(൧൧) ൧. ഫാസുവിഹാരവഗ്ഗോ

൧-൪. സാരജ്ജസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൦൧-൪. തതിയസ്സ പഠമേ നത്ഥി വത്തബ്ബം. ദുതിയേ പിണ്ഡപാതാദിഅത്ഥായ ഉപസങ്കമിതും യുത്തട്ഠാനം ഗോചരോ, വേസിയാ ഗോചരോ അസ്സാതി വേസിയാഗോചരോ, മിത്തസന്ഥവവസേന ഉപസങ്കമിതബ്ബട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. വേസിയാ നാമ രൂപൂപജീവിനിയോ, താ മിത്തസന്ഥവവസേന ന ഉപസങ്കമിതബ്ബാ സമണഭാവസ്സ അന്തരായകരത്താ, പരിസുദ്ധാസയസ്സപി ഗരഹാഹേതുതോ, തസ്മാ ദക്ഖിണാദാനവസേന സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ ഉപസങ്കമിതബ്ബം. വിധവാ വുച്ചന്തി മതപതികാ, പവുത്ഥപതികാ വാ. ഥുല്ലകുമാരിയോതി മഹല്ലികാ അനിവിദ്ധാ കുമാരിയോ. പണ്ഡകാതി നപുംസകാ. തേ ഹി ഉസ്സന്നകിലേസാ അവൂപസന്തപരിളാഹാ ലോകാമിസനിസ്സിതകഥാബഹുലാ, തസ്മാ ന ഉപസങ്കമിതബ്ബാ. ഭിക്ഖുനിയോ നാമ ഉസ്സന്നബ്രഹ്മചരിയാ. തഥാ ഭിക്ഖൂപി. അഞ്ഞമഞ്ഞം വിസഭാഗവത്ഥുഭാവതോ സന്ഥവവസേന ഉപസങ്കമനേ കതിപാഹേനേവ ബ്രഹ്മചരിയന്തരായോ സിയാ, തസ്മാ ന ഉപസങ്കമിതബ്ബാ, ഗിലാനപുച്ഛനാദിവസേന ഉപസങ്കമനേ സതോകാരിനാ ഭവിതബ്ബം. തതിയചതുത്ഥാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

സാരജ്ജസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഫാസുവിഹാരസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൫. പഞ്ചമേ മേത്താ ഏതസ്സ അത്ഥീതി മേത്തം, തംസമുട്ഠാനം കായകമ്മം മേത്തം കായകമ്മം. ഏസ നയോ സേസദ്വയേപി. ആവീതി പകാസനം. പകാസഭാവോ ചേത്ഥ യം ഉദ്ദിസ്സ തം കായകമ്മം കരീയതി, തസ്സ സമ്മുഖഭാവതോതി ആഹ ‘‘സമ്മുഖാ’’തി. രഹോതി അപ്പകാസം. അപ്പകാസതാ ച യം ഉദ്ദിസ്സ തം കായകമ്മം കരീയതി, തസ്സ അപച്ചക്ഖഭാവതോതി ആഹ ‘‘പരമ്മുഖാ’’തി. ഇമാനി മേത്തകായകമ്മാദീനി ഭിക്ഖൂനം വസേന ആഗതാനി തേസം സേട്ഠപരിസഭാവതോ, ഗിഹീസുപി ലബ്ഭന്തിയേവ. ഭിക്ഖൂനഞ്ഹി മേത്തചിത്തേന ആഭിസമാചാരികപൂരണം മേത്തം കായകമ്മം നാമ. ഗിഹീനം ചേതിയവന്ദനത്ഥായ ബോധിവന്ദനത്ഥായ സങ്ഘനിമന്തനത്ഥായ ഗമനം ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ പച്ചുഗ്ഗമനം പത്തപ്പടിഗ്ഗഹണം ആസനപഞ്ഞാപനം അനുഗമനന്തി ഏവമാദികം മേത്തം കായകമ്മം നാമ. ഭിക്ഖൂനം മേത്തചിത്തേന ആചാരപഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപനം കമ്മട്ഠാനകഥനം ധമ്മദേസനാ തേപിടകമ്പി ബുദ്ധവചനം മേത്തം വചീകമ്മം നാമ. ഗിഹീനം ‘‘ചേതിയവന്ദനായ ഗച്ഛാമ, ബോധിവന്ദനായ ഗച്ഛാമ, ധമ്മസ്സവനം കരിസ്സാമ, ദീപമാലം പുപ്ഫപൂജം കരിസ്സാമ, തീണി സുചരിതാനി സമാദായ വത്തിസ്സാമ, സലാകഭത്താദീനി ദസ്സാമ, വസ്സാവാസികം ദസ്സാമ, അജ്ജ സങ്ഘസ്സ ചത്താരോ പച്ചയേ ദസ്സാമ, സങ്ഘം നിമന്തേത്വാ ഖാദനീയാദീനി സംവിദഹഥ, ആസനാനി പഞ്ഞപേഥ, പാനീയം ഉപട്ഠപേഥ, സങ്ഘം പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ ആനേഥ, പഞ്ഞത്താസനേ നിസീദാപേഥ, ഛന്ദജാതാ ഉസ്സാഹജാതാ വേയ്യാവച്ചം കരോഥാ’’തിആദികഥനകാലേ മേത്തം വചീകമ്മം നാമ. ഭിക്ഖൂനം പാതോവ ഉട്ഠായ സരീരപ്പടിജഗ്ഗനം കത്വാ ചേതിയങ്ഗണം ഗന്ത്വാ വത്താദീനി കത്വാ വിവിത്തസേനാസനേ നിസീദിത്വാ ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂ സുഖീ ഹോന്തു അവേരാ അബ്യാപജ്ജാ’’തി ചിന്തനം മേത്തം മനോകമ്മം നാമ, ഗിഹീനം ‘‘അയ്യാ സുഖീ ഹോന്തു അവേരാ അബ്യാപജ്ജാ’’തി ചിന്തനം മേത്തം മനോകമ്മം നാമ.

