൪. കാളകാരാമസുത്തവണ്ണനാ

൨൪. ചതുത്ഥേ ബാള്ഹം ഖോ നേ പസംസസീതി നേ സമണേ ബാള്ഹം കത്വാ പസംസസി വണ്ണയസി. കീദിസം സീലം ഏതേസന്തി കിംസീലാ. കോ സമാചാരോ ഏതേസന്തി കിംസമാചാരാ. ഗുണമഗ്ഗസണ്ഠിതാതി ഗുണഗ്ഗസണ്ഠിതാ. മ-കാരോ പദസന്ധികരോ, അഗ്ഗഗുണേ പതിട്ഠിതാതി വുത്തം ഹോതി. സന്തിന്ദ്രിയാ സന്തമാനസാ, ‘‘സന്തം തേസം ഗതം ഠിത’’ന്തിപി പഠന്തി. ഏകകിയാതി ഏകകാ, ചതൂസു ഇരിയാപഥേസു ഏകകാ ഹുത്വാ വിഹരന്തീതി അധിപ്പായോ. തേനേവാഹ ‘‘അദുതിയാ’’തി. താദിസാ സമണാ മമാതീതി ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ. തേന –

‘‘കായകമ്മം സുചി നേസം, വാചാകമ്മം അനാവിലം;

മനോകമ്മം സുവിസുദ്ധം, താദിസാ സമണാ മമ.

‘‘വിമലാ സങ്ഖമുത്താഭാ, സുദ്ധാ അന്തരബാഹിരാ;

പുണ്ണാ സുദ്ധേഹി ധമ്മേഹി, താദിസാ സമണാ മമ.

‘‘ലാഭേന ഉന്നതോ ലോകോ, അലാഭേന ച ഓനതോ;

ലാഭാലാഭേന ഏകട്ഠാ, താദിസാ സമണാ മമ.

‘‘യസേന ഉന്നതോ ലോകോ, അയസേന ച ഓനതോ;

യസായസേന ഏകട്ഠാ, താദിസാ സമണാ മമ.

‘‘പസംസായുന്നതോ ലോകോ, നിന്ദായപി ച ഓനതോ;

സമാ നിന്ദാപസംസാസു, താദിസാ സമണാ മമ.

‘‘സുഖേന ഉന്നതോ ലോകോ, ദുക്ഖേനപി ച ഓനതോ;

അകമ്പാ സുഖദുക്ഖേസു, താദിസാ സമണാ മമാ’’തി. (ധ. പ. അട്ഠ. ൨.൩൦൩ ചൂളസുഭദ്ദാവത്ഥു) –

ഏവമാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി.

‘‘ദൂരേ സന്തോ’’തിആദിഗാഥായ അയമത്ഥോ. സന്തോതി രാഗാദീനം സന്തതായ ബുദ്ധാദയോ സന്തോ നാമ, ഇധ പന പുബ്ബബുദ്ധേസു കതാധികാരാ ഉസ്സന്നകുസലമൂലാ ഭാവിതഭാവനാ സത്താ സന്തോതി അധിപ്പേതാ. പകാസന്തീതി ദൂരേ ഠിതാപി ബുദ്ധാനം ഞാണപഥം ആഗച്ഛന്താ പാകടാ ഹോന്തി. ഹിമവന്തോവാതി യഥാ തിയോജനസഹസ്സവിത്ഥതോ പഞ്ചയോജനസതുബ്ബേധോ ചതുരാസീതിയാ കൂടസഹസ്സേഹി പടിമണ്ഡിതോ ഹിമവന്തപബ്ബതോ ദൂരേ ഠിതാനമ്പി അഭിമുഖേ ഠിതോ വിയ പകാസതി, ഏവം പകാസന്തീതി അത്ഥോ. അസന്തേത്ഥ ന ദിസ്സന്തീതി ലാഭഗരുകാ, വിത്ഥിണ്ണപരലോകാ, ആമിസചക്ഖുകാ, ജീവികത്ഥായ പബ്ബജിതാ, ബാലപുഗ്ഗലാ അസന്തോ നാമ. തേ ഏത്ഥ ബുദ്ധാനം ദക്ഖിണസ്സ ജാണുമണ്ഡലസ്സ സന്തികേ നിസിന്നാപി ന ദിസ്സന്തി ന പഞ്ഞായന്തി. രത്തിം ഖിത്താ യഥാ സരാതി രത്തിം ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതേ അന്ധകാരേ ഖിത്താ സരാ വിയ തഥാരൂപസ്സ ഉപനിസ്സയഭൂതസ്സ പുബ്ബഹേതുനോ അഭാവേന ന പഞ്ഞായന്തീതി അത്ഥോ.

ബ്രഹ്മദേയ്യന്തി സേട്ഠദേയ്യം, യഥാ ദിന്നം ന പുന ഗഹേതബ്ബം ഹോതി നിസ്സട്ഠം പരിച്ചത്തം, ഏവം ദിന്നന്തി അത്ഥോ.

ദിട്ഠം ന മഞ്ഞതീതി ഏത്ഥ ദിട്ഠന്തി മംസചക്ഖുനാപി ദിട്ഠം, ദിബ്ബചക്ഖുനാപി ദിട്ഠം, രൂപായതനസ്സേതം അധിവചനം. യഞ്ഹി ചക്ഖുദ്വയേന കതദസ്സനകിരിയാസമാപനം, യം ചക്ഖുദ്വയം പസ്സതി അപസ്സി പസ്സിസ്സതി, സമവായേ പസ്സേയ്യ, തം സബ്ബം കാലവിസേസവചനിച്ഛായ അഭാവതോ ‘‘ദിട്ഠ’’ന്തേവ വുത്തം യഥാ ‘‘ദുദ്ധ’’ന്തി. തേനേവാഹ ‘‘ദിട്ഠം രൂപായതന’’ന്തി. ഏവരൂപാനി ഹി വചനാനീതി ‘‘ദട്ഠബ്ബം സോതബ്ബ’’ന്തിആദീനി.

ലാഭേപി താദീ, അലാഭേപി താദീതി യഥാ അലാഭകാലേ ലാഭസ്സ ലദ്ധകാലേപി തഥേവാതി താദിസോ. യസേപീതി യസേ സതിപി മഹാപരിവാരകാലേപി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

കാളകാരാമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.