൩. വജ്ജിസത്തകവഗ്ഗോ

൧. സാരന്ദദസുത്തവണ്ണനാ

൨൧. തതിയസ്സ പഠമേ ദേവായതനഭാവേന ചിത്തത്താ ലോകസ്സ ചിത്തീകാരട്ഠാനതായ ച ചേതിയം അഹോസി. യാവകീവന്തി (ദീ. നി. ടീ. ൨.൧൩൪) ഏകമേവേതം പദം അനിയമതോ പരിമാണവാചീ. കാലോ ചേത്ഥ അധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘യത്തകം കാല’’ന്തി. അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാതി നിച്ചസന്നിപാതാ. തം പന നിച്ചസന്നിപാതതം ദസ്സേതും ‘‘ദിവസസ്സാ’’തിആദി വുത്തം. സന്നിപാതബഹുലാതി പചുരസന്നിപാതാ. വോസാനന്തി സങ്കോചം. ‘‘വുദ്ധിയേവാ’’തിആദിനാ വുത്തമത്ഥം ബ്യതിരേകമുഖേന ദസ്സേതും ‘‘അഭിണ്ഹം അസന്നിപതന്താ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ആകുലാതി ഖുഭിതാ ന പസന്നാ. ഭിജ്ജിത്വാതി വഗ്ഗബന്ധതോ വിഭജ്ജ വിസും വിസും ഹുത്വാ.

സന്നിപാതഭേരിയാതി സന്നിപാതാരോചനഭേരിയാ. അദ്ധഭുത്താ വാതി സാമിഭുത്താ വാ. ഓസീദമാനേതി ഹായമാനേ.

സുങ്കന്തി ഭണ്ഡം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തേഹി പബ്ബതഖണ്ഡനാദിതിത്ഥഗാമദ്വാരാദീസു രാജപുരിസാനം ദാതബ്ബഭാഗം. ബലിന്തി നിപ്ഫന്നസസ്സാദിതോ ഛഭാഗം സത്തഭാഗന്തിആദിനാ ലദ്ധബ്ബകരം. ദണ്ഡന്തി ദസവീസതികഹാപണാദികം അപരാധാനുരൂപം ഗഹേതബ്ബധനദണ്ഡം. വജ്ജിധമ്മന്തി വജ്ജിരാജധമ്മം. ഇദാനി അപഞ്ഞത്തപഞ്ഞാപനാദീസു തപ്പടിക്ഖേപേ ച ആദീനവാനിസംസേ ച വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘തേസ’’ന്തിആദി വുത്തം. പാരിചരിയക്ഖമാതി ഉപട്ഠാനക്ഖമാ. പോരാണം വജ്ജിധമ്മന്തി ഏത്ഥ പുബ്ബേ കിര വജ്ജിരാജാനോ ‘‘അയം ചോരോ’’തി ആനേത്വാ ദസ്സിതേ ‘‘ഗണ്ഹഥ നം ചോര’’ന്തി അവത്വാ വിനിച്ഛയമഹാമത്താനം ദേന്തി. തേ വിനിച്ഛിനിത്വാ സചേ അചോരോ ഹോതി, വിസ്സജ്ജേന്തി. സചേ ചോരോ, അത്തനാ കിഞ്ചി അകത്വാ വോഹാരികാനം ദേന്തി, തേപി വിനിച്ഛിനിത്വാ അചോരോ ചേ, വിസ്സജ്ജേന്തി. ചോരോ ചേ, സുത്തധരാനം ദേന്തി. തേപി വിനിച്ഛിനിത്വാ അചോരോ ചേ, വിസ്സജ്ജേന്തി. ചോരോ ചേ, അട്ടകുലികാനം ദേന്തി, തേപി തഥേവ കത്വാ സേനാപതിസ്സ, സേനാപതി ഉപരാജസ്സ, ഉപരാജാ രഞ്ഞോ. രാജാ വിനിച്ഛിനിത്വാ സചേ അചോരോ ഹോതി, വിസ്സജ്ജേതി. സചേ പന ചോരോ ഹോതി, പവേണിപണ്ണകം വാചാപേതി. തത്ഥ ‘‘യേന ഇദം നാമ കതം, തസ്സ അയം നാമദണ്ഡോ’’തി ലിഖിതം. രാജാ തസ്സ കിരിയം തേന സമാനേത്വാ തദനുച്ഛവികം ദണ്ഡം കരോതി. ഇതി ഏതം പോരാണം വജ്ജിധമ്മം സമാദായ വത്തന്താനം മനുസ്സാ ന ഉജ്ഝായന്തി. പരമ്പരാഗതേസു അട്ടകുലേസു ജാതാ അഗതിഗമനവിരതാ അട്ടമഹല്ലകപുരിസാ അട്ടകുലികാ.

