൭. പഠമവേരസുത്തവണ്ണനാ

൨൭. സത്തമേ (സം. നി. ടീ. ൨.൨൪൧) യതോതി യസ്മിം കാലേ. അയഞ്ഹി തോ-സദ്ദോ ദാ-സദ്ദോ വിയ ഇധ കാലവിസയോ, യദാതി വുത്തം ഹോതി. ഭയാനി വേരാനീതി ഭീയതേ ഭയം, ഭയേന യോഗാ, ഭായിതബ്ബേന വാ ഭയം ഏവ വേരപ്പസവട്ഠേന വേരന്തി ച ലദ്ധനാമാ ചേതനാദയോ. പാണാതിപാതാദയോ ഹി യസ്സ പവത്തന്തി, യഞ്ച ഉദ്ദിസ്സ പവത്തീയന്തി, ഉഭയേസഞ്ച വേരാവഹാ, തതോ ഏവ ചേതേ ഭായിതബ്ബാ വേരസഞ്ജനകാ നാമാതി. സോതസ്സ അരിയമഗ്ഗസ്സ ആദിതോ പജ്ജനം പടിപത്തി അധിഗമോ സോതാപത്തി. തദത്ഥായ തത്ഥ പതിട്ഠിതസ്സ ച അങ്ഗാനി സോതാപത്തിയങ്ഗാനി. ദുവിധഞ്ഹി (സം. നി. അട്ഠ. ൨.൨.൪൧) സോതാപത്തിയങ്ഗം സോതാപത്തിഅത്ഥായ ച അങ്ഗം കാരണം, യം സോതാപത്തിമഗ്ഗപ്പടിലാഭതോ പുബ്ബഭാഗേ സോതാപത്തിപ്പടിലാഭായ സംവത്തതി, ‘‘സപ്പുരിസസംസേവോ സദ്ധമ്മസ്സവനം യോനിസോമനസികാരോ ധമ്മാനുധമ്മപടിപത്തീ’’തി (ദീ. നി. ൩.൩൧൧) ഏവം ആഗതം. പടിലദ്ധഗുണസ്സ ച സോതാപത്തിം പത്വാ ഠിതസ്സ അങ്ഗം, യം ‘‘സോതാപന്നസ്സ അങ്ഗ’’ന്തിപി വുച്ചതി ‘‘സോതാപന്നോ അങ്ഗീയതി ഞായതി ഏതേനാ’’തി കത്വാ, ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദാദീനം ഏതം അധിവചനം. ഇദമിധാധിപ്പേതം.

ഖീണനിരയോതിആദീസു ആയതിം തത്ഥ അനുപ്പജ്ജനതായ ഖീണോ നിരയോ മയ്ഹതി, സോ അഹം ഖീണനിരയോ. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. സോതാപന്നോതി മഗ്ഗസോതം ആപന്നോ. അവിനിപാതധമ്മോതി ന വിനിപാതസഭാവോ. നിയതോതി പഠമമഗ്ഗസങ്ഖാതേന സമ്മത്തനിയാമേന നിയതോ. സമ്ബോധിപരായണോതി ഉപരിമഗ്ഗത്തയസങ്ഖാതോ സമ്ബോധി പരം അയനം മയ്ഹന്തി സോഹം സമ്ബോധിപരായണോ, സമ്ബോധിം അവസ്സം അഭിസമ്ബുജ്ഝനകോതി അത്ഥോ.

പാണാതിപാതപച്ചയാതി പാണാതിപാതകമ്മസ്സ കരണഹേതു. ഭയം വേരന്തി അത്ഥതോ ഏകം. വേരം വുച്ചതി വിരോധോ, തദേവ ഭായിതബ്ബതോ ‘‘ഭയ’’ന്തി വുച്ചതി. തഞ്ച പനേതം ദുവിധം ഹോതി – ബാഹിരം, അജ്ഝത്തികന്തി. ഏകേന ഹി ഏകസ്സ പിതാ മാരിതോ ഹോതി. സോ ചിന്തേതി ‘‘ഏതേന കിര മേ പിതാ മാരിതോ, അഹമ്പി തംയേവ മാരേസ്സാമീ’’തി നിസിതം സത്ഥം ആദായ ചരതി. യാ തസ്സ അബ്ഭന്തരേ ഉപ്പന്നാ വേരചേതനാ, ഇദം ബാഹിരം വേരം നാമ തസ്സ വേരസ്സ മൂലഭൂതതോ വേരകാരകപുഗ്ഗലതോ ബഹിഭാവത്താ. യാ പന ഇതരസ്സ ‘‘അയം കിര മം മാരേസ്സാമീതി ചരതി, അഹമേവ നം പഠമതരം മാരേസ്സാമീ’’തി ചേതനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഇദം അജ്ഝത്തികം വേരം നാമ. ഇദം താവ ഉഭയമ്പി ദിട്ഠധമ്മികമേവ. യാ പന തം നിരയേ ഉപ്പന്നം ദിസ്വാ ‘‘ഏതം പഹരിസ്സാമീ’’തി ജലിതം അയമുഗ്ഗരം ഗണ്ഹന്തസ്സ നിരയപാലസ്സ ചേതനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഇദമസ്സ സമ്പരായികം ബാഹിരം വേരം. യാ ചസ്സ ‘‘അയം നിദ്ദോസം മം പഹരിസ്സാമീതി ആഗച്ഛതി, അഹമേവ നം പഠമതരം പഹരിസ്സാമീ’’തി ചേതനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഇദമസ്സ സമ്പരായികം അജ്ഝത്തം വേരം. യം പനേതം ബാഹിരം വേരം, തം അട്ഠകഥാസു ‘‘പുഗ്ഗലവേര’’ന്തി വുച്ചതി. ദുക്ഖം ദോമനസ്സന്തി അത്ഥതോ ഏകമേവ. യഥാ ചേത്ഥ, ഏവം സേസേസുപി ‘‘ഇമിനാ മമ ഭണ്ഡം ഹടം, മയ്ഹം ദാരേസു ചാരിത്തം ആപന്നം, മുസാ വത്വാ അത്ഥോ ഭഗ്ഗോ, സുരാമദമത്തേന ഇദം നാമ കത’’ന്തിആദിനാ നയേന വേരപ്പവത്തി വേദിതബ്ബാ.

അവേച്ചപ്പസാദേനാതി അധിഗതേന അചലപ്പസാദേന. അരിയകന്തേഹീതി പഞ്ചഹി സീലേഹി. താനി ഹി അരിയാനം കന്താനി പിയാനി ഭവന്തി, ഭവന്തരഗതാപി അരിയാ താനി ന വിജഹന്തി, തസ്മാ ‘‘അരിയകന്താനീ’’തി വുച്ചന്തി. സേസമേത്ഥ യം വത്തബ്ബം സിയാ, തം സബ്ബം വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ അനുസ്സതിനിദ്ദേസേ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

പഠമവേരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.