൮. വേസാരജ്ജസുത്തവണ്ണനാ

൮. അട്ഠമേ ബ്യാമോഹവസേന സരണപരിയേസനം സാരജ്ജനം സാരദോ, ബ്യാമോഹഭയം. വിഗതോ സാരദോ ഏതസ്സാതി വിസാരദോ, തസ്സ ഭാവോ വേസാരജ്ജം. തം പന ഞാണസമ്പദം, പഹാനസമ്പദം, ദേസനാവിസേസസമ്പദം ഖേമഞ്ച നിസ്സായ പവത്തം ചതുബ്ബിധപച്ചവേക്ഖണഞാണം. തേനാഹ ‘‘ചതൂസു ഠാനേസൂ’’തിആദി. ഉസഭസ്സ ഇദന്തി ആസഭം, സേട്ഠട്ഠാനം. സബ്ബഞ്ഞുതപടിജാനനവസേന അഭിമുഖം ഗച്ഛന്തി, അട്ഠ വാ പരിസാ ഉപസങ്കമന്തീതി ആസഭാ, പുബ്ബബുദ്ധാ. ഇദം പനാതി ബുദ്ധാനം ഠാനം സബ്ബഞ്ഞുതമേവ വദതി. തിട്ഠമാനോവാതി അവദന്തോപി തിട്ഠമാനോവ പടിജാനാതി നാമാതി അത്ഥോ. ഉപഗച്ഛതീതി അനുജാനാതി.

അട്ഠസു പരിസാസൂതി ‘‘അഭിജാനാമി ഖോ പനാഹം, സാരിപുത്ത, അനേകസതം ഖത്തിയപരിസം ഉപസങ്കമിതാ…പേ… ബ്രാഹ്മണപരിസം ഗഹപതിപരിസം, സമണപരിസം, ചാതുമഹാരാജികപരിസം, താവതിംസപരിസം, മാരപരിസം, ബ്രഹ്മപരിസം ഉപസങ്കമിതാ, തത്രപി മയാ സന്നിസിന്നപുബ്ബഞ്ചേവ സല്ലപിതപുബ്ബഞ്ച സാകച്ഛാ ച സമാപജ്ജിതപുബ്ബാ. തത്ര വത മം ‘ഭയം വാ സാരജ്ജം വാ ഓക്കമിസ്സതീ’തി നിമിത്തമേതം, സാരിപുത്ത, ന സമനുപസ്സാമീ’’തി (മ. നി. ൧.൧൫൧) ഏവം വുത്തപരിസാസു. അഭീതനാദം നദതീതി പരതോ ദസ്സിതഞാണയോഗേന വിസാരദോ അഹന്തി അഭീതനാദം നദതി. സീഹനാദസുത്തേനാതി ഖന്ധവഗ്ഗേ ആഗതേന സീഹനാദസുത്തേന.

‘‘ദേവമനുസ്സാനം ചതുചക്കം വത്തതീ’’തി (അ. നി. ൪.൩൧) സുത്തസേസേന സപ്പുരിസൂപനിസ്സയാദിഫലസമ്പത്തിപവത്തി വുത്താ, പുരിമസപ്പുരിസൂപനിസ്സയാദിഉപനിസ്സയാ പച്ഛിമസപ്പുരിസൂപനിസ്സയാദിസമ്പത്തിപവത്തി വാ വുത്താ. ആദി-സദ്ദേന തത്ഥ ച ചക്കസദ്ദസ്സ ഗഹണം വേദിതബ്ബം. വിചക്കസണ്ഠാനാ അസനി ഏവ അസനിവിചക്കം. ഉരചക്കാദീസൂതി ആദി-സദ്ദേന ആണാസമൂഹാദീസുപി ചക്കസദ്ദസ്സ പവത്തി വേദിതബ്ബാ. ‘‘സങ്ഘഭേദം കരിസ്സാമ ചക്കഭേദ’’ന്തിആദീസു (പാരാ. ൪൦൯; ചൂളവ. ൩൪൩) ഹി ആണാ ‘‘ചക്ക’’ന്തി വുത്താ. ‘‘ദേവചക്കം അസുരചക്ക’’ന്തിആദീസു സമൂഹോതി.