സക്കാരന്തി ഉപകാരം. ഗരുഭാവം പച്ചുപട്ഠപേത്വാതി ‘‘ഇമേ അമ്ഹാകം ഗരുനോ’’തി തത്ഥ ഗരുഭാവം പടി പടി ഉപട്ഠപേത്വാ. മാനേസ്സന്തീതി സമ്മാനേസ്സന്തി. തം പന സമ്മാനനം തേസു നേസം അത്തമനതാപുബ്ബകന്തി ആഹ ‘‘മനേന പിയായിസ്സന്തീ’’തി. നിപച്ചകാരം പണിപാതം. ദസ്സേന്തീതി ഗരുചിത്തഭാരം ദസ്സേന്തി. സന്ധാനേതുന്തി സമ്ബന്ധം അവിച്ഛിന്നം കത്വാ ഘടേതും.

പസയ്ഹകാരസ്സാതി ബലക്കാരസ്സ. കാമം വുദ്ധിയാ പൂജനീയതായ ‘‘വുദ്ധിഹാനിയോ’’തി വുത്തം, അത്ഥോ പന വുത്താനുക്കമേനേവ യോജേതബ്ബോ. പാളിയം വാ യസ്മാ ‘‘വുദ്ധിയേവ പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ തദനുക്കമേന ‘‘വുദ്ധിഹാനിയോ’’തി വുത്തം.

വിപച്ചിതും അലദ്ധോകാസേ പാപകമ്മേ, തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേ വാ അനവസരോവ ദേവസോപസഗ്ഗോ. തസ്മിം പന ലദ്ധോകാസേ സിയാ ദേവതോപസഗ്ഗസ്സ അവസരോതി ആഹ ‘‘അനുപ്പന്നം…പേ… വഡ്ഢേന്തീ’’തി. ഏതേനേവ അനുപ്പന്നം സുഖന്തി ഏത്ഥാപി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ബലകായസ്സ ദിഗുണതിഗുണതാദസ്സനം പടിഭയഭാവദസ്സനന്തി ഏവമാദിനാ ദേവതാനം സങ്ഗാമസീസേ സഹായതാ വേദിതബ്ബാ.

അനിച്ഛിതന്തി അനിട്ഠം. ആവരണതോതി നിസേധനതോ. ധമ്മതോ അനപേതാ ധമ്മിയാതി ഇധ ‘‘ധമ്മികാ’’തി വുത്താ. മിഗസൂകരാദിഘാതായ സുനഖാദീനം കഡ്ഢിത്വാ വനചരണം വാജോ, തത്ഥ നിയുത്താ, തേ വാ വാജേന്തീതി വാജികാ, മിഗവധചാരിനോ.

