൭. സങ്ഖതലക്ഖണസുത്തവണ്ണനാ

൪൭. സത്തമേ സമേച്ച സമ്ഭൂയ പച്ചയേഹി കതം സങ്ഖതം. നിമിത്താനീതി സഞ്ജാനനസ്സ നിമിത്താനി. ഹേതുപച്ചയസമവായേ ഉപ്പജ്ജനം ഉപ്പാദോ, അത്തലാഭോ. വയോതി ഭങ്ഗോ. ഠിതസ്സാതി ഉപ്പാദക്ഖണതോ ഉദ്ധം ഠിതിക്ഖണപത്തസ്സ. സാ പനസ്സ അവത്ഥാ ഉപ്പാദാവത്ഥായ ഭിന്നാതി കത്വാ അഞ്ഞഥത്തം ജരാതി ച വുത്താ. യസ്മാ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജമാനോ ഏവ ഭിജ്ജതി, തഥാ സതി ഉപ്പാദഭങ്ഗാ സമാനക്ഖണാ സിയും, ന ച തം യുജ്ജതി, തസ്മാ ഉപ്പാദാവത്ഥായ ഭിന്നാ ഭങ്ഗാഭിമുഖാവത്ഥാ ജരാതി വേദിതബ്ബാ. യേ പന ‘‘സങ്ഖാരാനം ഠിതി നത്ഥീ’’തി വദന്തി, തേസം തം മിച്ഛാ. യഥാ ഹി തസ്സേവ ധമ്മസ്സ ഉപ്പാദാവത്ഥായ ഭിന്നാ ഭങ്ഗാവത്ഥാ ഇച്ഛിതാ, അഞ്ഞഥാ ‘‘അഞ്ഞം ഉപ്പജ്ജതി, അഞ്ഞം നിരുജ്ഝതീ’’തി ആപജ്ജതി, ഏവം ഉപ്പജ്ജമാനസ്സ ഭങ്ഗാഭിമുഖാ ധമ്മാ ഇച്ഛിതബ്ബാ. സാ ച ഠിതിക്ഖണോ. ന ഹി ഉപ്പജ്ജമാനോ ഭിജ്ജതീതി സക്കാ വിഞ്ഞാതുന്തി.

സങ്ഖതന്തി തേഭൂമകാ ധമ്മാ പച്ചയസമുപ്പന്നത്താ. യദി ഏവം മഗ്ഗഫലധമ്മാ കഥന്തി ആഹ ‘‘മഗ്ഗഫലാനി പനാ’’തിആദി. ലക്ഖണകഥാ ഹി യാവദേവ സമ്മസനത്ഥാ. ഉപ്പാദക്ഖണേ ഉപ്പാദോ, ന ഠാനഭങ്ഗക്ഖണേസു. കസ്മാ? ഉപ്പാദഉപ്പാദക്ഖണാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിച്ഛിന്നത്താ. യഥാ ഹി ഉപ്പാദസങ്ഖാതേന വികാരേന ഉപ്പാദക്ഖണോ പരിച്ഛിന്നോ, ഏവം ഉപ്പാദക്ഖണേനപി ഉപ്പാദോ പരിച്ഛിന്നോ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ധമ്മപ്പവത്തിമത്തതായപി കാലസ്സ ലോകസമഞ്ഞാവസേനേവ വുത്തം. ലക്ഖണം ന സങ്ഖതം, സങ്ഖതം ന ലക്ഖണന്തി നേസം ഭേദദസ്സനം. അവത്ഥാവതോ ഹി അവത്ഥാ ഭിന്നാവാതി. പരിച്ഛിന്നന്തി ഏത്ഥ ഉപ്പാദവയേഹി താവ സങ്ഖതം പരിച്ഛിന്നം ഹോതു, ജരായ പന തം കഥം പരിച്ഛിന്നന്തി വുച്ചതി? ന വുച്ചതി പരിച്ഛേദോ പുബ്ബന്താപരന്തമത്തേന, അഥ ഖോ സഭാവഭേദേനാതി നായം ദോസോ. സങ്ഖതം ധമ്മജാതം പരിച്ഛിന്നം തബ്ബന്തം ധമ്മജാതം സങ്ഖതന്തി പഞ്ഞായതി ഏവം തേസം അഭാവേന നിബ്ബാനമേതന്തി ലക്ഖിതബ്ബതോ സഞ്ജാനിതബ്ബതോ. ഇദാനി ‘‘യഥാ ഹീ’’തിആദിനാ യഥാവുത്തമത്തം ഉപമാഹി വിഭാവേതി.

സങ്ഖതലക്ഖണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.