തോ ഹോതി.

ഏത്ഥ നയമാതികായ ‘‘സങ്ഗഹോ അസങ്ഗഹോ, സമ്പയോഗോ വിപ്പയോഗോ’’തി ഇമേ ദ്വേ പുച്ഛിതബ്ബവിസ്സജ്ജിതബ്ബധമ്മവിസേസം അനിദ്ധാരേത്വാ സാമഞ്ഞേന ധമ്മാനം പുച്ഛനവിസ്സജ്ജനനയഉദ്ദേസാ, അവസേസാ നിദ്ധാരേത്വാ. ‘‘സങ്ഗഹിതേന അസങ്ഗഹിത’’ന്തി ഹി ‘‘സങ്ഗഹിതേന അസങ്ഗഹിതം അസങ്ഗഹിത’’ന്തി വത്തബ്ബേ ഏകസ്സ അസങ്ഗഹിതസദ്ദസ്സ ലോപോ ദട്ഠബ്ബോ. തേന സങ്ഗഹിതവിസേസവിസിട്ഠോ യോ അസങ്ഗഹിതോ ധമ്മവിസേസോ, തന്നിസ്സിതോ അസങ്ഗഹിതതാസങ്ഖാതോ പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനനയോ ഉദ്ദിട്ഠോ ഹോതി, ‘‘സങ്ഗഹിതേനാ’’തി ച വിസേസനേ കരണവചനം ദട്ഠബ്ബം. ഏസ നയോ തതിയാദീസു ദസമാവസാനേസു നയുദ്ദേസേസു ഛട്ഠവജ്ജേസു. തേസുപി ഹി വുത്തനയേന ദ്വീഹി ദ്വീഹി പദേഹി പുച്ഛിതബ്ബവിസ്സജ്ജിതബ്ബധമ്മവിസേസനിദ്ധാരണം കത്വാ തത്ഥ തത്ഥ അന്തിമപദസദിസേന തതിയപദേന പുച്ഛനവിസ്സജ്ജനനയാ ഉദ്ദിട്ഠാതി. തത്ഥ ചതുത്ഥപഞ്ചമേസു കത്തുഅത്ഥേ കരണനിദ്ദേസോ, സത്തമാദീസു ച ചതൂസു സഹയോഗേ ദട്ഠബ്ബോ, ന ദുതിയതതിയേസു വിയ സമാനാധികരണേ വിസേസനേ. തത്ഥ ഹി സഭാവന്തരേന സഭാവന്തരസ്സ വിസേസനം കതം, ഏതേസു ധമ്മന്തരേന ധമ്മന്തരസ്സാതി. ഏകാദസമാദീസു പന ചതൂസു ആദിപദേനേവ ധമ്മവിസേസനിദ്ധാരണം കത്വാ ഇതരേഹി പുച്ഛനവിസ്സജ്ജനനയാ ഉദ്ദിട്ഠാ. വിസേസനേ ഏവ ചേത്ഥ കരണവചനം ദട്ഠബ്ബം. പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാനഞ്ഹി നിസ്സയഭൂതാ ധമ്മാ സങ്ഗഹിതതാദിവിസേസേന കരണഭൂതേന സമ്പയുത്തവിപ്പയുത്താദിഭാവം അത്തനോ വിസേസേന്തീതി.

വികപ്പതോതി വിവിധകപ്പനതോ, വിഭാഗതോതി അത്ഥോ. സന്നിട്ഠാനവസേനാതി അധിമോക്ഖസമ്പയോഗവസേന. സന്നിട്ഠാനവസേന വുത്താ ച സബ്ബേ ച ചിത്തുപ്പാദാ സന്നിട്ഠാനവസേന വുത്തസബ്ബചിത്തുപ്പാദാ, തേസം സാധാരണവസേനാതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. അധിമോക്ഖോ ഹി സന്നിട്ഠാനവസേന വുത്താനം ചിത്തുപ്പാദാനം സാധാരണവസേന വുത്തോ, ഇതരേ സബ്ബേസന്തി. തത്ഥ സാധാരണാ പസടാ പാകടാ ചാതി ആദിതോ പരിഗ്ഗഹേതബ്ബാ, തസ്മാ തേസം സങ്ഗഹാദിപരിഗ്ഗഹത്ഥം ഉദ്ദേസോ കതോ, അസാധാരണാപി പന പരിഗ്ഗഹേതബ്ബാവാതി തേസു മഹാവിസയേന അഞ്ഞേസമ്പി സങ്ഗഹാദിപരിഗ്ഗഹം ദസ്സേതും അധിമോക്ഖോ ഉദ്ദിട്ഠോ. ‘‘സന്നിട്ഠാനവസേന വുത്താ’’തി ച ധമ്മസങ്ഗഹവണ്ണനായം പടിച്ചസമുപ്പാദവിഭങ്ഗേ ച വചനം സന്ധായ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. സന്നിട്ഠാനവസേന യേ വുത്താ, തേസം സബ്ബേസം സാധാരണതോതി പന അത്ഥേ സതി സാധാരണാസാധാരണേസു വത്തബ്ബേസു യോ അസാധാരണേസു മഹാവിസയോ അധിമോക്ഖോ, തസ്സ വസേന വുത്തസബ്ബചിത്തുപ്പാദസാധാരണതോ ഫസ്സാദയോ സബ്ബസാധാരണാതി അധിമോക്ഖോ ച അസാധാരണേസു മഹാവിസയോതി കത്വാ വുത്തോ അഞ്ഞസ്സ താദിസസ്സ അഭാവാതി അയമധിപ്പായോ ദട്ഠബ്ബോ.

ജീവിതിന്ദ്രിയം പനേത്ഥ രൂപമിസ്സകത്താ ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം, ചിത്തേകഗ്ഗതാ പന അസമാധിസഭാവാ സാമഞ്ഞസദ്ദേനേവ സാമഞ്ഞവിസേസസദ്ദേഹി ച സമാധിസഭാവാ വിസേസസദ്ദവചനീയം അഞ്ഞം ബ്യാപേതബ്ബം നിവത്തേതബ്ബഞ്ച നത്ഥീതി അനഞ്ഞബ്യാപകനിവത്തകസാമഞ്ഞവിസേസദീപനതോ തസ്സേവ ധമ്മസ്സ ഭേദദീപകേഹി വത്തബ്ബാ, ന സുഖാദിസഭാവാ വേദനാ വിയ വുത്തലക്ഖണവിപരീതേഹി സാമഞ്ഞവിസേസസദ്ദേഹേവ, തസ്മാ ‘‘ചിത്തേകഗ്ഗതാ’’തി അയം സാമഞ്ഞസദ്ദോ സമാധിസഭാവേ വിസേസസദ്ദനിരപേക്ഖോ പവത്തമാനോ സയമേവ വിസേസസദ്ദമാപജ്ജിത്വാ അസമാധിസഭാവമേവ പകാസേയ്യ, ഇതരോ ച സമാധിസഭാവമേവാതി ദ്വിധാ ഭിന്നാ ചിത്തേകഗ്ഗതാ അസാധാരണാ ചേവ അപ്പവിസയാ ചാതി ഇധ ഉദ്ദേസം ന അരഹതി. അഭിന്നാപി വാ ഫസ്സാദീനം വിയ പാകടത്താഭാവതോ അഞ്ഞധമ്മനിസ്സയേന വത്തബ്ബതോ ച സാ ജീവിതഞ്ച ന അരഹതീതി ന ഉദ്ദിട്ഠാതി.

മാതികാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.