സാരന്ദദസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. വസ്സകാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൨. ദുതിയേ അഭിയാതുകാമോതി ഏത്ഥ അഭി-സദ്ദോ അഭിഭവനത്ഥോ ‘‘അനഭിവിദിതു’’ന്തിആദീസു വിയാതി ആഹ ‘‘അഭിഭവനത്ഥായ യാതുകാമോ’’തി. വജ്ജിരാജാനോതി ‘‘വജ്ജേതബ്ബാ ഇമേ’’തി ആദിതോ പവത്തം വചനം ഉപാദായ വജ്ജീതി ലദ്ധനാമാ രാജാനോ, വജ്ജിരട്ഠസ്സ വാ രാജാനോ വജ്ജിരാജാനോ. രട്ഠസ്സ പന വജ്ജിസമഞ്ഞാ തന്നിവാസിരാജകുമാരവസേന വേദിതബ്ബാ. രാജിദ്ധിയാതി രാജഭാവാനുഗതേന പഭാവേന. സോ പന പഭാവോ നേസം ഗണരാജാനം മിഥോ സാമഗ്ഗിയാ ലോകേ പാകടോ. ചിരട്ഠായീ ച അഹോസീതി ‘‘സമഗ്ഗഭാവം കഥേതീ’’തി വുത്തം. അനു അനു തംസമങ്ഗിനോ ഭാവേതി വഡ്ഢേതീതി അനുഭാവോ, അനുഭാവോ ഏവ ആനുഭാവോ, പതാപോ. സോ പന നേസം പതാപോ ഹത്ഥിഅസ്സാദിവാഹനസമ്പത്തിയാ തത്ഥ ച സുഭിക്ഖിതഭാവേന ലോകേ പാകടോ ജാതോതി ‘‘ഏതേന…പേ… കഥേതീ’’തി വുത്തം. താളച്ഛിഗ്ഗളേനാതി കുഞ്ചികാഛിദ്ദേന. അസനന്തി സരം. അതിപാതയിസ്സന്തീതി അതിക്കാമേന്തി. പോങ്ഖാനുപോങ്ഖന്തി പോങ്ഖസ്സ അനുപോങ്ഖം, പുരിമസരസ്സ പോങ്ഖപദാനുഗതപോങ്ഖം ഇതരം സരം കത്വാതി അത്ഥോ. അവിരാധിതന്തി അവിരജ്ഝിതം. ഉച്ഛിന്ദിസ്സാമീതി ഉമ്മൂലനവസേന കുലസന്തതിം ഛിന്ദിസ്സാമി. അയനം വഡ്ഢനം അയോ, തപ്പടിപക്ഖേന അനയോതി ആഹ ‘‘അവഡ്ഢി’’ന്തി. ഞാതീനം ബ്യസനം വിനാസോ ഞാതിബ്യസനം.

ഗങ്ഗായാതി ഗങ്ഗാസമീപേ. പട്ടനഗാമന്തി സകടപട്ടനഗാമം. തത്രാതി തസ്മിം പട്ടനേ. ബലവാഘാതജാതോതി ഉപ്പന്നബലവകോധോ. മേതി മയ്ഹം. ഗതേനാതി ഗമനേന. സീതം വാ ഉണ്ഹം വാ നത്ഥി തായ വേലായ. അഭിമുഖം യുദ്ധേനാതി അഭിമുഖം ഉജുകമേവ സങ്ഗാമകരണേന. ഉപലാപനം സാമം ദാനഞ്ചാതി ദസ്സേതും ‘‘അല’’ന്തിആദി വുത്തം. ഭേദോപി ഇധ ഉപായോ ഏവാതി വുത്തം ‘‘അഞ്ഞത്ര മിഥുഭേദാ’’തി. യുദ്ധസ്സ പന അനുപായതാ പഗേവ പകാസിതാ. ഇദന്തി ‘‘അഞ്ഞത്ര ഉപലാപനായ അഞ്ഞത്ര മിഥുഭേദാ’’തി ഇദം വചനം. കഥായ നയം ലഭിത്വാതി ‘‘യാവകീവഞ്ച …പേ… പരിഹാനീ’’തി ഇമായ ഭഗവതോ കഥായ ഉപായം ലഭിത്വാ. അനുകമ്പായാതി വജ്ജിരാജേസു അനുഗ്ഗഹേന.

