(൧൧) ൧. വലാഹകവഗ്ഗോ

൧-൨. വലാഹകസുത്തദ്വയവണ്ണനാ

൧൦൧-൨. തതിയപണ്ണാസകസ്സ പഠമേ ഗജ്ജിതാതി ഥനിതാ. തത്ഥ ഗജ്ജിത്വാ നോവസ്സനഭാവോ നാമ പാപകോ. മനുസ്സാ ഹി യദാ ദേവോ ഗജ്ജതി, തദാ ‘‘സുവുട്ഠിതാ ഭവിസ്സതീ’’തി ബീജാനി നീഹരിത്വാ വപന്തി. അഥ ദേവേ അവസ്സന്തേ ഖേത്തേ ബീജാനി ഖേത്തേയേവ നസ്സന്തി, ഗേഹേ ബീജാനി ഗേഹേയേവ നസ്സന്തീതി ദുബ്ഭിക്ഖം ഹോതി. നോഗജ്ജിത്വാ വസ്സനഭാവോപി പാപകോ. മനുസ്സാ ഹി ഇമസ്മിം കാലേ ‘‘ദുബ്ബുട്ഠികാ ഭവിസ്സതീ’’തി നിന്നട്ഠാനേസുയേവ വപ്പം കരോന്തി. അഥ ദേവോ വസ്സിത്വാ സബ്ബബീജാനി മഹാസമുദ്ദം പാപേതി, ദുബ്ഭിക്ഖമേവ ഹോതി. ഗജ്ജിത്വാ വസ്സനഭാവോ പന ഭദ്ദകോ. തദാ ഹി സുഭിക്ഖം ഹോതി. നോഗജ്ജിത്വാ നോവസ്സനഭാവോ ഏകന്തപാപകോവ. ഭാസിതാ ഹോതി നോ കത്താതി ‘‘ഇദാനി ഗന്ഥധുരം പൂരേസ്സാമി, വാസധുരം പൂരേസ്സാമീ’’തി കഥേതിയേവ, ന ഉദ്ദേസം ഗണ്ഹാതി, ന കമ്മട്ഠാനം ഭാവേതി.

കത്താ ഹോതി നോ ഭാസിതാതി ‘‘ഗന്ഥധുരം പൂരേസ്സാമി, വാസധുരം വാ’’തി ന ഭാസതി, സമ്പത്തേ പന കാലേ സമത്തം സമ്പാദേതി. ഇമിനാ നയേന ഇതരേപി വേദിതബ്ബാ. അഥ വാ സബ്ബം പനേതം പച്ചയദായകേഹേവ കഥിതം. ഏകോ ഹി ‘‘അസുകദിവസേ നാമ ദാനം ദസ്സാമീ’’തി സങ്ഘം നിമന്തേതി, സമ്പത്തേ കാലേ നോ കരോതി. അയം പുഗ്ഗലോ പുഞ്ഞേന പരിഹായതി, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ പന ലാഭേന പരിഹായതി. അപരോ സങ്ഘം അനിമന്തേത്വാ സക്കാരം കത്വാ ‘‘ഭിക്ഖൂ ആനേസ്സാമീ’’തി ന ലഭി, സബ്ബേ അഞ്ഞത്ഥ നിമന്തിതാ ഹോന്തി. അയമ്പി പുഞ്ഞേന പരിഹായതി, സങ്ഘോപി ലാഭേന പരിഹായതി. അപരോ പഠമം സങ്ഘം നിമന്തേത്വാ പച്ഛാ സക്കാരം കത്വാ ദാനം ദേതി, അയം കിച്ചകാരീ ഹോതി. അപരോ നേവ സങ്ഘം നിമന്തേതി, ന ദാനം ദേതി, അയം പാപപുഗ്ഗലോതി വേദിതബ്ബോ. ദുതിയം ഉത്താനമേവ.

വലാഹകസുത്തദ്വയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. കുമ്ഭസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൩. തതിയേ രിത്തകോതി അന്തോ രിത്തോ. പിഹിതമുഖോതി പിദഹിത്വാ ഠപിതോ. അപാരുതമുഖോതി വിവരിത്വാ ഠപിതോ, ഉപമിതപുഗ്ഗലേസു പനേത്ഥ അന്തോഗുണസാരവിരഹിതോ ച തുച്ഛോ, ബാഹിരസോഭനതായ പിഹിതോ പുഗ്ഗലോതി വേദിതബ്ബോ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ.