പടിവേധനിട്ഠത്താ അരഹത്തമഗ്ഗഞാണം പടിവേധോതി ‘‘ഫലക്ഖണേ ഉപ്പന്നം നാമാ’’തി വുത്തം. തേന പടിലദ്ധസ്സപി ദേസനാഞാണസ്സ കിച്ചനിപ്ഫത്തി പരസ്സ ബുജ്ഝനമത്തേന ഹോതീതി ‘‘അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞസ്സ സോതാപത്തി…പേ… ഫലക്ഖണേ പവത്തം നാമാ’’തി വുത്തം. തതോ പരം പന യാവ പരിനിബ്ബാനാ ദേസനാഞാണപ്പവത്തി തസ്സേവ പവത്തിതസ്സ ധമ്മചക്കസ്സ ഠാനന്തി വേദിതബ്ബം.

ദസ്സിതധമ്മേസൂതി വുത്തധമ്മേസു. വചനമത്തമേവ ഹി തേസം, ന പന ദസ്സനം താദിസസ്സേവ ധമ്മസ്സ അഭാവതോ. ഭഗവതോ ഏവ വാ ‘‘ഇമേ ധമ്മാ അനഭിസമ്ബുദ്ധോ’’തി പരസ്സ വചനവസേന ദസ്സിതധമ്മേസു. ‘‘ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ’’തിആദീസു (വിഭ. ൭൧൮-൭൨൧) വിയ ധമ്മ-സദ്ദോ ഹേതുപരിയായോതി ആഹ ‘‘സഹധമ്മേനാതി സഹേതുനാ’’തി. ഹേതൂതി ച ഉപപത്തിസാധനഹേതു വേദിതബ്ബോ, ന കാരകോ, സമ്പാപകോ വാ. നിമിത്തന്തി ചോദനായ കാരണം. തത്ഥ ചോദകോ ചോദനം കരോതീതി കാരണം, ധമ്മോ ചോദനം കരോതി ഏതേനാതി കാരണം. തേനാഹ ‘‘പുഗ്ഗലോപീ’’തിആദി. ഖേമന്തി കേനചി അപ്പടിബാഹിയഭാവേന അനുപദ്ദുതം.

അന്തരായോ ഏതേസം അത്ഥി, അന്തരായേ വാ നിയുത്താതി അന്തരായികാ. ഏവംഭൂതാ പന തേ യസ്മാ അന്തരായകരാ നാമ ഹോന്തി, തസ്മാ ആഹ ‘‘അന്തരായം കരോന്തീതി അന്തരായികാ’’തി. അസഞ്ചിച്ച വീതിക്കമേ നാതിസാവജ്ജാതി കത്വാ വുത്തം ‘‘സഞ്ചിച്ച വീതിക്കന്താ’’തി. സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധാതിആദി നിദസ്സനമത്തം ഇതരേസമ്പി ചതുന്നം ‘‘അന്തരായികാ’’തി വുത്തധമ്മാനം തബ്ഭാവേ ബ്യഭിചാരാഭാവതോ. ഇധ പന മേഥുനധമ്മോ അധിപ്പേതോതി ഇദം അട്ഠുപ്പത്തിവസേന വുത്തം അരിട്ഠസിക്ഖാപദം (പാചി. ൪൧൭) വിയ. യസ്മാ തംഖണമ്പി കാമാനം ആദീനവം ദിസ്വാ വിരതോ ഹോതി ചേ, വിസേസം അധിഗച്ഛതി, ന കാമേസു ആസത്തോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘മേഥുന…പേ…അന്തരായോ ഹോതീ’’തി. തത്ഥ യസ്സ കസ്സചീതി ന കേവലം പബ്ബജിതസ്സേവ, അഥ ഖോ യസ്സ കസ്സചി. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘മേഥുനമനുയുത്തസ്സ, മുസ്സതേവാപി സാസന’’ന്തി (സു. നി. ൮൨൦).

തസ്മിം അനിയ്യാനികധമ്മേതി തസ്മിം പരേഹി പരികപ്പിതഅനിയ്യാനികധമ്മനിമിത്തം. നിമിത്തത്ഥേ ഹി ഇദം കമ്മസംയോഗേ ഭുമ്മം.

ഉപനിബദ്ധാതി വിരചിതാ. തേനാഹ ‘‘അഭിസങ്ഖതാ’’തി. പുഥുഭാവന്തി ബഹുഭാവം. പുഥൂഹി വാ സിതാതി ബഹൂഹി സമണബ്രാഹ്മണേഹി സിതാ ഉപനിബദ്ധാ.

വേസാരജ്ജസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.