രാജാപി തമേവ പേസേത്വാ സബ്ബേ…പേ… പാപേസീതി രാജാ തം അത്തനോ സന്തികം ആഗതം ‘‘കിം, ആചരിയ, ഭഗവാ അവചാ’’തി പുച്ഛി. സോ ‘‘യഥാ ഭോ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ വചനം ന സക്കാ വജ്ജീ കേനചി ഗഹേതും, അപിച ഉപലാപനായ വാ മിഥുഭേദേന വാ സക്കാ’’തി ആഹ. തതോ നം രാജാ ‘‘ഉപലാപനായ അമ്ഹാകം ഹത്ഥിഅസ്സാദയോ നസ്സിസ്സന്തി, ഭേദേനേവ തേ ഗഹേസ്സാമി, കിം കരോമാ’’തി പുച്ഛി. തേന ഹി, മഹാരാജ, തുമ്ഹേ വജ്ജീ ആരബ്ഭ പരിസതി കഥം സമുട്ഠാപേഥ, തതോ അഹം ‘‘കിം തേ, മഹാരാജ, തേഹി, അത്തനോ സന്തകേന കസിവണിജ്ജാദീനി കത്വാ ജീവന്തു ഏതേ രാജാനോ’’തി വത്വാ പക്കമിസ്സാമി. തതോ തുമ്ഹേ ‘‘കിം നു, ഭോ, ഏസ ബ്രാഹ്മണോ വജ്ജീ ആരബ്ഭ പവത്തം കഥം പടിബാഹതീ’’തി വദേയ്യാഥ. ദിവസഭാഗേ ചാഹം തേസം പണ്ണാകാരം പേസേസ്സാമി, തമ്പി ഗാഹാപേത്വാ തുമ്ഹേപി മമ ദോസം ആരോപേത്വാ ബന്ധനതാളനാദീനി അകത്വാവ കേവലം ഖുരമുണ്ഡം മം കത്വാ നഗരാ നീഹരാപേഥ, അഥാഹം ‘‘മയാ തേ നഗരേ പാകാരോ പരിഖാ ച കാരിതാ, അഹം ഥിരദുബ്ബലട്ഠാനഞ്ച ഉത്താനഗമ്ഭീരട്ഠാനഞ്ച ജാനാമി, ന ചിരസ്സം ദാനി തം ഉജും കരിസ്സാമീ’’തി വക്ഖാമി. തം സുത്വാ തുമ്ഹേ ‘‘ഗച്ഛതൂ’’തി വദേയ്യാഥാതി. രാജാ സബ്ബം അകാസി.

ലിച്ഛവീ തസ്സ നിക്ഖമനം സുത്വാ ‘‘സഠോ ബ്രാഹ്മണോ, മാ തസ്സ ഗങ്ഗം ഉത്താരേതും അദത്ഥാ’’തി ആഹംസു. തത്ര ഏകച്ചേഹി ‘‘അമ്ഹേ ആരബ്ഭ കഥിതത്താ കിര സോ ഏവം കരോതീ’’തി വുത്തേ ‘‘തേന ഹി ഭണേ ഏതൂ’’തി വദിംസു. സോ ഗന്ത്വാ ലിച്ഛവീ ദിസ്വാ ‘‘കിമാഗതത്ഥാ’’തി പുച്ഛിതോ തം പവത്തിം ആരോചേസി. ലിച്ഛവിനോ ‘‘അപ്പമത്തകേന നാമ ഏവം ഗരും ദണ്ഡം കാതും ന യുത്ത’’ന്തി വത്വാ ‘‘കിം തേ തത്ര ഠാനന്തര’’ന്തി പുച്ഛിംസു. വിനിച്ഛയമഹാമച്ചോഹമസ്മീതി. തദേവ തേ ഠാനന്തരം ഹോതൂതി. സോ സുട്ഠുതരം വിനിച്ഛയം കരോതി. രാജകുമാരാ തസ്സ സന്തികേ സിപ്പം ഉഗ്ഗണ്ഹന്തി. സോ പതിട്ഠിതഗുണോ ഹുത്വാ ഏകദിവസം ഏകം ലിച്ഛവിം ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം ഗന്ത്വാ ‘‘ദാരകാ കസന്തീ’’തി പുച്ഛി. ആമ, കസന്തി. ദ്വേ ഗോണേ യോജേത്വാതി. ആമ, ദ്വേ ഗോണേ യോജേത്വാതി. ഏത്തകം വത്വാ നിവത്തോ. തതോ തമഞ്ഞോ ‘‘കിം ആചരിയോ ആഹാ’’തി പുച്ഛിത്വാ തേന വുത്തം – അസദ്ദഹന്തോ ‘‘ന മേസോ യഥാഭൂതം കഥേതീ’’തി തേന സദ്ധിം ഭിജ്ജി.