കുമ്ഭസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഉദകരഹദസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൪. ചതുത്ഥേ ഉദകരഹദോ ജണ്ണുകമത്തേപി ഉദകേ സതി പണ്ണരസസമ്ഭിന്നവണ്ണത്താ വാ ബഹലത്താ വാ ഉദകസ്സ അപഞ്ഞായമാനതലോ ഉത്താനോ ഗമ്ഭീരോഭാസോ നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘പുരാണപണ്ണരസ…പേ… ഗമ്ഭീരോഭാസോ നാമാ’’തി. തിപോരിസചതുപോരിസേ പന ഉദകേ സതി അച്ഛത്താ ഉദകസ്സ പഞ്ഞായമാനതലോ ഗമ്ഭീരോ ഉത്താനോഭാസോ നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘അച്ഛവിപ്പസന്നമണിവണ്ണഉദകോ ഉത്താനോഭാസോ നാമാ’’തി. ഉഭയകാരണസമ്ഭവതോ പന ഇതരേ ദ്വേ വേദിതബ്ബാ. പുഗ്ഗലേപി കിലേസുസ്സദഭാവതോ ഗുണഗമ്ഭീരതായ ച അഭാവതോ ഗുണഗമ്ഭീരാനം സദിസേഹി അഭിക്കമനാദീഹി യുത്തോ ഉത്താനോ ഗമ്ഭീരോഭാസോ നാമ. ഇമിനാ നയേന സേസാ വേദിതബ്ബാ.

ഉദകരഹദസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫-൬. അമ്ബസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൦൫-൬. പഞ്ചമേ ആമകം ഹുത്വാതി അന്തോ ആമം ഹുത്വാ. പക്കം ആമവണ്ണീതി അന്തോ പക്കം ബഹി ആമസദിസം. തത്ഥ യഥാ അമ്ബേ അപക്കഭാവോ ആമതാ ഹോതി, ഏവം പുഗ്ഗലേപി പുഥുജ്ജനതാ. യഥാ ച തത്ഥ പക്കസദിസതാ പക്കവണ്ണിതാ, ഏവം പുഗ്ഗലേപി അരിയാനം അഭിക്കമനാദിസദിസതാ പക്കവണ്ണിതാതി ഇമിനാ നയേന സേസാ വേദിതബ്ബാ. ഛട്ഠം ഉത്താനമേവ.

അമ്ബസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. മൂസികസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൭. സത്തമേ ആവാടം ഖനതീതി അത്തനോ ആസയം ബിലകൂപം ഖനതി. ന ച തത്ഥ വസതീതി തത്ഥ അവസിത്വാ കിസ്മിഞ്ചിദേവ ഠാനേ വസതി, ഏവം ബിളാരാദിഅമിത്തവസം ഗച്ഛതി. വസിതാ നോ ഗാധം കത്താതി സയം ന ഖനതി, പരേന കതേ ബിലേ വസതി, ഏവം ജീവിതം രക്ഖതി. തതിയാ ദ്വേപി കരോന്തീ ജീവിതം രക്ഖതി. ചതുത്ഥീ ദ്വേപി അകരോന്തീ അമിത്തവസം ഗച്ഛതി. ഇമായ പന ഉപമായ ഉപമിതേസു പുഗ്ഗലേസു പഠമോ യഥാ സാ മൂസികാ ഗാധം ഖനതി, ഏവം നവങ്ഗം സത്ഥുസാസനം ഉഗ്ഗണ്ഹാതി. യഥാ പന സാ തത്ഥ ന വസതി, കിസ്മിഞ്ചിദേവ ഠാനേ വസന്തീ അമിത്തവസം ഗച്ഛതി, തഥാ അയമ്പി പരിയത്തിവസേന ഞാണം പേസേത്വാ ചതുസച്ചധമ്മം ന പടിവിജ്ഝതി, ലോകാമിസട്ഠാനേസു വിചരന്തോ മച്ചുമാരകിലേസമാരദേവപുത്തമാരസങ്ഖാതാനം വസം ഗച്ഛതി. ദുതിയോ യഥാ മൂസികാ ഗാധം ന ഖനതി, ഏവം നവങ്ഗം സത്ഥുസാസനം ന ഉഗ്ഗണ്ഹാതി. യഥാ പന പരേന ഖനിതേ ബിലേ വസന്തീ ജീവിതം രക്ഖതി, ഏവം പരസ്സ കഥം സുത്വാ ചതുസച്ചധമ്മം പടിവിജ്ഝിത്വാ തിണ്ണം മാരാനം വസം അതിക്കമതി. ഇമിനാ നയേന തതിയചതുത്ഥേസുപി ഓപമ്മസംസന്ദനം വേദിതബ്ബം.

മൂസികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ബലീബദ്ദസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൮. അട്ഠമേ ബലീബദ്ദോ താവ യോ അത്തനോ ഗോഗണം ഘട്ടേതി ഉബ്ബേജേതി, പരഗോണേ പന സൂരതോ സുഖസീലോ ഹോതി, അയം സഗവചണ്ഡോ നോ പരഗവചണ്ഡോ നാമ. പുഗ്ഗലോപി അത്തനോ പരിസം ഘട്ടേന്തോ വിജ്ഝന്തോ ഫരുസേ സമുദാചരന്തോ, പരപരിസായ പന സോരച്ചം നിവാതവുത്തിതം ആപജ്ജന്തോ സഗവചണ്ഡോ നാമാതി ഇമിനാ നയേന സേസാപി വേദിതബ്ബാ.

ബലീബദ്ദസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. രുക്ഖസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൯. നവമേ രുക്ഖോ താവ ഫേഗ്ഗു സാരപരിവാരോതി വനജേട്ഠകരുക്ഖോ സയം ഫേഗ്ഗു ഹോതി, പരിവാരരുക്ഖാ പനസ്സ സാരാ ഹോന്തി. ഇമിനാ നയേന സേസാ വേദിതബ്ബാ. പുഗ്ഗലേസു പന സീലസാരവിരഹിതതോ ഫേഗ്ഗുതാ, സീലാചാരസമന്നാഗമേന ച സാരതാ വേദിതബ്ബാ.

രുക്ഖസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ആസീവിസസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൦. ദസമേ യസ്സ വിസം പജ്ജലിതതിണുക്കായ അഗ്ഗി വിയ സീഘം അഭിരുഹിത്വാ അക്ഖീനി ഗഹേത്വാ ഖന്ധം ഗഹേത്വാ സീസം ഗഹേത്വാ ഠിതന്തി വത്തബ്ബതം ആപജ്ജതി മണിസപ്പാദീനം വിസം വിയ, മന്തം പന പരിവത്തേത്വാ കണ്ണവാതം ദത്വാ ദണ്ഡകേന പഹടമത്തേ ഓതരിത്വാ ദട്ഠട്ഠാനേയേവ തിട്ഠതി, അയം ആഗതവിസോ ന ഘോരവിസോ നാമ. യസ്സ പന വിസം സണികം അഭിരുഹതി, ആരുള്ഹാരുള്ഹട്ഠാനേ പന ആസിത്തഉദകം വിയ ഹോതി ഉദകസപ്പാദീനം വിയ, ദ്വാദസവസ്സച്ചയേനപി കണ്ണവിദ്ധഖന്ധപിട്ഠികാദീസു പഞ്ഞായതി, മന്തപരിവത്തനാദീസു ച കരിയമാനേസു സീഘം ന ഓതരതി, അയം ഘോരവിസോ ന ആഗതവിസോ നാമ. യസ്സ പന വിസം സീഘം അഭിരുഹതി, ന സീഘം ഓതരതി അനേളകസപ്പാദീനം വിസം വിയ, അയം ആഗതവിസോ ച ഘോരവിസോ ച. അനേളകസപ്പോ നാമ മഹാആസീവിസോ. യസ്സ വിസം മന്ദം ഹോതി, ഓഹാരിയമാനമ്പി സുഖേനേവ ഓതരതി നീലസപ്പധമനിസപ്പാദീനം വിസം വിയ, അയം നേവ ആഗതവിസോ ന ഘോരവിസോ. നീലസപ്പോ നാമ സാഖവണ്ണോ രുക്ഖഗ്ഗാദീസു വിചരണസപ്പോ.

ആസീവിസസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വലാഹകവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.