തത്ഥ നവകാനം ചീവരകമ്മാദീസു സഹായഭാവഗമനം സമ്മുഖാ കായകമ്മം നാമ, ഥേരാനം പന പാദധോവനസിഞ്ചനബീജനദാനാദിഭേദമ്പി സബ്ബം സാമീചികമ്മം സമ്മുഖാ കായകമ്മം നാമ, ഉഭയേഹിപി ദുന്നിക്ഖിത്താനം ദാരുഭണ്ഡാദീനം തേസു അവഞ്ഞം അകത്വാ അത്തനാ ദുന്നിക്ഖിത്താനം വിയ പടിസാമനം പരമ്മുഖാ മേത്തം കായകമ്മം നാമ. ‘‘ദേവത്ഥേരോ തിസ്സത്ഥേരോ’’തി വുത്തം ഏവം പഗ്ഗയ്ഹവചനം സമ്മുഖാ മേത്തം വചീകമ്മം നാമ, വിഹാരേ അസന്തം പന പടിപുച്ഛന്തസ്സ ‘‘കുഹിം അമ്ഹാകം ദേവത്ഥേരോ, കുഹിം അമ്ഹാകം തിസ്സത്ഥേരോ, കദാ നു ഖോ ആഗമിസ്സതീ’’തി ഏവം പിയവചനം പരമ്മുഖാ മേത്തം വചീകമ്മം നാമ. മേത്താസിനേഹസിനിദ്ധാനി പന നയനാനി ഉമ്മീലേത്വാ പസന്നേന മുഖേന ഓലോകനം സമ്മുഖാ മേത്തം മനോകമ്മം നാമ, ‘‘ദേവത്ഥേരോ തിസ്സത്ഥേരോ അരോഗോ ഹോതു അബ്യാപജ്ജോ’’തി സമന്നാഹരണം പരമ്മുഖാ മേത്തം മനോകമ്മം നാമ. കാമഞ്ചേത്ഥ മേത്താസിനേഹസിനിദ്ധാനം നയനാനം ഉമ്മീലനം, പസന്നേന മുഖേന ഓലോകനഞ്ച മേത്തം കായകമ്മമേവ. യസ്സ പന ചിത്തസ്സ വസേന നയനാനം മേത്താസിനേഹസിനിദ്ധതാ, മുഖസ്സ ച പസന്നതാ, തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘മേത്തം മനോകമ്മം നാമാ’’തി. സമാധിസംവത്തനപ്പയോജനാനി സമാധിസംവത്തനികാനി.

സമാനസീലതം ഗതോതി തേസു തേസു ദിസാഭാഗേസു വിഹരന്തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സമാനസീലതം ഗതോ. യായന്തി യാ അയം മയ്ഹഞ്ചേവ തുമ്ഹാകഞ്ച പച്ചക്ഖഭൂതാ. ദിട്ഠീതി സമ്മാദിട്ഠി. അരിയാതി നിദ്ദോസാ. നിയ്യാതീതി വട്ടദുക്ഖതോ നിസ്സരതി നിഗ്ഗച്ഛതി. സയം നിയ്യന്തീയേവ ഹി തംസമങ്ഗിപുഗ്ഗലം വട്ടദുക്ഖതോ നിയ്യാപേതീതി വുച്ചതി. യാ സത്ഥു അനുസിട്ഠി, തം കരോതീതി തക്കരോ, തസ്സ, യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജകസ്സാതി അത്ഥോ. ദുക്ഖക്ഖയായാതി സബ്ബദുക്ഖക്ഖയത്ഥം. ദിട്ഠിസാമഞ്ഞഗതോതി സമാനദിട്ഠിഭാവം ഉപഗതോ.

ഫാസുവിഹാരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬-൧൦. ആനന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൦൬-൧൧൦. ഛട്ഠേ അധിസീലേതി നിമിത്തത്ഥേ ഭുമ്മം, സീലനിമിത്തം ന ഉപവദതി ന നിന്ദതീതി അത്ഥോ. അത്തനി കമ്മേ ച അനു അനു പേക്ഖതി സീലേനാതി അത്താനുപേക്ഖീ. സത്തമാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

ആനന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഫാസുവിഹാരവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.