ബ്രാഹ്മണോ അപരമ്പി ഏകദിവസം ഏകം ലിച്ഛവിം ഏകമന്തം നേത്വാ ‘‘കേന ബ്യഞ്ജനേന ഭുത്തോസീ’’തി പുച്ഛിത്വാ നിവത്തോ. തമ്പി അഞ്ഞോ പുച്ഛിത്വാ അസദ്ദഹന്തോ തഥേവ ഭിജ്ജി. ബ്രാഹ്മണോ അപരമ്പി ദിവസം ഏകം ലിച്ഛവിം ഏകമന്തം നേത്വാ ‘‘അതിദുഗ്ഗതോസി കിരാ’’തി പുച്ഛി. കോ ഏവമാഹാതി. അസുകോ നാമ ലിച്ഛവീതി. അപരമ്പി ഏകമന്തം നേത്വാ ‘‘ത്വം കിര ഭീരുജാതികോ’’തി പുച്ഛി. കോ ഏവമാഹാതി? അസുകോ നാമ ലിച്ഛവീതി. ഏവം അഞ്ഞേന അകഥിതമേവ അഞ്ഞസ്സ കഥേന്തോ തീഹി സംവച്ഛരേഹി തേ രാജാനോ അഞ്ഞമഞ്ഞം ഭിന്ദിത്വാ യഥാ ദ്വേ ഏകമഗ്ഗേന ന ഗച്ഛന്തി, തഥാ കത്വാ സന്നിപാതഭേരിം ചരാപേസി. ലിച്ഛവിനോ ‘‘ഇസ്സരാ സന്നിപതന്തു, സൂരാ സന്നിപതന്തൂ’’തി വത്വാ ന സന്നിപതിംസു. ബ്രാഹ്മണോ ‘‘അയം ദാനി കാലോ, സീഘം ആഗച്ഛതൂ’’തി രഞ്ഞോ സാസനം പേസേതി. രാജാ സുത്വാവ ബലഭേരിം ചരാപേത്വാ നിക്ഖമി. വേസാലികാ സുത്വാ ‘‘രഞ്ഞോ ഗങ്ഗം ഉത്തരിതും ന ദസ്സാമാ’’തി ഭേരിം ചരാപേസും. തേ സുത്വാ ‘‘ഗച്ഛന്തു സൂരരാജാനോ’’തിആദീനി വത്വാ ന സന്നിപതിംസു. ‘‘നഗരപ്പവേസനം ന ദസ്സാമ, ദ്വാരാനി പിദഹിസ്സാമാ’’തി ഭേരിം ചരാപേസും. ഏകോപി ന സന്നിപതി. യഥാവിവടേഹി ദ്വാരേഹി പവിസിത്വാ സബ്ബേ അനയബ്യസനം പാപേത്വാ ഗതോ. തം സന്ധായേതം വുത്തം – ‘‘രാജാപി തമേവ പേസേത്വാ സബ്ബേപി ഭിന്ദിത്വാ ഗന്ത്വാ അനയബ്യസനം പാപേസീ’’തി.

വസ്സകാരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. പഠമസത്തകസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. തതിയേ അപരിഹാനായ ഹിതാതി അപരിഹാനിയാ (ദീ. നി. ടീ. ൨.൧൩൬), ന പരിഹായന്തി ഏതേഹീതി വാ അപരിഹാനിയാ. ഏവം സങ്ഖേപതോ വുത്തമത്ഥം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇധാപി ചാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ തതോതിആദി ദിസാസു ആഗതസാസനേ വുത്തവചനം വുത്തകഥനം. വിഹാരസീമാ ആകുലാ യസ്മാ, തസ്മാ ഉപോസഥപവാരണാ ഠിതാ. ഓലീയമാനകോതി പാളിതോ അത്ഥതോ ച വിനസ്സമാനകോ. ഉക്ഖിപാപേന്താതി പഗുണഭാവകരണേന അത്ഥസംവണ്ണനാവസേന ച പഗ്ഗണ്ഹന്താ.

സാവത്ഥിയം ഭിക്ഖൂ വിയ (പാരാ. ൫൬൫) പാചിത്തിയം ദേസാപേതബ്ബോതി പഞ്ഞാപേന്താ. വജ്ജിപുത്തകാ വിയ (ചൂളവ. ൪൪൬) ദസവത്ഥുദീപനേന. തഥാ അകരോന്താതി നവം കതികവത്തം വാ സിക്ഖാപദം വാ അമദ്ദന്താ ധമ്മവിനയതോ സാസനം ദീപേന്താ ഖുദ്ദകമ്പി ച സിക്ഖാപദം അസമൂഹനന്താ. ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ വിയ ചാതി ‘‘സുണാതു മേ, ആവുസോ, സങ്ഘോ, സന്താമ്ഹാകം സിക്ഖാപദാനി ഗിഹിഗതാനി. ഗിഹിനോപി ജാനന്തി ‘ഇദം വോ സമണാനം സക്യപുത്തികാനം കപ്പതി, ഇദം വോ ന കപ്പതീ’തി. സചേപി ഹി മയം ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി സമൂഹനിസ്സാമ, ഭവിസ്സന്തി വത്താരോ ‘ധൂമകാലികം സമണേന ഗോതമേന സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, യാവിമേസം സത്ഥാ അട്ഠാസി, താവിമേ സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖിംസു. യതോ ഇമേസം സത്ഥാ പരിനിബ്ബുതോ, ന ദാനിമേ സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖന്തീ’തി. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞപേയ്യ, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദേയ്യ, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സമാദായ വത്തേയ്യാ’’തി ഇമം (ചൂളവ. ൪൪൨) തന്തിം ഠപേന്തോ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ വിയ ച.

ഥിരഭാവപ്പത്താതി സാസനേ ഥിരഭാവം അനിവത്തിതഭാവം ഉപഗതാ. ഥേരകാരകേഹീതി ഥേരഭാവസാധകേഹി സീലാദിഗുണേഹി അസേക്ഖധമ്മേഹി. ബഹൂ രത്തിയോതി പബ്ബജിതാ ഹുത്വാ ബഹൂ രത്തിയോ ജാനന്തി. സീലാദിഗുണേസു പതിട്ഠാപനമേവ സാസനേ പരിണായകതാതി ആഹ ‘‘തീസു സിക്ഖാസു പവത്തേന്തീ’’തി. ഓവാദം ന ദേന്തി അഭാജനഭാവതോ. പവേണികഥന്തി ആചരിയപരമ്പരാഭതം സമ്മാപടിപത്തിദീപനം ധമ്മകഥം. സാരഭൂതം ധമ്മപരിയായന്തി സമഥവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലസമ്പാപനേന സാസനേ സാരഭൂതം ബോജ്ഝങ്ഗകോസല്ലഅനുത്തരസീതിഭാവ- (അ. നി. ൬.൮൫) അധിചിത്തസുത്താദിധമ്മതന്തിം. ആദികം ഓവാദന്തി ആദി-സദ്ദേന ‘‘ഏവം തേ ആലോകേതബ്ബം, ഏവം തേ വിലോകേതബ്ബം, ഏവം തേ സമിഞ്ജിതബ്ബം, ഏവം തേ പസാരേതബ്ബം, ഏവം തേ സങ്ഘാടിപത്തചീവരം ധാരേതബ്ബ’’ന്തി ഓവാദം സങ്ഗണ്ഹാതി.

പുനബ്ഭവദാനം പുനബ്ഭവോ ഉത്തരപദലോപേന. ഇതരേതി യേ ന പച്ചയവസികാ ന ആമിസചക്ഖുകാ, തേ ന ഗച്ഛന്തി തണ്ഹായ വസം.

ആരഞ്ഞകേസൂതി അരഞ്ഞഭാഗേസു അരഞ്ഞപരിയാപന്നേസു. നനു യത്ഥ കത്ഥചിപി തണ്ഹാ സാവജ്ജാ ഏവാതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘ഗാമന്തസേനാസനേസു ഹീ’’തിആദി. തേന ‘‘അനുത്തരേസു വിമോക്ഖേസു പിഹം ഉപട്ഠാപയതോ’’തി ഏത്ഥ വുത്തപിഹാദയോ പിയ ആരഞ്ഞകസേനാസനേസു സാലയതാ സേവിതബ്ബപക്ഖികാ ഏവാതി ദസ്സേതി.

അത്തനാവാതി സയമേവ. തേന പരേഹി അനുസ്സാഹിതാനം സരസേനേവ അനാഗതാനം പേസലാനം ഭിക്ഖൂനം ആഗമനം, ആഗതാനഞ്ച ഫാസുവിഹാരം പച്ചാസീസന്തീതി ദസ്സേതി. ഇമിനാവ നീഹാരേനാതി ഇമായ പടിപത്തിയാ. അഗ്ഗഹിതധമ്മഗ്ഗഹണന്തി അഗ്ഗഹിതസ്സ പരിയത്തിധമ്മസ്സ ഉഗ്ഗഹണം. ഗഹിതസജ്ഝായകരണന്തി ഉഗ്ഗഹിതസ്സ സുട്ഠു അത്ഥചിന്തനം. ചിന്തരത്ഥോ ഹി അയം സജ്ഝായസദ്ദോ. ഏന്തീതി ഉപഗച്ഛന്തി. നിസീദന്തി ആസനപഞ്ഞാപനാദിനാ.

പഠമസത്തകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪-൬. ദുതിയസത്തകസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൪-൨൬. ചതുത്ഥേ കരോന്തോയേവാതി യഥാവുത്തം തിരച്ഛാനകഥം കഥേന്തോയേവ. അതിരച്ഛാനകഥാഭാവേപി തസ്സ തത്ഥ തപ്പരഭാവദസ്സനത്ഥം അവധാരണവചനം. പരിയന്തകാരീതി സപരിയന്തം കത്വാ വത്താ. ‘‘പരിയന്തവതിം വാചം ഭാസിതാ’’തി (ദീ. നി. ൧.൯, ൧൯൪) ഹി വുത്തം. അപ്പഭസ്സോവാതി പരിമിതകഥോയേവ ഏകന്തേന കഥേതബ്ബസ്സേവ കഥനതോ. സമാപത്തിസമാപജ്ജനം അരിയോ തുണ്ഹീഭാവോ. നിദ്ദായതിയേവാതി നിദ്ദോക്കമനേ അനാദീനവദസ്സീ നിദ്ദായതിയേവ, ഇരിയാപഥപരിവത്തനാദിനാ ന നം വിനോദേതി. ഏവം സംസട്ഠോവാതി വുത്തനയേന ഗണസങ്ഗണികായ സംസട്ഠോ ഏവ വിഹരതി. ദുസ്സീലാ പാപിച്ഛാ നാമാതി സയം നിസ്സീലാ അസന്തഗുണസമ്ഭാവനിച്ഛായ സമന്നാഗതത്താ പാപാ ലാമകാ ഇച്ഛാ ഏതേസന്തി പാപിച്ഛാ. പാപപുഗ്ഗലേഹി മിത്തികരണതോ പാപമിത്താ. തേഹി സദാ സഹപവത്തനേന പാപസഹായാ. തത്ഥ നിന്നതാദിനാ തദധിമുത്തതായ പാപസമ്പവങ്കാ. പഞ്ചമാദീനി ഉത്താനത്ഥാനിയേവ.

ദുതിയസത്തകസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭-൧൧. സഞ്ഞാസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൭-൩൧. സത്തമേ അനിച്ചാതി അനുപസ്സതി ഏതായാതി അനിച്ചാനുപസ്സനാ. തഥാപവത്തവിപസ്സനാ പന യസ്മാ അത്തനാ സഹഗതസഞ്ഞായ ഭാവിതായ ഭാവിതാ ഏവ ഹോതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘അനിച്ചാനുപസ്സനാദീഹി സഹഗതസഞ്ഞാ’’തി. ഇമാ സത്ത ലോകിയവിപസ്സനാപി ഹോന്തി ‘‘അനിച്ച’’ന്തിആദിനാ പവത്തനതോ. ‘‘ഏതം സന്തം ഏതം പണീതം യദിദം സബ്ബസങ്ഖാരസമഥോ’’തി ആഗതവസേന പനേത്ഥ ദ്വേ ലോകുത്തരാ ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാ. ‘‘വിരാഗോ നിരോധോ’’തി ഹി തത്ഥ നിബ്ബാനം വുത്തന്തി ഇധ വിരാഗസഞ്ഞാ, താ വുത്തസഞ്ഞാ നിബ്ബാനാരമ്മണാപി സിയും. സേസമേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. അട്ഠമാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

സഞ്ഞാസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വജ്ജിസത്തകവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.